William Pitt the Younger, William Pitt Młodszy (ur. 28 maja 1759 w Hayes w hrabstwie Kent, zm. 23 stycznia 1806 w Londynie) – premier Królestwa Wielkiej Brytanii w latach 1783-1801 oraz 1804-1806. W wieku 24 lat został najmłodszym w historii premierem brytyjskim. Największy talent przejawiał jako finansista, jednak kierował również wojnami z Francją – rewolucyjną a potem napoleońską. Od podpisania aktu unii z Irlandią w roku 1801 oficjalna nazwa państwa brzmiała Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii. Pitt złożył dymisję, gdy król odmówił zniesienia praw dyskryminujących brytyjskich katolików. Jednak po wybuchu nowej wojny z Francją Pitt powrócił na urząd. Zwolennik ewolucyjnego konserwatyzmu.

Wczesne lata życia

William Pitt Młodszy był młodszym synem Williama Pitta, 1. hrabiego Chatham (premiera w latach 1766-1768), i Hester Grenville, córki Richarda Grenville'a i siostry George'a Grenville'a (premiera w latach 1763-1765). William był czwartym z pięciorga dzieci.

Przyszły premier był chorowitym, ale inteligentnym dzieckiem. Naukę rozpoczął w prywatnej szkole wielebnego Edwarda Wilsona. Tam nauczył się biegle języka hiszpańskiego i greckiego. W 1773 r. rozpoczął naukę w Pembroke Hall na Uniwersytecie Cambridge. Studiował tam filozofię polityczną i klasyczną, matematykę, chemię i historię. Jego wychowawcą był tam George Pretyman, który został bliskim przyjacielem Williama. W 1776 r., z powodu złego stanu zdrowia, Pitt skorzystał z przywileju przysługującego dzieciom arystokratów i ukończył uczelnię bez zdawania egzaminu. Podczas nauki w Cambridge Pitt zawarł również wieloletnią przyjaźń z Williamem Wilberforce'em.

Ojciec Williama zmarł w 1778 r. Jako młodszy syn William otrzymał niewiele z rodzinnego spadku. Rozpoczął praktykę prawniczą w Lincoln's Inn i został powołany do pełnienia funkcji prawniczych.

Początki kariery politycznej

Podczas wyborów do Izby Gmin we wrześniu 1780 r. Pitt startował w okręgu uniwersyteckim w Cambridge, ale bez powodzenia. Pomógł mu wówczas jego przyjaciel z lat studiów, Charles Manners, 4. książę Rutland, który zapewnił Pittowi poparcie Jamesa Lowthera, który kontrolował "zgniły okręg wyborczy" Appleby. Dzięki poparciu Lowthera Pitt wygrał wybory uzupełniające w tym okręgu w styczniu 1781 r. Fakt, że wszedł do Izby Gmin ze "zgniłego okręgu" nie przeszkodził Pittowi w późniejszych latach domagać się zniesienia takich okręgów.

Młody Pitt dał się poznać w parlamencie jako zaangażowany deputowany i mówca. Początkowo sprzymierzył się z wigami, głównie z Charlesem Jamesem Foksem. Pitt domagał się zakończenia wojny w koloniach amerykańskich. Zaproponował nawet premierowi, którym był lord North, zawarcie pokoju ze zbuntowanymi kolonistami. Popierał również propozycje reform, m.in. ustaw zmierzających do ukrócenia korupcji podczas wyborów.

Po upadku rządu Northa w 1782 r. premierem został wig, lord Rockingham. Pitt otrzymał wówczas stanowisko wiceskarbnika Irlandii, ale odmówił jego przyjęcia. Po śmierci Rockinghama, który zmarł po trzech miesiącach urzędowania, nowym premierem został lord Shelburne. Większość wigów, którzy wcześniej popierali rząd Rockinghama, teraz przeszli do opozycji. Wśród nich był m.in. Fox. Pitt pozostał jednak stronnikiem rządu i otrzymał w nim stanowisko Kanclerza Skarbu.

