Winnica - miasto - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°13′48″N 28°28′48″E / 49.23, 28.48

Winnica (ukr. Вінниця) – miasto w środkowej części Ukrainy, na wschodnim Podolu. Stolica obwodu winnickiego. 370 tys. mieszkańców (2011).

Położenie geograficzne

Miasto oddalone jest od Kijowa o 260 km, 429 km od Odessy i 369 km od Lwowa.

Historia

W 1363 roku Fiodor Koriatowicz wybudował na miejscu dzisiejszej Winnicy drewniany zamek co stało się początkiem dla rozwoju miasta. Nazwa "Winnica" pojawiła się po raz pierwszy w dokumencie polskiego króla, Władysława Jagiełły 13 czerwca 1385 roku. Miasto w XV wieku lokował na prawie magdeburskim król polski Aleksander Jagiellończyk. W I Rzeczypospolitej miasto było faktyczną stolicą województwa bracławskiego. Od 1589 odbywały się tu sejmiki, sądy grodzkie i sejmiki ziemskie. W latach 1672–1699 pod kontrolą Turcji. Po Rozbiorze w 1793 miasto znajdowało się w zaborze rosyjskim, jako siedziba ujezdu winnickiego. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku dawne województwo bracławskie nie powróciło w granice Polski. W 1921 zostało włączone w skład Ukraińskiej SRR do której przynależało do 1991 roku. Obecnie miasto znajduje się w państwie Ukraina.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

W czasie zaboru ziem wschodnich polski przez Rosjan w mieście istniało Winnickie Gimnazjum Państwowe w którym aż do upadku powstania listopadowego większość kadry stanowili polscy profesorowie a wykłady odbywały się głównie w języku polskim.

W latach 1937–1938 NKWD rozstrzelało i pochowało na terenie obecnego Centralnego Parku Miejskiego ponad 9000 osób, których groby ekshumowali Niemcy w 1943 (tzw. mord w Winnicy). W latach 1942–1943, w czasie II wojny światowej, około 10 km na północ od Winnicy, na wschód od szosy do Żytomierza, (naprzeciw Strzyżawki), znajdowała się kwatera główna Hitlera (niem. Führerhauptquartier) FHQ Wehrwolf.

Werwolf – w latach 1942–1943 kwatera główna Hitlera (niem. Führerhauptquartier – FHQ) w czasie wojny ze Związkiem Radzieckim. Obecnie znajduje się w obwodzie winnickim (ukr. Вінницька область) Ukrainy, ok. 10 km na północ od Winnicy, w okolicy Strzyżawki pomiędzy Bondarami a Michałówką, na wschód od szosy do Żytomierza.

Mord Winnicki, masowa zbrodnia sowiecka, datowana na lata 1937–1938, odkryta w Winnicy w roku 1943. W czasie ekshumacji, dokumentowanej fotograficznie, odkryto w sumie 9432 ciała, z czego 149 ciał kobiecych.

Winnica i jej okolice były miejscem działania Einsatzgruppe D, która wymordowała, jak się szacuje, do 28 tysięcy ludzi, w tym praktycznie całą żydowską populację miasta.