Wina - Polski Serwis Naukowy

Wina – pojęcie wiążące się z zagadnieniem wolności człowieka. Wina jest to wadliwość procesu decyzyjnego, polegająca na wolnym wyborze z katalogu możliwych zachowań zachowania sprzecznego z obowiązującą w danym społeczeństwie normą postępowania.

Teorie winy w prawie

Teoria psychologiczna winy – ujmuje winę ontologicznie, jako stosunek psychiczny sprawcy do realizacji czynu zabronionego; istotne jest, czy sprawca chciał popełnić przestępstwo oraz czy godził się na to, dzięki czemu (naganny stosunek psychiczny) można przypisać mu winę,

Teoria normatywna winy – wprowadza pojęcie zarzucalności i koncentruje się na możliwości postawienia sprawcy pewnego zarzutu; jeżeli sprawca narusza obowiązujące przepisy (kryteria zarzucalności określone są w kodeksie karnym), to można przypisać mu winę,

Teoria kompleksowa (Teoria normatywna w ujęciu kompleksowym) – bierze pod uwagę zarówno stosunek psychiczny jak i element zarzucalności naruszenia przepisów karnych; jest powszechnie przyjmowana przez aktualną doktrynę prawa karnego.

Teoria funkcjonalna – podchodzi do winy z punktu widzenia jej celu. Celem winy ma być osiągnięcie prewencyjnego działania kary. Winę przypisuje się sprawcy gdy zasłużył na karę. Teoria reprezentowana między innymi przez Clausa Roxina i Guntera Jakobsa.

Wina w polskim Kodeksie karnym z 1997 r.

Obecnie obowiązujący polski Kodeks karny z 1997 r. nie definiuje pojęcia winy. Ustawodawca w uzasadnieniu projektu stwierdził, że nie jest w powołany do przecięcia sporów doktrynalnych i pozostawił pojęcie winy do zdefiniowania doktrynie. Według niektórych, kodeks karny oparty jest na czystej teorii normatywnej – wina to zarzucalność popełnienia czynu zabronionego. Wina jest odrębną w strukturze przestępstwa kwestią od znamion strony podmiotowej, czyli umyślności i nieumyślności (Andrzej Zoll), a pojęcia winy umyślnej i winy nieumyślnej są obarczone na gruncie przyjmowanej teorii błędem przesunięcia kategorialnego, pomieszaniem płaszczyzny faktycznej (umyślność, nieumyślność) z normatywną (wina). Warto zaznaczyć, że jest to tylko jedno z wielu stanowisk odnośnie tej kwestii, szeroko reprezentowany jest również pogląd o zastosowaniu psychologicznej teorii winy.

Błąd co do bezprawności czynu - rodzaj błędu, którego przedmiotem jest ocena prawna czynu; w świadomości sprawcy błędnie odbija się, jak daną kwestię rozstrzyga porządek prawny.

Andrzej Stanisław Zoll (ur. 27 maja 1942 w Sieniawie) – polski prawnik, były przewodniczący PKW, sędzia i prezes Trybunału Konstytucyjnego oraz Rzecznik Praw Obywatelskich, profesor i wykładowca akademicki.

Okoliczności ustawowe wyłączające winę w polskim Kodeksie karnym z 1997 r.

Ogólna klauzula zawinienia – art. 1§3 k.k.

Nieletniość sprawcy – art. 10 k.k.

Przekroczenie granic obrony koniecznej – 25§3 k.k.

Stan wyższej konieczności – art. 26§2 k.k.

Usprawiedliwiony błąd co do okoliczności wyłączających bezprawność albo winę – art. 29 k.k.

Nierozpoznawalność bezprawności czynu – art. 30 k.k.

Niepoczytalność sprawcy – art. 31§1 k.k.

Spory doktrynalne

W wielu wypadkach oskarżyciel musi udowodnić przed sądem winę zabarwioną celem (dolus coloratus). Przykładem niech będą art. 278§1, 281, 282, 286, 289§1 Kodeksu Karnego. Cel postępowania sprawcy jest w takich sytuacjach elementem podstawowym rozpatrywanym przez sąd. Ma to kapitalne znaczenie dla kwalifikacji czynu, a w konsekwencji na wymiar kary.

Przestępstwo – intencjonalne popełnienie czynu zwykle uznawanego za społecznie szkodliwy lub społecznie niebezpieczny, konkretnie zdefiniowanego, zabronionego i zagrożonego karą na mocy prawa karnego.

Zasada winy – jedna z fundamentalnych zasad współczesnego prawa karnego, zgodnie z którą nie popełnia przestępstwa (ani też wykroczenia) sprawca, któremu nie można przypisać winy w czasie czynu.

Zgodnie z przeciwnym poglądem, cel zachowania się sprawcy decyduje o zamiarze bezpośrednim (tak zwane przestępstwa kierunkowe) i nie ma to niczego wspólnego z kwestią winy (czysta teoria normatywna).

Koncepcja winy w projekcie nowelizacji polskiego Kodeksu karnego z 1997 r.

Pomysłodawcy nowelizacji Kodeksu karnego (w projekcie z 2004 r., z późniejszymi zmianami) proponowali między innymi:

w art. 1 uchylenie §3, zgodnie z którym nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu

zmianę treści Art. 8, który ma otrzymać brzmienie: Zbrodnię można popełnić tylko z winy umyślnej; występek można popełnić także z winy nieumyślnej, jeżeli ustawa tak stanowi

Zobacz hasło wina w Wikisłowniku