Wirus komputerowy – program komputerowy posiadający zdolność replikacji, tak jak prawdziwy wirus, stąd jego nazwa. Wirus do swojego działania potrzebuje i wykorzystuje system operacyjny, aplikacje oraz zachowanie użytkownika komputera.

Wirusa komputerowego zalicza się do złośliwego oprogramowania.

Do zwalczania i zabezpieczania się przed wirusami komputerowymi stosuje się programy antywirusowe oraz szczepionki antywirusowe.

Podstawowe informacje o wirusach komputerowych

Jak przenosi się i jak działa wirus komputerowy

Wirus komputerowy przenosi się poprzez pliki, co wymaga obecności systemu plików, lub przez bezpośredni zapis w wybranym sektorze bądź jednostce alokacji zewnętrznego nośnika danych np. dysku twardego, dyskietki lub pendrive'a. Proces replikacji wirusa komputerowego polega na odpowiedniej modyfikacji zawartości pliku, sektora lub jednostki alokacji. Tak zmodyfikowany nośnik danych nazywa się nosicielem wirusa komputerowego, analogicznie do prawdziwego nosiciela wirusa.

Rozmiary pierwszych wirusów komputerowych zawierały się w granicach od kilkudziesięciu bajtów do kilku kilobajtów. Obecnie, takie klasyczne wirusy spotyka się rzadziej, częściej jest to połączenie wirusa z robakiem komputerowym o rozmiarze rzędu kilkadziesiąt kilobajtów. Taką, stosunkowo niewielką ilość kodu binarnego, z łatwością można ukryć w dużym pliku zawierającym program komputerowy, o rozmiarze rzędu kilku megabajtów. Sam rozmiar wirusa zależy od czynników takich jak:

Od programisty zależą także efekty, jakie wirus będzie wywoływał po zainfekowaniu systemu, na przykład:

Języki programowania wykorzystywane do pisania wirusów

Do napisania prostego wirusa wystarczy znajomość dowolnego popularnego języka programowania, takiego jak Pascal czy język C. Najwięcej wirusów pisanych jest jednak w czystym asemblerze. Spowodowane jest to głównie zwięzłością kodu generowanego przez ten język. Kod programu, który z punktu widzenia użytkownika nie robi nic, w językach wysokiego poziomu zajmie od kilkuset bajtów do nawet kilkuset kilobajtów. W asemblerze podobny program zajmie zaledwie kilka bajtów. Jest tak dlatego, że do każdego wygenerowanego przez siebie programu kompilatory języków wysokiego poziomu dodają sporo kodu niewidocznego dla programisty. Kod ten odpowiedzialny jest między innymi za obsługę błędów, obsługę stosu oraz operacji wejścia-wyjścia. Na korzyść asemblera przemawia również to, że z jego poziomu mamy bardzo dużą swobodę w dostępie do pamięci i portów, a programista ma możliwość świadomego wpływu na kształt przyszłego programu, na przykład w zakresie używanych instrukcji czy rozwiązań programowych. Programy napisane w asemblerze są optymalne pod względem szybkości działania i długości kodu, a więc język ten jest jakby stworzony do programowania wirusów. Jedyną wadą asemblera jest to, że programów w nim napisanych nie można przenosić na komputery o innej architekturze, stąd mogą one egzystować tylko w jednej rodzinie komputerów.

Oprócz typowych języków programowania do stworzenia wirusa można wykorzystać języki makr wbudowane w nowoczesne edytory tekstów lub arkusze kalkulacyjne. Zawarte w nich mechanizmy pozwalają na infekcję każdego otwieranego przez program dokumentu lub arkusza. Są one wymarzonym narzędziem do tworzenia wirusów dla początkujących programistów, gdyż wszystkie operacje na fizycznych obiektach są zaimplementowane w makrach i wykonują się bez konieczności ingerencji programisty.

Platformy programistyczne

Uważa się, że systemy komputerowe o architekturze uniksowej są lepiej zabezpieczone przed wirusami niż systemy operacyjne Microsoftu. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy jest ciągła praca z uprawnieniami administratora we wcześniejszych systemach (DOS, Windows 9x). W nowszych wersjach Windows zostało to poprawione, lecz ze względu na kompromisy związane z łatwością używania i przyzwyczajenia użytkowników, wciąż uprawnienia administratora nie są dostatecznie chronione w domyślnej instalacji. Popularność wirusów komputerowych jest związana z popularnością danej platformy, która tworzy środowisko do rozprzestrzeniania się wirusa. Wynika to z działania wirusów komputerowych w środowiskach homogenicznych.

Generatory wirusów

Istnieje wiele programów umożliwiających stworzenie własnego wirusa, nawet bez znajomości systemu czy mechanizmów wykorzystywanych przez wirusy. Można je bez problemu znaleźć w Internecie. Korzystają one z gotowych modułów w asemblerze i umożliwiają stworzenie wirusa o zadanych parametrach wybieranych zwykle przy pomocy przyjaznego użytkownikowi menu. Można w nim określić zakres infekowanych obiektów oraz rodzaj efektów które ma on wywoływać. Oprócz kodu wynikowego wirusa, generatory tworzą także źródła w asemblerze, co umożliwia zainteresowanemu pisaniem wirusów użytkownikowi dokształcenie się w tej dziedzinie.

Klasyfikacja wirusów komputerowych

Wirusy komputerowe najczęściej klasyfikuje się ze względu na infekowany obiekt:

Wirusy dyskowe

Wirusy plikowe

Wirusy skryptowe

Wirusy telefonów komórkowych