Wołomin - Polski Serwis Naukowy

Wołomin – miasto w woj. mazowieckim, siedziba powiatu wołomińskiego i gminy miejsko-wiejskiej Wołomin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 37 117 mieszkańców.

Wołomin należy do aglomeracji warszawskiej. Położony jest 20 km od centrum Warszawy na linii kolejowej do Białegostoku (dwie stacje w Wołominie).

Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
Radzymin – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie wołomińskim, miasto położone ok. 10 km od Wołomina i ok. 25 km od Warszawy. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Radzymin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. warszawskiego.

Wołomin jest członkiem Związku Miast Polskich.

Położenie

Położenie Wołomina względem Warszawy

Wołomin położony jest na Równinie Wołomińskiej, która jest częścią Niziny Mazowieckiej. Przez miasto przepływa rzeka Czarna, która swój bieg kończy w Kanale Żerańskim (Królewskim). Gmina Wołomin graniczy z następującymi gminami: Kobyłka, Radzymin, Klembów, Poświętne oraz Zielonka. Przez miasto przebiegają drogi wojewódzkie nr 634 (Port Lotniczy im. F.Chopina-Ząbki-Zielonka-Wołomin-Wólka Kozłowska), nr 635 (Wołomin-Radzymin) oraz 628 (odcinek droga 634-stacja kolejowa). Przez miasto przebiega również międzynarodowa linia kolejowa E75 Warszawa-Sankt Petersburg (linia kolejowa nr 6 Zielonka-Kuźnica Białostocka) z dwiema stacjami w Wołominie: Wołomin i Wołomin Słoneczna .

Wyższa Szkoła Współpracy Międzynarodowej i Regionalnej im. Zygmunta Glogera w Wołominie jest niepubliczną uczelnią zawodową powstałą w marcu 2005 r. na mocy decyzji Ministra Edukacji Narodowej i Sportu. Pierwszym rektorem uczelni był prof. dr hab. Michał Gnatowski. Od 1 października 2009 r. rektorem uczelni jest dr Janusz Kowalski. Uczelnia posiada uprawnienia do prowadzenia studiów I stopnia na kierunkach: ekonomia i filologia. Założycielem uczelni od marca 2011 r. jest Fundacja Al Farabi. Wśród samodzielnych pracowników kadry naukowo dydaktycznej są: były rektor Szkoły Głównej Handlowej prof. dr hab. Klemens Białecki, prof. Krzysztof Marecki, prof. dr hab. Andrzej Sokołowski, prof. dr hab. Halina Szmarłowska oraz Dyrektor Centrum Języków Obcych Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego w Mińsku prof.dr hab. Ludmila Khvedchenya.
Parafia rzymskokatolicka Matki Bożej Królowej Polski należy do dekanatu wołomińskiego diecezji warszawsko-praskiej, metropolii warszawskiej. Powstała 1 września 1986 z parafii Matki Boskiej Częstochowskiej w Wołominie. Kościół został zbudowany w latach 1989-1997. Mieści się przy ulicy Kurkowej. Dnia 13 grudnia 2009 kościół został uroczyście poświęcony przez abp. Henryka Hosera .

Demografia

Transport i komunikacja

Stacja PKP w Wołominie. W tle biurowiec WTT w Warszawie

Osobne artykuły: Wołomin (stacja kolejowa) i Wołomin Słoneczna.

Położone na terenie miasta dwie stacje kolejowe obsługiwane są przez Koleje Mazowieckie. 1 stycznia 2009 nastąpiła częściowa integracja taryfy Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie z taryfą Kolei Mazowieckich. Wprowadzono ofertę "wspólny bilet", która umożliwia podróżowanie na terenie aglomeracji warszawskiej wszystkimi środkami komunikacji publicznej na podstawie biletów ZTM.

Robert Mateusiak (ur. 13 stycznia 1976 w Wołominie) - polski badmintonista i olimpijczyk z Sydney, Aten i Pekinu, srebrny medalista mistrzostw Europy w grze mieszanej. W latach 1993-1998 był reprezentantem Poloneza Warszawa. Aktualnie jest zawodnikiem klubu SKB Suwałki. Największe sukcesy odnosi w deblu i mikście. Jego partnerem jest Michał Łogosz. Ma 170 cm wzrostu i waży 65 kg. Jego partnerką w mikście jest Nadieżda Kostiuczyk.
Czarna, także Czarna Struga lub Struga, to rzeka w województwie mazowieckim, przepływająca przez powiat legionowski, radzymiński i wołomiński i mająca swe ujście w Kanale Żerańskim. W dolnym biegu rzeka przepływa przez rezerwat Łęgi Czarnej Strugi w gminie Nieporęt oraz Puszcza Słupecka. Niegdyś w rzece występowały raki Rzeka przepływa przez takie miejscowości jak Kobyłka i Marki oraz wieś Czarna koło Wołomina.

