Witold Chodźko - Polski Serwis Naukowy

Witold Chodźko herbu Kościesza (ur. 1 listopada 1875 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 17 stycznia 1954 w Lublinie) – profesor higieny, lekarz psychiatra i neurolog, społecznik, polityk, minister zdrowia publicznego i opieki społecznej.

Rodzina Chodźków herbu Kościesza

Witold Chodźko był synem Leonarda i Zofii z domu Jasińskiej. Rodzina Chodźków była znana i rozgałęziona na Litwie. W Polskim Słowniku Biograficznym umieszczono życiorysy ośmiu Chodźków zasłużonych dla nauki i literatury polskiej. Dziad Witolda, Jan Chodźko gospodarzył na roli w majątku Wilejkowicze w parafii Żodziszki, miał kilkoro dzieci, z których najstarszy Tyburcy Chodźko, za udział w powstaniu styczniowym został w 1864 zesłany do Wiatki, gdzie przebywał 27 lat. Drugi i najmłodszy syn Leonard, ojciec Witolda, ukończył gimnazjum w Wilnie i w 1865 znalazł się w Piotrkowie Trybunalskim, gdzie został współwydawcą czasopisma Tydzień, do którego pisywał artykuły wstępne i literackie. Następnie założył księgarnię. W 1883 przerwał pracę z powodu gruźlicy płuc, przeniósł się do rodziny na Litwę, gdzie zmarł.

Szpital im. J. Babińskiego Specjalistycznego Psychiatrycznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Łodzi, popularnie znany jako szpital psychiatryczny w Kochanówce – jeden z najstarszych i największych szpitali psychiatrycznych w Polsce, mieszczący się na obrzeżach Łodzi, na terenie dzielnicy Bałuty, przy ul. Aleksandrowskiej 159, na terenie dawnej podłódzkiej posiadłości Kochanówka (jej nazwa pochodzi od nazwiska Kochańskiego – dawnego jej właściciela). Szpital, pierwotnie nazwany Szpitalem dla Psychicznie i Nerwowo Chorych “Kochanówka”, otwarto 17 września 1902 roku dzięki staraniom grupy lekarzy, przemysłowców i inteligencji łódzkiej, pod kierownictwem dr med. Karola Jonschera. Obecnie wchodzi w skład Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w Łodzi. W chwili otwarcia był trzecią tego typu placówką w Królestwie Polskim (po szpitalu w Tworkach koło Pruszkowa i szpitalu im. Jana Bożego w Warszawie) i jednym z najnowocześniejszych szpitali psychiatrycznych w Europie, szybko stając się jednym z najważniejszych ośrodków myśli psychiatrycznej w Polsce.
Order Świętego Sawy (serb.-chorw. Orden Svetoga Save) - odznaczenie Królestwa Serbii i Królestwa Jugosławii , nadawane za zasługi cywilne, przede wszystkim na polu nauki, sztuki i działalności kościelnej. Po roku 1945 stał się orderem domowym wygnanej dynastii Karadziordziewiciów, lecz należy się spodziewać, że wkrótce zostanie odnowiony jako jeden z orderów państwowych Republiki Serbii, która jak dotychczas nie posiada odznaczeń.

Ojciec Aleksandry, filologa klasycznego – żony Zbigniewa Domaniewskiego (muzyka) oraz Marii (architekta) – żony architekta Jana Zachwatowicza, wybitnego konserwatora zabytków. Dziadek Krystyny Zachwatowicz (scenografa) – żony Andrzeja Wajdy (reżysera) i Joanny Katarzyny Zachwatowicz-Jasieńskiej (muzyka) – żony Ksawerego Jasieńskiego (spikera Polskiego Radia).

Polskie Towarzystwo Psychiatryczne – ogólnopolska organizacja lekarzy psychiatrów, założona w 1920 roku. PTP zostało utworzone podczas I Zjazdu Psychiatrów Polskich w Warszawie na wniosek Rafała Radziwiłłowicza, organizatora zjazdu. Organizacja zrzeszała polskich lekarzy psychiatrów i stawiała sobie za cel ustalenie zasad prawodawstwa psychiatrycznego, organizację opieki psychiatrycznej w odrodzonej Rzeczpospolitej, reprezentację polskiej psychiatrii na forum międzynarodowym. Po I Zjeździe odbywały się co roku kolejne, podczas których miały miejsce walne zgromadzenia PTP. Organem Towarzystwa był założony w 1923 roku "Rocznik Psychiatryczny".
Psychiatria – subdyscyplina medycyny zajmująca się badaniem, zapobieganiem i leczeniem zaburzeń psychicznych. Bada ich uwarunkowania biologiczne, psychologiczne, rodzinno-genetyczne, społeczne, konstytucjonalne – sposoby powstawania i skutecznego zapobiegania.

