Winorośl właściwa - Polski Serwis Naukowy

Winorośl właściwa (Vitis vinifera L.), nazywana także winoroślą winną, latoroślą winną – gatunek rośliny z rodziny winoroślowatych. Rośnie dziko w rejonie Kaukazu, liczne jej odmiany uprawiane są w bardzo wielu rejonach świata.

Owoce w trakcie dojrzewania

Plantacja winorośli

Jedna z odmian uprawnych

Morfologia

Pokrój Pnącze o długości do 30 (40) m i zdrewniałym pniu. Czepia się podpór za pomocą wąsów pędowych. Liście Dłoniaste, 3–klapowe, o ząbkowanych brzegach. Kwiaty Drobne, wonne, zebrane w duże grona. Mają wcześnie odpadający 5–działkowy kielich, 5–płatkową, żółtozieloną i zrośniętą na szczycie koronę. Podczas dojrzewania owoców jest ona odrywana przez rozrastający się słupek, unoszona do góry i odpadająca. Wewnątrz kwiatu 5 pręcików i 1 słupek otoczony u dołu 5 miodnikami. Kwiaty są równoczesne, owadopylne lub samopylne. W Polsce kwitnie od czerwca do lipca. Owoc Kulista lub podłużna jagoda. Jest soczysta, słodka, lub słodkokwaśna, u odmian uprawnych ma różne kolory: od jasnozielonkawego poprzez różowy i czerwony do niemal czarnego.

Zmienność

Wyróżnia się kilka podgatunków:

Pnącze, roślina pnąca – forma życiowa roślin o długiej, wiotkiej łodydze, wymagającej podpory, by mogła się wspinać do góry, do światła. W strefie umiarkowanej pnącza występują rzadko, w tropikalnych lasach są częste, w tym liczne o zdrewniałych łodygach – tzw. liany, które wykorzystując drzewa jako podpory oszczędzają konieczność wytwarzania silnych i grubych pni by wydostać się z ciemnego dna lasu tropikalnego ku słońcu. Pnącza dzięki oszczędzaniu na wzroście pędu na grubość bardzo szybko rosną na długość. Niektóre z nich potrafią się przyczepić nawet do gładkiego muru.

Nagrobek Kazimierza III Wielkiego – nagrobek tumbowy z baldachimem, znajdujący się w bazylice archikatedralnej św. Stanisława i św. Wacława na Wawelu w Krakowie. Pomnik umieszczony jest po południowo-wschodniej stronie ołtarza głównego – Kazimierz III Wielki sam wybrał to miejsce w 1359, fundując tu nieistniejący już dziś ołtarz Podwyższenia Krzyża, przy którym miano odprawiać nabożeństwa i modły za jego duszę.

Winorośl właściwa kaukaska (V. vinifera caucasica) – podobna do podgatunku leśnego, występuje na Kaukazie, Azji Mniejszej i środkowej Europie

Winorośl właściwa leśna (V. vinifera silvestris) – tworzy niewielkie, lekko wydłużone jagody, które są mało soczyste, kwaśne o niebieskiej skórce, występuje tylko w dolinie Renu.

Winorośl właściwa uprawna (V. vinifera sativa) – nie występuje w formie dzikiej.

Ponadto istnieje olbrzymia ilość odmian uprawnych (kultywarów), podzielonych w 1946 na 3 grupy:

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).

Koniak (z franc. Cognac - nazwa miejscowości oraz okręgu we Francji) rodzaj alkoholu, najsłynniejszy winiak, którego technologia wytwarzania pozostała niezmienna od praktycznie 300 lat. Zawiera ok. 40-45% alkoholu. Na terenie Unii Europejskiej nazwa "Koniak", a ściślej "Cognac" zastrzeżona jest wyłącznie dla trunku produkowanego w okolicach miasteczka Cognac, w regionie Charente, we Francji. Jako pierwsi koniak wynaleźli Ormianie, a na tereny Francji dotarł parę wieków później.

Convar. Occidentalis (grupa zachodnia) – odmiany południowo- i zachodnioeuropejskie np.: 'Riesling', 'Pinot', 'Traminer'

Convar. Orientalis (grupa wschodnia) – duża część to odmiany deserowe np.: 'Chasselas', 'Kiszmisz', 'Nimrang'

Convar. Pontica (grupa czarnomorska) – również dużo odmian deserowych, np.: 'Furmint', 'Czausz', 'Aptis Aga'.

Zastosowanie

Roślina owocowa . Uprawia się ją w celu pozyskania soczystych i mięsistych jagód. W zależności od gatunku i odmiany owoce posiadają różne kształty, kolory, rozmiary i smaki. Nauka zajmująca się klasyfikacją winorośli to ampelografia.

Kulinaria : Soczyste i smaczne owoce spożywa się na surowo. Są podstawowym surowcem do produkcji win, soków pitnych i rodzynek: Z rozcieńczonego soku winogron z dodatkiem cukru, alkoholu i przypraw korzennych produkuje się sorbet. Największą ilość owoców wykorzystuje się do produkcji wina, a także (po jego destylacji) koniaku i spirytusu. W niektórych rejonach liście winogron (zamiast kapusty) są używane do wyrobu gołąbków.

Z powstającego podczas fermentacji wina osadu wytwarza się kwas winowy, zaś kamień winny używany jest do produkcji proszków do pieczenia ciast, w farbiarstwie i do czyszczenia przedmiotów mosiężnych. Poprzez fermentację octową wina otrzymuje się z niego ocet winny.

Wytłoczyny powstające przy produkcji wina oraz liście zerwane przed zbiorem owoców są wartościową paszą dla bydła i koni, używane są też jako nawóz.

Z nasion wytwarza się olej winogronowy.

Uprawa

Historia uprawy: Uprawiano ją od ok. V tysiąclecia p.n.e. w Azji Mniejszej i stamtąd dotarła do państw basenu Morza Śródziemnego. Uprawa winorośli i produkcja wina były znane już od najwcześniejszych dziejów starożytnej Grecji. Do Polski wino dotarło z chrześcijaństwem; uprawa winorośli ze względu na klimat nie ma szerokiej tradycji. Większe spożycie wina i zjawiska jego nadużywania miały miejsce w czasach saskich.

Obecność w kulturze i symbolice

W Biblii odniesienia do winorośli i wina można znaleźć w ponad 140 miejscach.

Ze starożytnej Grecji pochodzi kult Dionizosa – greckiego boga wina, płodności i plonów. Attyckie święta ku czci Dionizosa – Dionizje wielkie dały początek teatrowi.

W rejonie Morza Śródziemnego uważano winorośl za roślinę świętą a napój wytwarzany z jej owoców za napój bogów. W starożytnym Rzymie i Grecji pito wino, mieszając je często z wodą. Wino nie było napojem składanym w ofierze bogom – w Rzymie było to mleko.

W sztuce chrześcijańskiej winna latorośl łączyła się z osobą Chrystusa, ideą nieśmiertelności i zmartwychwstawnia – jak np. latorośl w nagrobku Kazimierza Wielkiego na Wawelu

Zobacz też

szczepy winorośli

Przypisy

R. Myśliwiec, Winorośl i wino, ISBN 83-09-01840-1
Ewa Śnieżyńska-Stolot: Nagrobek Kazimierza Wielkiego w katedrze wawelskiej. W: Studia do Dziejów Wawelu. Wyd. 1. Kraków: Zamek Królewski na Wawelu, 1978, s. 1-115.

Bibliografia

Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4. (Morfologia)

Linki zewnętrzne

winogrona.org

Uprawa Winorośli