Wiphala - Polski Serwis Naukowy

Wiphala jako flaga Cuzco

Wiphala (wym. wiˈpʰala) – symbol o kształcie kwadratu, zazwyczaj używany jako flaga, reprezentujący rdzennych mieszkańców centralnych Andów oraz boliwijskiej Amazonii. We współczesnej wersji funkcjonuje od 1973 występując w kilku różnych wariantach, reprezentujących Imperium Inków (Tawantinsuyu) oraz każdy z jego dawnych czterech regionów (suyus).

Referendum w Boliwii odbyło się 25 stycznia 2009 roku. W referendum Boliwijczycy opowiadali się za przyjęciem bądź odrzuceniem nowej konstytucji. Za nową konstytucją zagłosowało 62,09% obywateli, przeciw było 37,91%. Oddano również 4,28% głosów nieważnych (pustych). Frekwencja wyniosła 90,34%.
Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) to góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6959 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).

Wiphala niesiona podczas argentyńskiego Dnia Flagi

Wiphala Cuzco składa się z siedmiu poziomych pasów przedstawiających barwy tęczy.

Wiphale suyu są kwadratowe i podzielone na 49 równych pól (7×7). Rozmieszczenie barw zależy od regionu, który symbolizuje wiphala: barwa biała to symbol Qullasuyu, żółta – Kuntisuyu, czerwona – Chinchaysuyu, a zielona – Antisuyu.

Nowa konstytucja Boliwii, zatwierdzona w referendum konstytucyjnym, w art. 6 p. II uznaje Wiphalę za jeden z symboli narodowych, obok flagi i godła.

Ajmara, Ajmarowie (Aymara) – lud południowoamerykański, należący do keczuańskiej rodziny językowej. Na początku naszej ery zamieszkiwał tereny Boliwii, z głównym ośrodkiem w Tiahuanaco, i w Peru. W okresie II-V w. stworzył na tym obszarze wysoką cywilizację (w pobliżu jeziora Titicaca). W XIV w. został podbity przez Inków. W okresie konkwisty hiszpańskiej częściowo wyniszczony.
Amazonia, amazoński las deszczowy, las tropikalny (w brazylijskim portugalskim: Floresta Amazônica lub Amazônia; po hiszpańsku: Selva Amazónica lub Amazonía) – wilgotny las liściasty w dorzeczu Amazonki w Ameryce Południowej. Teren ten, znany pod nazwą Amazonia lub Dorzecze Amazonki, zajmuje obszar siedmiu milionów kilometrów kwadratowych, natomiast sam las zajmuje około 5,5 miliona kilometrów kwadratowych, na terenie dziewięciu państw: Brazylii (60 procent lasu deszczowego), Peru (13 procent, drugie po Brazylii), Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. Cztery z nich noszą wobec tego nazwę krajów amazońskich. Amazonia stanowi ponad połowę wszystkich lasów deszczowych oraz największy, najbogatszy gatunkowo obszar na planecie.

Historia

Współcześnie Wiphala stanowi nawiązanie do czasów świetności kultury inkaskiej i symbolizuje dziedzictwo Imperium Inków w Peru i Boliwii. Kwestia, czy Wiphala rzeczywiście była inkaską flagą, jest przedmiotem dyskusji. Jednakże istnieją XVI i XVII-wieczne zapisy w kronikach, potwierdzające używanie tęczowego emblematu przez Inków. Na przykład, Francisco López de Jerez zanotował w 1534 roku: "oni wszyscy są podzieleni na grupy z flagami, w podobnym porządku jak Turcy" (w hiszpańskim oryginale: todos venían repartidos en sus escuadras con sus banderas y capitanes que los mandan, con tanto concierto como turcos). Z kolei kronikarz Bernabé Cobo zanotował:

Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.
Ekwador (Republika Ekwadoru; hiszp. Ecuador, República del Ecuador) – państwo w Ameryce Południowej położone nad Oceanem Spokojnym, jedno z czterech powstałych w wyniku rozpadu Wielkiej Kolumbii w 1830 r. Sąsiaduje od północy z Kolumbią a od południa z Peru. W skład Ekwadoru wchodzą także położone na Oceanie Spokojnym Wyspy Galapagos. Nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa oznaczającego równik. Do Ekwadoru należą wyspy Galapagos, będące jego największą atrakcją turystyczną.

W książce El primer nueva corónica y buen gobierno z 1615 roku autorstwa Guamana Pomy znajdują się ilustracje przedstawiające różne wzory inkaskich flag. Ponadto niektóre źródła podają, że w 1534 roku podczas ataku na Cuzco i okupacji tego miasta Hiszpanie widzieli w punktach oporu emblematy w siedmiu kolorach tęczy.

Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.
Flaga (z niderlandzkiego vlag) – płat tkaniny określonego kształtu i barwy przymocowywany do drzewca może zawierać godła, symbole, wizerunki. Flaga jest znakiem rozpoznawczym, symbolem państwa (flaga państwowa) lub organizacji, czasem również miast (flaga miejska) czy jednostek podziału administracyjnego, oddziału wojsk (sztandar), organizacji: politycznych, społecznych, kościelnych, sportowych, itd.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)