Wilhelm Farel - Polski Serwis Naukowy

Wilhelm Farel (franc. Guillaume Farel, ur. w 1489 w Gap, zm. 13 września 1565 w Metzu) – francuski protestancki reformator religijny. Był wybitnym i popularnym kaznodzieją o wielkim darze przekonywania, co przysparzało mu wrogów i zmuszało do ciągłych przenosin.

Urodził się w szlacheckiej rodzinie zamożnego notariusza. W tej rodzinie było żywe wspomnienie zmasakrowania miejscowych waldensów przez katolików; miało to miejsce na 2 lata przed urodzeniem Farela. Wbrew woli ojca (który chciał, żeby Farel został wojskowym), w 1509 przenosi się do Paryża, gdzie rozpoczyna studia na Sorbonie i spotyka Jacques Lefèvre d'Étaples – przywódcę koła reformatorów, domagających się zmian w Kościele katolickim. W 1517 otrzymuje tytuł mistrza sztuk i zaczyna wykładać gramatykę i filozofię w Collège Cardinal Lemoine. Rozpoczęte studia teologiczne musi przerwać z powodu poglądów protestanckich i (podejrzany o herezję) zmuszony jest do opuszczenia Francji.

Synod w Chanforan (inna nazwa: Synod w Angrogne) to nazwa synodu (zebrania) waldensów i reformatorów ze Szwajcarii, które w dniu 12 września 1532 r. zadecydowało o przyjęciu przez waldensów doktryny kalwińskiej.

Czyściec (łac. purgatorium) – według Kościoła katolickiego bolesne dochodzenie duszy do absolutnie doskonałej miłości, koniecznej do osiągnięcia szczęścia Nieba.

Osiedlił się w Bazylei, jednak z powodu propagowania protestantyzmu popadł w konflikt z Erazmem z Rotterdamu (wówczas mieszkającym w Bazylei) i musiał opuścić to miasto. Przenosi się do Montbéliard (wówczas była to posiadłość protestanckiego księcia Wirtembergii) i zostaje tam pastorem. W 1525 wydaje pierwsze z czterech swoich dzieł La Sommaire et brève déclaration (Podsumowanie i krótka deklaracja); następne to traktaty o czyśćcu, modlitwie i eucharystii. Z powodu zatargu z władzami miasta Montbéliard musi przenieść się do Strasburga, a wkrótce potem do Berna, gdzie usiłuje nawrócić na protestantyzm katolickie francuskojęzyczne okręgi kantonu Berno; odnosi częściowy sukces nawracając połowę ich mieszkańców.

Protestantyzm — jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

To osiągnięcie powoduje, że wysłany jest z taką samą misją do okręgu Aigle. Następnie w latach 1529-30 podejmuje próby nawrócenia hrabstwa Neuchâtel, co udaje mu się 4 listopada 1530, kiedy mieszczanie głosują za przystąpieniem do reformacji.
Następnie udaje się w liczne podróże misyjne: w 1532 bierze udział w Synodzie w Chanforan, podczas którego waldensi decydują się na przyjęcie nauk Kalwina.
Farel był płomiennym kaznodzieją, znanym jako "Eliasz reformacji francuskiej", jednak brakowało mu zdolności organizatorskich, niezbędnych do budowania i reorganizacji nowych kościołów. Farel doskonale to rozumiał, dlatego rozpoczynając w roku 1536 pracę w Genewie szukał odpowiedniej pomocy. Dowiadując się przypadkiem o przejeździe Kalwina przez Genewę, usilnie nakłonił go do pozostania w mieście. Chętnie poddał się pod autorytet Kalwina, pomimo iż był od niego starszy.

Gramatyka (z greki [τέχνη] γραμματική) – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem reguł, które rządzą generowaniem wyrazów i zdań języka. W zakres gramatyki wchodzą: fonologia, morfologia, składnia. Terminem tym określa się także sam zbiór reguł określających zasady tworzenia poprawnych wypowiedzi, zatem można powiedzieć, że każdy język ma własną gramatykę.