Wołomin posiada autobusowe połączenia z centrum Warszawy obsługiwane przez prywatnych przewoźników. Istnieje również nocna linia N62 obsługiwana przez ZTM Warszawa.

Od początku 2010 r. na terenie Miasta i Gminy zostały uruchomione 2 gminne linie autobusowe:

Szpital - Ossów

Szpital - Zagościniec

Podział administracyjny

Tereny dawnej huty szkła

Miasto Wołomin

Osiedla w Wołominie:

Osiedle Nafta

Osiedle Sławek

Osiedle Sławek-Nowa Wieś

Osiedle Sosnówka

Osiedle Partyzantów

Osiedle 1 Maja

Osiedle Lipińska

Osiedle Centrum

Osiedle Polna-Asnyka

Osiedle Wileńska

Osiedle Niepodległości

Osiedle Słoneczna-Kolonia Gródek

Osiedle Kobyłkowska

Osiedle Reja

Osiedle Wołominek

Historia

Miejscowość letniskowa

Pierwsze wzmianki dotyczące Wołomina pochodzą z XV wieku. W latach 1428-1501 miejscowość była znana jako Zacięciwa. Nazwa Wołomin wywodzi się od XVI-wiecznego właściciela, Jana de Volumne (pol. Wołumiński). Po wybudowaniu w roku 1862 linii kolejowej (pierwszy przystanek od Dworca Petersburskiego umieszczono w Wołominie) stał się on miejscowością letniskową dla Warszawy. W 1902 roku powstała kapliczka, następnie zaczęto budować kościół. Na początku XX wieku rozwinęło się tu osadnictwo typu miejskiego, któremu sprzyjało powstanie w czerwcu 1905 roku huty szkła.

Arbeitslager Treblinka, SS-Sonderkommando Treblinka, Vernichtungslager Treblinka – wymiennie stosowane nazwy kompleksu dwóch niemieckich obozów, pracy i zagłady, istniejących w latach 1941/1942-1944 w lasach nad Bugiem, wzdłuż linii kolejowej Siedlce-Małkinia, niedaleko wsi Poniatowo. Nazwa pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się 6 km od obozu.
Bolszewicy (ros. большевики) – określenie grupy członków SDPRR, która na II Zjeździe tej partii w 1903 roku, uznała się za większościową frakcję w partii, a swoich przeciwników określiła jako mienszewików (uznając że są w mniejszości).

Miasto – dwudziestolecie międzywojenne

Dom nad łąkami - muzeum Zofii i Wacława Nałkowskich

Wołomin otrzymał prawa miejskie 4 lutego 1919 r., na mocy dekretu Naczelnika RP Marszałka Józefa Piłsudskiego. W roku 1920 w okolicach Wołomina na polach Ossowa doszło do kluczowych walk bitwy warszawskiej, znanej jako "Cud nad Wisłą". Samo miasto stało się świadkiem nieudanej próby zdobycia go przez bolszewików 13 sierpnia 1920 roku. Po I wojnie światowej zakończono budowę kościoła w stylu neogotyckim, a w 1924 roku erygowano parafię pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej.

Władysław Korsak (ur. 23 grudnia 1890 w Sławucie na Wołyniu, zm. 30 grudnia 1949 w Nowym Jorku), polski działacz państwowy, wojewoda stanisławowski i kielecki, wiceminister spraw wewnętrznych.
Wołomin Słoneczna - przystanek osobowy Polskich Kolei Państwowych obsługiwany przez Koleje Mazowieckie. Przystanek znajduje się w okolicy osiedla Słoneczna przy Al. Niepodległości i ulicy Geodetów w mieście Wołomin, w województwie mazowieckim.

Osobny artykuł: Bitwa warszawska 1920.

W okresie międzywojennym znaczną część ludności (ponad 3 tys. na 17 tys. mieszkańców w 1939 r.) Wołomina stanowili Żydzi. Mieszkali tu również Rosjanie, którzy uciekli przed rewolucją bolszewicką.

Na pograniczu Wołomina i Kobyłki geograf Wacław Nałkowski wybudował dom, który później jego córka Zofia Nałkowska opisała w 1925 roku w książce "Dom nad łąkami". Obecnie w "Domu nad łąkami" mieści się muzeum Zofii i Wacława Nałkowskich – miejsce imprez kulturalnych.

Holokaust i bitwa pancerna

Podczas drugiej wojny światowej wołomińscy Żydzi zostali umieszczeni w getcie zlokalizowanym pomiędzy Wołominem i Kobyłką, a następnie poprzez getto warszawskie wywiezieni do Treblinki i tam zagazowani.