Fox, który stał się wówczas politycznym przeciwnikiem Pitta, zawiązał koalicję z lordem Northem i doprowadził do upadku gabinetu Shelburne'a. W 1783 r. król Jerzy III chciał mianować premierem Pitta, ale ten odmówił wiedząc, że nie zdoła zapewnić sobie poparcia Izby Gmin. Premierem został ostatecznie książę Portland, ale pierwsze skrzypce w nowym gabinecie grali Fox i North.

Pitt, który utracił stanowisko Kanclerza Skarbu, przeszedł w szeregi opozycji. Jako opozycjonista zgłaszał liczne postulaty reform, m.in. zniesienia "zgniłych okręgów". To przyciągnęło do niego wielu proreformatorskich deputowanych, którzy uznali Pitta za swojego lidera.

Droga do władzy

Pomnik Pitta przed Pembroke College

W grudniu 1783 r. Fox wprowadził pod obrady Izby Gmin ustawę o reformie zarządu nad Brytyjską Kompanią Wschodnioindyjską autorstwa Edmunda Burke'a. Ustawa ta nie spodobała się jednak królowi Jerzemu. Głosowanie w Izbie Gmin poszło jednak po myśli gabinetu i ustawa przeszła do Izby Lordów. Król zagroził jednak lordom, że ktokolwiek zagłosuje za ustawą on uzna go za swoje wroga. Królewska groźba podziałała i Izba Lordów odrzuciła ustawę. Król Jerzy rozwiązał gabinet Portlanda i ponownie zaproponował Pittowi objęcie urzędu premiera. Po trzykrotnie ponawianej ofercie Pitt zdecydował się ją przyjąć. W ten sposób 24-letni Pitt został najmłodszym premierem w dziejach Wielkiej Brytanii. Młody wiek premiera stał się powodem wielu docinków. Ułożono m.in. wierszyk "sposób, aby sprawić by wszystkie narody powstały ze zdziwienia i wytrzeszczyły oczy: oddać królestwo pieczy uczniaka" (a sight to make all nations stand and stare: a kingdom trusted to a schoolboy's care). Wróżono, że nowy gabinet nie dotrwa do świąt Bożego Narodzenia. W rzeczywistości przetrwał on 17 lat.

Aby zapewnić swojemu gabinetowi trwalsze poparcie Pitt zaproponował Foksowi i jego sojusznikom miejsca w gabinecie. Odmówił jednak powierzenia jakiegokolwiek stanowiska Northowi, co spowodowało, że Fox także pozostał w opozycji. Gabinet Pitta został zepchnięty do defensywy, a w styczniu 1784 r. otrzymał od Izby Gmin wotum nieufności. Pitt zdecydował się wówczas na krok bez precedensu i odmówił podporządkowania się woli Izby. Znalazł poparcie u króla, który nie chciał powrotu Foksa i Northa do władzy, oraz w Izbie Lordów, która dała gabinetowi wotum zaufania. Poparcia udzieliło mu również społeczeństwo, które napisało wiele petycji popierających premiera. Spowodowało to m.in., że niektórzy deputowani przeszli do grona zwolenników Pitta. Wkrótce później Pitt został zaatakowany przez grupę mężczyzn, kiedy opuszczał wigowski klub. Londyńska ulica uznała to za sprawkę przeciwników politycznych premiera. "Uczciwy Billy", jak go wówczas nazwano, stał się idolem Londyńczyków, którzy uznali go symbol walki z korupcją i nieuczciwością, kojarzonymi z rządami Northa i Foksa.

William Pitt Młodszy

Pomimo serii porażek w Izbie Gmin Pitt utrzymał się na urzędzie. Udało mu się również przeciągnąć na swoją stronę kilku opozycyjnych deputowanych, nie tak wielu jednak aby zapewnić sobie większość w Izbie. W marcu 1784 r. król rozwiązał parlament. Poparcie króla dla rządu i hojne datki ze skarbu państwa w połączeniu z popularnością premiera zapewniły stronnictwu rządowemu zdecydowane zwycięstwo. Sam premier wygrał z ogromną przewagą wybory na Uniwersytecie w Cambridge. Okręg ten reprezentować miał aż do śmierci.