Wilhelm von Humboldt - Polski Serwis Naukowy

Wilhelm von Humboldt

Postać uwieczniona na znaczku pocztowym

Fryderyk Wilhelm Christian Karol Ferdynand von Humboldt ur. 22 czerwca 1767 w Poczdamie, zm. 8 kwietnia 1835 w Tegel, koło Berlina) – niemiecki filozof, językoznawca. Brat Aleksandra.

Biografia

Urodził się w rodzinie o brandenburskich i pruskich tradycjach urzędniczych i wojskowych sięgających XVI wieku. Ojciec, Aleksander Georg von Humboldt, pan na włościach Hadersleben i Ringenwalde wybrał karierę wojskową. W 1762 z powodu odniesionych ran przeniesiony w stan spoczynku, zostając w 1764 szambelanem na dworze księżniczki Elżbiety von Braunschweig. w 1766 poślubił młodszą o dwadzieścia jeden lat bogatą wdowę Marię Elżbietę z domu Colomb, z pierwszego małżeństwa von Holwede. Wywodziła się z francuskiej rodziny hugenotów o dużych aspiracjach kulturalnych i naukowych. W posagu wniosła m.in. posiadłość Tegel (aktualnie w granicach miejskich Berlina), gdzie Wilhelm spędził swoje dzieciństwo.

Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

Poczdam (niem. Potsdam, dolnołuż. Podstupim, pol. hist. Postąpin) – miasto we wschodnich Niemczech, położone nad Hawelą. Stolica i największe miasto kraju związkowego Brandenburgia, wchodzące w skład obszaru metropolitalnego Berlin-Brandenburg.

Kariera

Studiował we Frankfurcie nad Odrą. W latach (1801–1808) był rezydentem pruskim w Rzymie, gdzie obcował blisko ze światem naukowo-artystycznym i uprawiał studia filozoficzne, filologiczne i archeologiczne. Od 1809 – kierownik pruskiego ministerstwa wyznań i oświecenia, stał się właściwym założycielem uniwersytetu berlińskiego, w 1810 został ministrem stanu, pomiędzy 1813 a 1815 był czynny dyplomatycznie przy wciągnięciu Austrii do Koalicji i zawieraniu pokoju z Francją, na kongresie wiedeńskim starał się o zjednoczenie Niemiec; w 1817 odbył misję nadzwyczajną do Londynu, a rok później reprezentował Królestwo Prus na kongresie akwizgrańskim, by w 1819 ustąpić ze służby państwowej, gdyż nie udało mu się skłonić króla do nadania Prusom konstytucji. W dalszym ciągu wywierał decydujący wpływ, ale już tylko na życie artystyczne, poprzez organizację muzeum berlińskiego.

Hipoteza Sapira-Whorfa (inna nazwa: prawo relatywizmu językowego) - teoria lingwistyczna głosząca, że używany język wpływa w mniejszym lub większym stopniu na sposób myślenia. Nazwa wywodzi się od dwóch językoznawców - Edwarda Sapira i Benjamina Lee Whorfa, zajmujących się głównie językami rdzennych mieszkańców Ameryki.

Tegel - okręg (poddzielnica) Berlina, jeden z dziesięciu okręgów dwunastej dzielnicy Berlina - Reinickendorf. Znajduje się tutaj m.in. Port lotniczy Berlin-Tegel.

Poglądy

Przeciwstawiał się scjentyzmowi. Podkreślał specyfikę i metodologiczną odrębność nauk humanistycznych jako badających wytwory ducha. Za główny cel człowieka uznawał harmonijny rozwój z uwzględnieniem indywidualnych dyspozycji i uzdolnień. Powoływał się przy tym na ideały starożytnej Grecji, gdzie według niego realizowano to założenie najlepiej. Sformułował tezę o istnieniu tzw. wewnętrznej formy językowej, co czyniło z języka element aktywny. Uważał, że każdy naród, społeczność kształtuje charakterystycznie swój język, kształtując tym samym ducha narodu. Zajmował się również problemami relatywizmu językowego.

Alexander Heinrich Friedrich von Humboldt (ur. 14 września 1769 w Berlinie, zm. 6 maja 1859 w Berlinie) – niemiecki przyrodnik i podróżnik, jeden z twórców nowoczesnej geografii, baron, młodszy brat Wilhelma von Humboldta.

Scjentyzm (od . Rozwinął się w drugiej połowie XIX wieku z empiryzmu i pozytywizmu. Za jego twórcę uważa się Augusta Comte. Według tego poglądu nauki szczegółowe, wolne od nieweryfikowalnych eksperymentalnie teorii, które nie mają ambicji wyjaśniania wszystkiego na podstawie jednej, apriorycznie przyjętej zasady filozoficznej, są jedyną drogą do uzyskania rzetelnej wiedzy o rzeczywistości. Tylko te zagadnienia mogą być sensownie rozwiązane, bądź dadzą się wyjaśnić językiem tak zdefiniowanych nauk szczegółowych. Wszystkie inne problemy są nierozstrzygalne lub całkowicie nonsensowne i wynikają z niejasności językowych. Idea scjentyzmu jako postawy myślowej wyraża się w haśle: "Nauka zamiast religii".

Prace

Pisał prace z dziedziny krytyki literackiej (o Goethem, Schillerze, z którym utrzymywał bliskie stosunki); większe znaczenie posiadają jego studia z zakresu językoznawstwa porównawczego. Krytyczne wydanie jego zbiorowych dzieł sporządziła Pruska Akademia Umiejętności (1903–1918, 15 tomów).

Johann Christoph Friedrich von Schiller (do otrzymania szlachectwa w 1802 roku Johann Christoph Friedrich Schiller) znany jako Friedrich Schiller (ur. 10 listopada 1759, zm. 9 maja 1805) – niemiecki poeta, filozof, historyk, estetyk, teoretyk teatru i dramaturg, przedstawiciel tzw. klasyki weimarskiej.

Lingwistyka (językoznawstwo) – dział nauk humanistycznych badający istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie lingwistyki (językoznawstwa) – językoznawca, inaczej lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.

Bibliografia

Elżbieta M. Kowalska: Wilhelm von Humboldt : życie, dzieło, mit. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2006. ISBN 978-83-7338-202-2.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Wilhelma von Humboldta

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Wilhelm von Humboldt