Wacław Piotr Nałkowski (pseudonimy: Przewłocki, Nerwowy) (ur. 19 listopada 1851 w Nowodworze, w woj. lubelskim, zm. 29 stycznia 1911 w Warszawie) - wybitny geograf, pedagog i działacz społeczny, autor wielu publikacji naukowych, a także szkiców krytyczno-literackich (Sienkiewicziana). Twórca teorii nieokreśloności terytorium Polski. Ojciec Zofii Nałkowskiej.
Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

30 lipca 1944 roku rozpoczęła się pod Wołominem największa na ziemiach polskich bitwa wojsk pancernych, w której brały udział jednostki 3 Korpusu Pancernego, 8 Gwardyjskiego Korpusu Pancernego i 16 Korpusu Pancernego 2 Armii Pancernej (ros. 2-й Танковой Армии) nacierającej od strony Lublina przez Dęblin oraz kilku dywizji pancernych wojsk niemieckich, a mianowicie: 1 Dywizji Spadochronowo-Pancernej "Hermann Göring", 5 Dywizji Pancernej SS "Wiking", 3 Dywizji Pancernej SS "Totenkopf" oraz 4 i 19 Dywizji Pancernych. W bitwie po obu stronach wzięło udział około 1000 czołgów – ponad połowa została zniszczona w walce. Tygodniowa bitwa pancerna, zakończona klęską wojsk radzieckich, przyniosła straty wśród mieszkańców Wołomina. Zginęło w niej trzynastu żołnierzy z wołomińskiej jednostki Armii Krajowej.

Równina Wołomińska (318.78) - mezoregion fizycznogeograficzny w środkowo-wschodniej Polsce, stanowiący północno-wschodnią część Niziny Środkowomazowieckiej. Region graniczy od północy z Doliną Dolnego Bugu, od zachodu z Kotliną Warszawską i Doliną Środkowej Wisły, od południa z Równiną Garwolińską a od wschodu z Wysoczyzną Kałuszyńską, Obniżeniem Węgrowskim i Wysoczyzną Siedlecką; na północnym wschodzie region styka się z Podlaskim Przełomem Bugu. Równina Wołomińska leży w całości w obrębie woj. mazowieckiego.
Janusz Nasfeter (ur. 15 sierpnia 1920, zm. 1 kwietnia 1998) - polski reżyser i scenarzysta filmowy, często poruszający tematykę nieszczęśliwego dzieciństwa i trudnego dorastania. Napisał też książkę Najpiękniejszy dzień z 1962 roku zawierającą 3 opowiadania na podstawie swoich filmów Małe dramaty i Mój stary. Został pochowany na cmentarzu służewieckim w Warszawie.

Osobny artykuł: Bitwa pod Warszawą 1944.

Walki rozgrywające się na przedpolach Warszawy były ostatnim impulsem do podjęcia decyzji o rozpoczęciu powstania warszawskiego.

Okres powojenny

Urząd Miejski w Wołominie

1 października 1944 powstało liceum ogólnokształcące, które nosi dziś imię Wacława Nałkowskiego.

Po wojnie, w roku 1952, Wołomin stał się miastem powiatowym (przeniesiono starostwo z Radzymina), co przyspieszyło jego rozwój. Powstały zakłady stolarki budowlanej oraz Przedsiębiorstwo Poszukiwań Nafty i Gazu, a miasto stało się "sypialnią Warszawy" – znaczna część mieszkańców zaczęła pracować w stolicy. W latach 70. i 80. powstały liczne osiedla bloków z wielkiej płyty, m.in. Polna, Kobyłkowska, Lipińska oraz Hibnera (ob. Niepodległości), które przyczyniły się do wzrostu liczby ludności miasta. Pod koniec XX wieku wołomińska huta szkła ogłosiła upadłość, ale dzięki opanowanej technologii produkcji szkła żaroodpornego udało się utrzymać część produkcji i zatrudnienia w nowej firmie. Obecnie wołomińska huta przynosi zyski i planowana jest budowa nowego zakładu o kilkukrotnie większej mocy produkcyjnej. Część terenów huty położonych w centrum miasta została sprzedana prywatnemu inwestorowi, który wybudował w tym miejscu biurowiec oraz podpisał umowę budowy na tym obszarze hipermarketu.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.
Cmentarz żydowski w Wołominie - kirkut został założony w końcu XIX wieku. Mieścił się przy zbiegu ulic Sikorskiego i Andersa. W czasie II wojny światowej został zdewastowany. Niszczony był również po wojnie przez studentów medycyny, którzy wykopywali szczątki ludzkie. Po 1945 jego teren został częściowo zabudowany. Nie zachował się żadny ślad po nekropolii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)