Wołożyn - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 54°05′N 26°31′E / 54.083, 26.517

Wołożyn (biał. Валожын) – miasto na Białorusi w obwodzie mińskim, stolica rejonu wołożyńskiego nad Wołożynką (dorzecze Niemna), na północnym skraju Puszczy Nalibockiej, 10,6 tys. mieszkańców (2010). Od 1929 miasto.

Demografia

Okupacja wojenna (łac. occupatio bellica) – czasowe zajęcie przez siły zbrojne państwa prowadzącego wojnę całości lub części terytorium państwa nieprzyjacielskiego i wprowadzenie tam swojej władzy.

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Historia

W XV.w. dobra wołżyńskie w rękach książąt wołżyńskich, później w rękach Monwidów, Gasztołdów. Po bezpotomnej śmierci Stanisława Gasztołda w 1542 r. stały się królewszczyzną. Drogą zamiany w 1567 r. król przekazał Wołżyn Radziwiłłom. Kolejni właściciele to: Słuszkowie, Denhofowie, Czartoryscy i Tyszkiewiczowie.

Województwo nowogródzkie – jedno z 16 województw II Rzeczypospolitej w latach 1921-1939. Siedzibą władz województwa był Nowogródek. Zostało zlikwidowane przez okupacyjne władze radzieckie we wrześniu 1939 roku.

Garnizon – to stałe miejsce stacjonowania danej jednostki wojskowej w czasie pokoju. Funkcje garnizonu pełnią najczęściej miasta, miasteczka, forty, zamki, czy osady. Miasto garnizonowe to powszechne określenie miasta, w którym wybudowano koszary.

W 1795 miasto zostało włączone do zaboru rosyjskiego. W 1803 Wołożyn został sprzedany przez ks. A. Czartoryskiego hr. J. I. Tyszkiewiczowi. Za udział w powstaniu styczniowym dobra skonfiskowano. Po pewnym czasie car oddał je byłemu właścicielowi hr. Janowi Tyszkiewiczowi, w rękach tej rodziny do I wojny światowej.

Okupacja niemiecka w Polsce 1939–1945 – system policyjno-wojskowej administracji niemieckiej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, zajętym w wyniku agresji zbrojnej przeciwko Polsce podjętej przez III Rzeszę w dniu 1 września 1939 oraz po podziale terytorium RP w wyniku niemiecko-sowieckiego układu o przyjaźni i granicy z dnia 28 września 1939 (będącego nawiązaniem do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939).

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

Miasto zniszczone w czasie I wojny światowej, ponieważ w latach 1915–1918 przebiegała tu linia frontu.

W okresie międzywojennym było siedzibą powiatu wołożyńskiego województwa nowogródzkiego oraz wiejskiej gminy Wołożyn. Do 17 września 1939 mieściło się w mieście dowództwo Pułku KOP "Wołożyn" i garnizon macierzysty Batalionu KOP "Wołożyn".

W latach 1939–1941 znalazło się pod okupacją sowiecką, w 1941–1944 pod okupacją niemiecką, a w latach 1944-1945 znów pod okupacją radziecką.. Okoliczna Puszcza Nalibocka była obszarem wzmożonej aktywności żołnierzy ruchu oporu AK.

Dönhoff - niemiecki ród szlachecki, pochodzący z Hrabstwa Mark w Westfalii, po raz pierwszy wymieniony w 1282 r. W XIV w. przedstawiciele rodu osiedli na terenie inflanckich ziem zakonu krzyżackiego (zakon inflancki). Po przyłączeniu Inflant do Rzeczypospolitej (pakt wileński - 1561 r.) zasilili szeregi polskiej szlachty. W 1633 r. osiągnęli godność hrabiów Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego (niem. Reichsgrafen), wchodząc tym samym w szeregi arystokracji. W 1637 r. hr. Kacper uzyskał tytuł księcia cesarstwa (niem. Reichsfürst). Linia jego potomków wygasła w XVIII w.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

W latach 1945–1991 Wołożyn znajdował się w Białoruskiej SRR.

Jesziwa w Wołożynie

Zabytki

Kościół katolicki św. Józefa, klasycystyczny fundacji J.I.Tyszkiewicza z 1806-1816 r. Obok dzwonnica-brama. 11 kwietnia 1866 r. zamknięty i zamieniony na cerkiew prawosławną, przywrócony katolikom w 1929 r. Po II wojnie światowej nieczynny. Mieści się w nim zakład przemysłowy. Dzwonnica-brama dwukondygnacyjna.

Jesziwa z 1806 roku, pierwszy nowoczesny, budynek tego typu, nazywany "matką wszystkich jesziw". Stał się wzorem dla budowanych później jesziw na Litwie. W 1998 roku została wpisana na listę zabytków historii i kultury Białorusi.

Zespół pałacowy (klasycystyczny) - w dawnym majątku ziemskim, zbudowany przez J.I.Tyszkiewicza w 1806 r. na wysokim brzegu rzeki Wołżynki. Pałac i oficyny zniszczone w czasie I wojny światowej. Po odbudowaniu umieszczono w nich siedzibę KOP-u. Obecnie znajdują się w nim instytucje wojskowe.

Oranżeria pałacowa, klasycystyczna, znacznie przebudowana w okresie międzywojennym - była siedzibą starostwa.

Park - zachowały się nieliczne fragmenty za pałacem na zboczu doliny rzeki.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Wołożyn w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.