Kształcenie się

W 1894 został przyjęty na Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie uzyskał dyplom lekarski w 1899. Następnie wyjechał za granicę, aby kształcić się w neurologii.

Uczęszczał w Paryżu do Kliniki prof. Alexisa Joffroya w Pitié-Salpêtrière Hospital, ucznia Jeana-Martina Charcota, wybitnego francuskiego lekarza neurologa i jednego z twórców psychiatrii.

Był także asystentem na oddziale neurologicznym dr Józefa Babińskiego, pod którego kierunkiem napisał pracę "Przyczynek do kwestii objawu ruchu paluchowego Babińskiego", opartą na zbadaniu przeszło tysiąca chorych i zdrowych.

Gabriel Anton (ur. 28 lipca 1858 w Saaz, zm. 3 stycznia 1933 w Halle) – austriacki neurolog i psychiatra. Pamiętany jest za prace nad schorzeniami psychiatrycznymi spowodowanymi uszkodzeniami kory mózgowej i jąder podstawy.
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie – publiczna uczelnia wyższa powołana do życia w 1944 roku. Bezpośrednią przyczyną powstania Uniwersytetu była chęć stworzenia świeckiej uczelni wyższej, jako przeciwwagi dla Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Z Paryża wyjechał do Grazu do Kliniki Neurologicznej prof. Gabriela Antona, znanego austriackiego neurologa i psychiatry.

Praca naukowa i zawodowa

Po powrocie do kraju i wobec niemożności uzyskania płatnego etatu w szpitalach warszawskich, osiadł w osadzie Zaremby Kościelne koło Małkini jako lekarz wolno praktykujący. Zaistniała możliwość zatrudnienia go w Lublinie, gdzie dr W. Olechnowicz miał prywatną lecznicę dla chorych psychicznych. Przeniósł się do Lublina i został jego asystentem w 1901. W 1902 nadetatowym (bezpłatnym) asystentem w Szpitalu św. Wincentego a Paulo w Lublinie. W 1903 został przeniesiony na stanowisko ordynatora do Szpitala św. Jana Bożego. W tym szpitalu prowadził już samodzielnie, jako młodszy ordynator oddział psychiatryczny 1907. Następnie otrzymał stanowisko dyrektora Szpitala dla Psychicznie i Nerwowo Chorych w Kochanówce koło Łodzi. Posadę tę objął w 1907 i sprawował ją do 1914. Po wyjeździe z Kochanówki objął w latach 1914–1915 kierownictwo psychiatrycznego zakładu dla psychicznie chorych w Czerwonym Borze pod Radzyminem. Od 1915 był ordynatorem Oddziału Psychiatrycznego w Szpitalu Św. Jana Bożego w Warszawie i pracował tam do 1918 roku.

Neurologia - dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami obwodowego układu nerwowego i ośrodkowego układu nerwowego. Neurologia i psychiatria są dziedzinami pokrewnymi, a niektóre choroby są domeną zarówno neurologa jak i psychiatry. Neurologia zajmuje się głównie schorzeniami, których podłożem jest proces uszkadzający układ nerwowy, a psychiatria z kolei zajmuje się głównie chorobami, których podłożem jest biochemiczne zaburzenie funkcjonowania mózgu jako całości.
Piotrków Trybunalski – miasto na prawach powiatu, położone w centralnej Polsce na zachodzie Równiny Piotrkowskiej, będące siedzibą powiatu grodzkiego. Drugie pod względem wielkości miasto w województwie łódzkim i 47. w Polsce. Nazwa Piotrkowa w innych językach brzmi: język rosyjski – dziś Пётркув-Трибунальски, za czasów Królestwa Polskiego – Петроковъ; jidysz – פּעטריקעװ, Petrikew; język niemiecki – Petrikau. Liczba ludności w grudniu 2009 – 77 810 osób.

Działalność ministerialna

Tymczasowa Rada Stanu powołała go 15 lutego 1917 na stanowisko kierownika Referatu Zdrowia Publicznego w Departamencie Spraw Wewnętrznych. Następnie z referatu stworzono wydział, potem sekcję i Dyrekcję Służby Zdrowia Publicznego. Był dyrektorem Służby Zdrowia, Opieki Społecznej i Ochrony Pracy Spraw Wewnętrznych Rady Regencyjnej do 1918. Kierował kolejno wszystkimi szczeblami organizacyjnymi zarówno w Radzie Stanu, jak i w Radzie Regencyjnej za czasów premiera rządu Jana Kucharzewskiego.

