Wincenty Kiełbasa - Polski Serwis Naukowy

Wincenty Kiełbasa herbu Nałęcz (ur. ok. 1425 - zm. 7 listopada 1478), biskup chełmiński, biskup nominat warmiński, sekretarz królewski.

Studiował na Uniwersytecie w Krakowie oraz na uczelniach niemieckich (prawdopodobnie). Zgromadził kilka godności kościelnych, był kanonikiem gnieźnieńskim, poznańskim i krakowskim oraz prepozytem wiślickim. Zaliczał się do grona sekretarzy króla Kazimierza Jagiellończyka; uczestniczył w rokowaniach pokojowych kończących wojnę trzynastoletnią.

Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W 1466 otrzymał nominację na biskupa chełmińskiego (od króla Polski) oraz pomezańskiego (od wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego). Udał się do Rzymu, aby uzyskać zatwierdzenie papieskie (otrzymał je 1 kwietnia 1467); przyjął w Rzymie sakrę biskupią (18 kwietnia 1467). Wincenty Kiełbasa, jako biskup chełmiński, rezydował na zamku w mieście Lubawa.

Biskup (łac. episcopus z gr. ἐπίσκοπος episkopos: nadzorca, opiekun) - w Kościołach chrześcijańskich duchowny o najwyższych święceniach, urząd kościelny.

Diecezja chełmińska istniała w latach 1243-1992. Od XIII do XVIII wieku siedzibą biskupów chełmińskich był zamek w Lubawie. U schyłku XVIII w., po I rozbiorze i konfiskacie dóbr biskupich i kapitulnych siedziba ordynariusza została przeniesiona do Chełmży. W 1821 r. bullą De salute animarum teren diecezji został znacznie poszerzony a siedziba biskupów od 1824 r. znalazła się w Pelplinie.

W 1467, po śmierci biskupa warmińskiego Pawła Legendorfa, kapituła warmińska wybrała w jego miejsce Mikołaja Tungena. Wyboru tego nie uznał Kazimierz Jagiellończyk, wyznaczając na następcę Legendorfa Wincentego Kiełbasę. Kiełbasa objął rządy w diecezji, jednak ostatecznie to Tungen został zatwierdzony na warmińskiej stolicy biskupiej przez papieża; Kiełbasa pod karą ekskomuniki zrezygnował z roszczeń.

Nałęcz (Choczennica, Łęczuch, Nalancz, Nalencz, Nałęczyta, Nałonie, . Spośród ponad 900 rodów używających Nałęcza (Tadeusz Gajl podaje 932 nazwiska), największe znaczenie uzyskali Małachowscy, Ostrorogowie, Raczyńscy i Czarnkowscy (Czarnkowscy używali odmiany herbu, Nałęcz III, ale ukształtowała się ona na wzór pierwotnych wersji podstawowego Nałęcza, szczegóły niżej). Wysoki status tych rodów został potwierdzony nadaniem tytułów hrabiowskich i stosownych odmian w herbach (patrz sekcja odmiany, alternatywne wizerunki i wersje utytułowane).

Lubawa (niem. Löbau, prus. Lūbawa) – miasto i gmina w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim na wschodnich krańcach ziemi chełmińskiej, stolica historycznej ziemi lubawskiej. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego.

Był pierwszym polskim biskupem diecezji chełmińskiej (poprzedni biskupi tej diecezji należeli do zakonu krzyżackiego). Mimo iż Wincenty Kiełbasa rzadko przebywał w diecezji, doprowadził do jej uniezależnienia od zakonu krzyżackiego. Cieszył się uznaniem jako dyplomata.