Reformacja – ruch religijny i społeczny zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku, mający na celu odnowę chrześcijaństwa. Był reakcją na negatywne zjawiska, które miały miejsce w katolickiej hierarchii kościelnej, a także stanowił opozycję do katolickiej doktryny dogmatycznej. Podwaliny pod wystąpienie Marcina Lutra położyła działalność Jana Husa na początku XV wieku – ruch husycki (husyci) odegrał ważną rolę w rozwoju reformacji.

Jednak 2 lata później, z powodu konfliktu z wpływowymi libertynami, musi wraz z Kalwinem i Viretem opuścić to miasto. Przenosi się do Neuchâtel, gdzie zostaje naczelnym pastorem. Reorganizuje miejscowy Kościół w duchu kalwinistycznym (dotychczas dominował tam luteranizm).
Kiedy w 1541 r. rada miejska Genewy usilnie błaga Kalwina o powrót, Farel ponownie nakłania Kalwina do pracy w Genewie, sam jednak nigdy tam na stałe nie wraca.
Słowo filozofia (gr. φιλοσοφία, łac. philosophia) pochodzi (prawdopodobnie) od matematyka i filozofa Pitagorasa żyjącego w VI wieku p.n.e. Pierwotnie miało sens dosłowny i oznaczało poszukiwanie, umiłowanie mądrości lub posiadanie mądrości (gr. φιλέω phileo – kochać, σοφία sophia – mądrość). Obecnie terminu filozofia używa się w różnych znaczeniach. Trudno o jego definicję, gdyż zakres rozważań filozoficznych i ich metoda ulegały zmianom w historii, a rozumienie filozofii jest uzależnione od wielu czynników, w tym od przyjętej tradycji filozoficznej. W uproszczeniu można powiedzieć, że filozofia zajmuje się ogólnymi, podstawowymi zagadnieniami dotyczącymi natury świata i człowieka. Filozofowie rozważają kwestie natury istnienia, rozumienia bytu i rzeczywistości (ontologia, metafizyka, teoria bytu), poznawalności rzeczywistości i prawdy (epistemologia czyli teoria poznania), moralności, powinności i koncepcji wartości (etyka oraz aksjologia czyli teoria wartości), także zagadnienia dotyczące człowieka antropologia filozoficzna, a także kwestie społeczne, prawne, kulturowe, teologiczne i inne.

Erazm z Rotterdamu (łac. Desiderius Erasmus Roterodamus, właściwie Gerrit Gerritszoon [Gerhard Gerhardson], urodzony 27 lub 28 października 1467 roku w Rotterdamie, zmarł 12 lipca 1536 w Bazylei – holenderski filolog, filozof, pedagog, jeden z czołowych humanistów renesansu (książę humanistów), propagator kultury antycznej, pisarz, myśliciel chrześcijański, katolicki duchowny (oskarżony o herezję). Głosił, że człowiek z natury jest dobry, zło zaś pochodzi z niewiedzy.

W 1542 propaguje Reformację w Metzu; mnisi usiłowali zagłuszyć jego kazanie biciem w dzwony, jednak Farel miał tak mocny głos, że to się im nie udało.
W ostatnim roku życia znowu przybył do Metzu, gdzie ponownie jego kazania przyciągnęły tłumy, jednak był to dla 76-letniego Farela zbyt duży wysiłek i przyspieszył jego śmierć.
Pomniki Farela odsłonięto w 1876 w Neuchâtel i w 1909 w Genewie.
Wirtembergia (niem. Württemberg) - kraina historyczna w południowo-zachodniej części Niemiec. Od 1952 wchodzi w skład kraju związkowego Badenia-Wirtembergia.

Berno (niem. Bern, fr. Berne, wł. Berna) jest szwajcarskim kantonem, drugim co do wielkości. Leży w zachodniej części kraju, głównie w dorzeczu rzeki Aare.