Willa Decjusza - Polski Serwis Naukowy

Willa Decjusza – renesansowy pałacyk znajdujący się w Parku Decjusza, na terenie Woli Justowskiej w Krakowie.

Wybudował go właściciel Woli Justowskiej – Just Ludwik Decjusz w 1535 roku w okolicy Panieńskich Skał. Projekt budowli stworzyli włoscy architekci Giovanni Cini ze Sieny, Bernardino Zanobi de Gianotis i Filip z Fiesole (niektórzy badacze wymieniają także Berecciego jako przypuszczalnego współtwórcę willi). W 1590 roku posiadłość kupił Sebastian Lubomirski, którego syn wojewoda Stanisław Lubomirski po 1620 roku kazał rozbudować budynek prawdopodobnie wg projektu Macieja Trapola o jedno piętro, dodać dwie wieże i dobudować pomiędzy nimi loggię widokową. Dodano także cebulaste hełmy. Zbudowano także oficynę zwaną obecnie Domem Łaskiego.
Kolejnymi właścicielami byli od 1720 roku Sanguszkowie, Andrzej Morzkowski i Wielowiejscy.
W XIX wieku Willę przebudowali Ledóchowscy usuwając cebulaste barokowe hełmy i manierystyczne bastiony. Po 1844 roku Henrietta z Ankwiczów Kuczkowska zbudowała reprezentacyjne schody wejściowe, balkony wież i attykę wieńczącą willę. Po pożarze, w 1882 roku Marcelina Czartoryska odrestaurowała willę wg projektu Tadeusza Stryjeńskiego. Wcześniej odbywały się tam koncerty organizowane przez księżną, uczennicę Fryderyka Chopina. Do 1917 roku willa była własnością Czartoryskich.

Stowarzyszenie Willa Decjusza − stowarzyszenie naukowo-kulturalne założone w 1996 roku. Nazwa pochodzi od Willi Decjusza, renesansowego pałacyku na krakowskiej Woli Justowskiej, zbudowanego w 1535 roku przez Justusa Ludwika Decjusza. Od 20 lutego 2007 roku stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego.

Wola Justowska - obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy VII Zwierzyniec, dawna wieś (do XVI wieku Wola Chełmska) ulokowana między tzw. przełęczą Przegorzalską znajdującą się między Sikornikiem (Wzgórzem św. Bronisławy - 297 m n.p.m.), Pustelnikiem (362 m n.p.m.) w Lesie Wolskim i Rudawą. Od wschodu graniczy ze Zwierzyńcem, od południa z Przegorzałami, zaś od zachodu z Chełmem. Stanowiła własność Chełmskich, Kmitów. Około 1528 r. Wolę Chełmską kupił Justus Ludwik Decjusz, dyplomata, historyk, sekretarz Zygmunta I Starego, i od jego imienia przyjęła się pierwotna nazwa Wola Decjuszowa, a następnie Wola Justowska.

W czasie I wojny światowej znajdowały się w nim koszary wojskowe, w czasie II wojny światowej była tam siedziba policji niemieckiej. Po wojnie w pałacyku znajdował się Centralny Ośrodek Szkolenia Spółdzielczości Pracy, następnie internat, oraz oddział gruźliczy szpitala im. dr. Anki. W latach 70. XX wieku willa popadła w ruinę.

Stanisław Lubomirski herbu Szreniawa bez Krzyża (ur. 1583 - zm. 16 czerwca 1649) – wojewoda krakowski od 1638, ruski od 1625, starosta spiski, obrońca Chocimia przed Turkami (1621), uważany za jednego z najbardziej wpływowych ludzi w Polsce. Właściciel 18 miast, 313 wsi i 163 folwarków.

Szlak Renesansu w Małopolsce - nazwa projektu organizowanego przez Stowarzyszenie Willa Decjusza, a docelowo (w 2009 r.) szlak turystyczny, który obejmować będzie obiekty renesansowe w Małopolsce.

W 1996 Willa Decjusza została odrestaurowana i stanowi obecnie siedzibę Stowarzyszenia Willa Decjusza. Obiekt znajduje się na Szlaku Renesansu w Małopolsce.

Bibliografia

Zbigniew Beiersdorf, Willa Decjusza (w:) Encyklopedia Krakowa , Kraków 2000

Janusz Bogdanowski, Przemiany architektoniczne willi na Woli Justowskiej, ”Rocznik krakowski”,T. 66, Kraków 1975

Maria Dayczak–Domanasiewicz, Architektura dworu biskupów krakowskich na Prądniku Białym na tle nowożytnego budownictwa rezydencjonalnego okolic Krakowa (w:) Pałace i wille podmiejskie Krakowa, Kraków 2007

Jerzy Kowalczyk, Sebastian Serlio a sztuka polska, O roli włoskich traktatów architektonicznych w dobie nowożytnej, Instytut Sztuki PAN, „Studia z historii sztuki”, T. 16, 1973

Jerzy Kowalczyk, Wille w Polsce w XVI i pierwszej połowie XVII stulecia, „Kwartalnik architektury i urbanistyki”, T. 25, 1976

Bogusław Krasnowolski, Architektura loggi małopolskich w latach 1500 – 1650, „Biuletyn Historii i Sztuki”, R. 31, 1963, z. 4

Jerzy Adam Miłobędzki, Zarys dziejów architektury w Polsce, Warszawa 1963 (i liczne wydania późniejsze)

Mirosław Sulma, Przekształcenia architektury Willi Decjusza (w:) Villa Decius, wyd. III uzup., Kraków 1999

Stanisław Tomkowicz, Powiat krakowski, „Teka Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej” T. 2, Kraków 1906

Katarzyna Trojanowska, Willa Decjusza i jej mieszkańcy (w:) Villa Decius, wyd. III uzup., Kraków 1999

Willa (2009)

Księżna Marcelina Czartoryska z Radziwiłłów (18 maja 1817 w Podłużnem na Polesiu – 5 czerwca 1894 w Krakowie) – polska pianistka, działaczka społeczna i mecenas muzyki.

Tadeusz Stryjeński (ur. 29 sierpnia 1849 w Carouge koło Genewy w Szwajcarii, zm. 3 czerwca 1943 w Krakowie) – polski architekt tworzący m.in. w stylu secesji, konserwator zabytków, przedsiębiorca budowlany.

Willa na XIX-wiecznej fotografii

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Willa Decjusza