Wilhelm Canaris

Wilhelm (Franz) Canaris (ur. 1 stycznia 1887 w Aplerbeck, zm. 9 kwietnia 1945 we Flossenbürgu) – admirał niemiecki, szef wywiadu wojskowego Abwehry od 1935 do 1944 roku, jedna z najbardziej enigmatycznych postaci II wojny światowej, wysoki dygnitarz III Rzeszy, a zarazem przeciwnik polityki Adolfa Hitlera.

Życiorys

Urodzony w Aplerbeck (dzielnica Dortmundu) w Niemczech, syn przemysłowca z rodziny pochodzenia włoskiego, która w XVII w. przeniosła sie do Niemiec. W 1905 roku wstąpił do niemieckiej Reichsmarine jako aspirant i w 1907 roku rozpoczął naukę w Szkole Marynarki Wojennej w Kilonii. Jako oficer zawodowy służył na kilku okrętach wojennych, w tym na znajdującym się w chwili wybuchu I wojny światowej na wodach Oceanu Spokojnego krążowniku Dresden. W marcu 1915 roku, kiedy osaczony przez okręty brytyjskiej Royal Navy Dresden został zatopiony przez własną załogę, Canaris zdołał przez Wielką Brytanię przedostać się do Niemiec na pokładzie statku handlowego. Od 1916 do 1918 roku dowódca okrętów podwodnych, m.in. od 16 września 1917 do 15 listopada 1917 dowódca U-38, jednego z najsłynniejszych U-Bootów Kaiserliche Marine. Następnie zaangażowany w pracę wywiadowczą w Hiszpanii i we Włoszech. Po wojnie awansował na dowódcę przestarzałego pancernika Schlesien (1932-1933). 1 stycznia 1935 roku, w randze kontradmirała, mianowany szefem wywiadu wojskowego Abwehry.

David Kahn o Canarisie

Historyk wywiadu, David Kahn, w książce Szpiedzy Hitlera (Hitler's Spies), pisze –

Posiwiały przedwcześnie, nazywany był starym siwym. Również z tego względu nazywany był przez niektórych "Świętym Mikołajem". W jego obejściu nie było nic wojskowego. Poruszał się cicho i dyskretnie. W swoim biurze, nazywanym lisią norą, pojawiał się niespodzianie, przez nikogo nie zauważony. Wolał ubierać się po cywilnemu, a kiedy już wkładał mundur, to najbardziej znoszony. Nie dbał o pozory, swoje odznaczenia trzymał w szufladzie, razem z innymi rupieciami (...) Podwładni dowiedzieli się o jego awansie na kontradmirała i wiceadmirała z innych źródeł. Wydawało się, że nigdy nie jest mu ciepło, nawet w lecie nosił czasami płaszcz.

Kontradmirał (kadm., kontradm.) - wojskowy stopień oficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi brygady w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Lubił grę w tenisa i przejażdżki konne. W Berlinie jeździł często z Walterem Schellenbergiem, tym samym, który w lipcu 1944 roku osobiście dokonał jego aresztowania. Początkowo Canaris należał do grona zdecydowanych zwolenników Adolfa Hitlera, widząc w nim wroga porządku powersalskiego i komunizmu. Wkrótce jednak zaczął skłaniać się ku niechętnym führerowi oficerom sił zbrojnych. Podczas II wojny światowej Canaris utrzymywał ścisłą kontrolę nad Abwehrą.

Dymisja

W lutym 1944 roku pod naciskiem SS Hitler zdymisjonował Canarisa, który po krótkiej przerwie został przeniesiony na stanowisko szefa Urzędu ds. Gospodarki Wojennej.

Aresztowanie

Aresztowany 23 lipca 1944 roku, po nieudanym zamachu na Hitlera, osadzony został w obozie koncentracyjnym we Flossenbürgu na północ od Monachium, wielokrotnie przesłuchiwany i poddawany torturom przez SS.

Egzekucja

Bogusław Wołoszański w audycji Radia Zet pt. "Sensacje XX wieku" w odcinku "Największy wróg Hitlera" tak opisuje ostatnie chwile Canarisa:
5 kwietnia 1945 roku Hitler nakazał egzekucję Canarisa, choć wyrok formalnie zatwierdził Trybunał Ludowy pod przewodnictwem Rolanda Freislera. [Błąd merytoryczny, bowiem Freisler zginął 3 lutego 1945 r., po nim prezydentem trybunału został Harry Haffner. W rzeczywistości jednak wyrok wydał sąd doraźny SS pod przewodnictwem Ottona Thorbecka (oskarżycielem był Walter Huppenkothen]. 8 kwietnia 1945 roku Canaris został wezwany przed sąd, nie przyznał się do winy. Żądał zwolnienia i wysłania jako szeregowego żołnierza do walki z wojskami radzieckimi. Sąd odrzucił prośbę, uznał go winnym zdrady führera i całych Niemiec i skazał na śmierć. Po ogłoszeniu wyroku esesmani wywlekli Canarisa z sali i ciężko pobili, a potem półprzytomnego wrzucili do celi. Canaris ze złamanym nosem zwlekł się z pryczy i trzonkiem łyżki wystukał w rurkę biegnąca przez celę: "Umieram za mój kraj i mam pełną świadomość, że jako oficer zrozumiesz, iż wykonywałem tylko obowiązki wobec mojego kraju. Usiłowałem przeciwstawić się Hitlerowi... Zrób, co możesz dla mojej żony, córek... Oni złamali mi nos. Umrę dziś rano. Żegnaj". Była to ostatnia wiadomość, którą więźniowi z sąsiedniej celi – podpułkownikowi H.M. Lundingowi, byłemu szefowi duńskiego wywiadu – przekazał admirał Wilhelm Canaris". 9 kwietnia 1945 roku, tuż po godzinie 5:30, strażnicy SS zarzucili mu na szyję pętlę ze struny od fortepianu i dusili go powoli, by przedłużyć cierpienia. Po zdjęciu stryczka okazało się, że Canaris jeszcze żyje, powieszono go zatem ponownie. Następnie odcięto mu dłonie i stopy. Ciało spalono.

Razem z nim sądzono i powieszono innych przeciwników Hitlera: współpracownika Canarisa, gen. Hansa Ostera, pastora Dietricha Bonhoeffera, prawnika Karla Sacka, Theodora Strüncka, Ludwiga Gehrego. W tym samym czasie w obozie w Sachsenhausen osądzono i stracono innego członka ruchu oporu, oficera Abwehry Hansa von Dohnanyi'ego.

Po dwóch tygodniach armia amerykańska wyzwoliła obóz.

Kontakty z OSS

W czasie II wojny światowej miał się kontaktować za pośrednictwem Hansa Giseviusa z przebywającym w Szwajcarii szefem amerykańskiego wywiadu OSS, Williamem Donovanem, oraz szefem OSS w Europie, (późniejszym dyrektorem (1953) CIA) Allenem Dullesem.

Klementyna Mańkowska, jedna z agentek polskiej organizacji wywiadowczej "Muszkieterzy", podróżując do Londynu zatrzymywała się w Paryżu, gdzie spotykała się z kapitanem von Boninem. Po wojnie widząc zdjęcia Wilhelma Canarisa stwierdziła, że kapitan von Bonin i Wilhelm Canaris to prawdopodobnie ta sama osoba.

Przypisy

Bibliografia

Zobacz też