Stefan Żeromski (ur. 14 października 1864 w Strawczynie koło Kielc, zm. 20 listopada 1925 w Warszawie) – polski prozaik, publicysta, dramaturg, nazwany "sumieniem polskiej literatury".
Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

4 kwietnia 1918 Rada Regencyjna wyłączyła dział zdrowia z Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i przekazała Ministerstwu Opieki Społecznej i Ochrony Pracy. Chodźko dalej kierował tam departamentem i następnie Rada Regencyjna wydzieliła 30 grudnia 1918 z tego ministerstwa nowy resort, tzn. Ministerstwo Zdrowia Publicznego i Opieki Społecznej.

Eugenika (gr. eugenes = dobrze urodzony) – pojęcie wprowadzone w 1883 r. przez Francisa Galtona, kuzyna Karola Darwina, które dotyczyło selektywnego rozmnażania zwierząt lub ludzi, aby ulepszać gatunki z pokolenia na pokolenie, szczególnie jeśli chodzi o cechy dziedziczone. W ciągu następnych lat Galton poprawił swoją definicję, aby uwzględnić specyfikę eugeniki pozytywnej, zachęcającej do częstszego reprodukowania się najlepszych osobników oraz eugeniki negatywnej, zniechęcającej do reprodukcji osobników mniej wartościowych.
Rada Regencyjna Królestwa Polskiego – kolegialny organ mający oficjalnie sprawować władzę zwierzchnią nad zależnym od obu państw centralnych Królestwem Polskim (aktu 5 listopada), zaakceptowany 12 września 1917 roku przez Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry, okupantów Królestwa. Powstała na podstawie patentu w sprawie władzy państwowej w Królestwie Polskim opublikowanego 15 września 1917.

Naczelnik Państwa Józef Piłsudski mianował Chodźkę 13 grudnia 1918 podsekretarzem stanu w tym Ministerstwie, powierzając mu jednocześnie kierownictwo tego resortu.

Przy zmianie gabinetu ministrem zdrowia został mianowany 16 stycznia 1919 doc. higieny Tomasz Janiszewski z ramienia PSL "Piast", który pozostawał na tym stanowisku do 1919. Przez ten czas Chodźko nadal był podsekretarzem stanu. W grudniu 1919 roku został mianowany na stanowisko kierownika resortu w stopniu podsekretarza stanu.

Edward Karol Loth (ur. 3 sierpnia 1884 w Warszawie, zm. 15 września 1944 tamże) – polski anatom i antropolog, doktor medycyny i filozofii, brat Jerzego, ojciec Felicjana. Jeden z organizatorów i profesor Uniwersytetu Warszawskiego; członek Polskiej Akademii Umiejętności oraz fińskiej Akademii Nauk.
Polski Czerwony Krzyż (PCK) - najstarsza polska organizacja humanitarna będąca członkiem Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. Zajmuje się udzielaniem pomocy humanitarnej w czasie klęsk i wojen, pomocą socjalną, nauką pierwszej pomocy, prowadzeniem zabezpieczeń medycznych imprez masowych, propagowaniem idei honorowego krwiodawstwa, rozpowszechnianiem znajomości międzynarodowego prawa konfliktów zbrojnych.

Witold Chodźko był zwolennikiem eugeniki. Podczas piastowania stanowiska ministra zdrowia odgrywał istotną rolę w propagowaniu działań i metod eugenicznych. Innymi osobami, które należąc do ruchu eugenicznego pełnili funkcje ministerialne byli: Tomasz Janiszewski, Leon Wernic, Stefan Kramsztyk, Edward Loth.

Jan Zachwatowicz (ur. 4 marca 1900 w Gatczynie koło St. Petersburga, zm. 18 sierpnia 1983 w Warszawie) – polski architekt, profesor Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Znawca historii architektury polskiej. Generalny konserwator zabytków w latach 1945-1957. Laureat Honorowej Nagrody SARP w 1971.
Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast" powstało w grudniu 1913 (lub 1 lutego 1914) w Tarnowie z rozłamu w Polskim Stronnictwie Ludowym. Ugrupowanie założyli działacze skupieni wokół tygodnika Piast oraz członkowie PSL – Zjednoczenia Niezawisłych Ludowców (wcześniejsza secesja PSL). Na czele partii stanął Jakub Bojko, którego zastąpił w 1918 dotychczasowy wiceprezes Wincenty Witos.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)