Wodzisław Śląski - Polski Serwis Naukowy

Wodzisław Śląski (niem. Loslau, cz. Vladislav, łac. Vladislavia) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim przy granicy z Republiką Czeską, ośrodek administracyjny powiatu wodzisławskiego. Położone w Wyżynie Śląskiej, nad rzeką Lesznicą.

Według danych z 31 grudnia 2010 miasto miało 49 000 mieszkańców.

Nowe Miasto – dzielnica Wodzisławia Śląskiego, powstała w latach 60. XX wieku. Położone jest na pagórkowatym terenie wzdłuż ul. 26 Marca. Graniczy ze Starym Miastem, Wilchwami, Radlinem II oraz Osiedlami XXX-Lecia – Piastów – Dąbrówki. Na jego terenie znajdują się osiedla mieszkaniowe oraz punkty handlowo-usługowe. Dzielnica liczy około 14 000 mieszkańców.
Międzygminny Związek Komunikacyjny Jastrzębie-Zdrój – stowarzyszenie gmin z siedzibą w Jastrzębiu-Zdroju założone w dążeniu do integracji komunikacji miejskiej i międzymiastowej w regionie po rozpadzie Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Katowicach.

Położenie

50 równoleżnik Wodzisław Śl. ul. Bogumińska

Zabytkowy Rynek Starego Miasta

Miasto położone w południowo-zachodniej części województwa śląskiego przy granicy z Republiką Czeską. Wodzisław położony jest w południowej części Płaskowyżu Rybnickiego, nad rzeką Lesznicą (prawy dopływ Olzy). Terytorium Wodzisławia rozciąga się od 49°58′01 do 50°02′14 N i 18°21′16 do 18°31′16 E. Przez miasto przebiega równy 50 równoleżnik szerokości geograficznej północnej.

Odra (czes. i dł. Odra, niem. Oder, gł. Wodra, łac. Viadua, Viadrus) – rzeka w Europie Środkowej, w zlewisku Morza Bałtyckiego, na terenie Czech, Polski i Niemiec. Pod względem całkowitej długości jest drugą (po Wiśle) rzeką Polski. Biorąc pod uwagę tylko jej część w granicach Polski jest trzecią rzeką pod względem długości (po jej dopływie Warcie).
Droga wojewódzka nr 932 (DW932) - droga wojewódzka łącząca dwa duże miasta na południu Polski: Wodzisław Śląski z Żorami. Stanowi też łącznik pomiędzy DK81 a DK78 oraz umożliwia dojazd z wschodniej części Górnego Śląska poprzez DK78 do granicy z Czechami w Chałupkach.

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 49,51 km².

Miasto sąsiaduje z gminami: gmina Godów, gmina Gorzyce, gmina Lubomia, gmina Marklowice, gmina Mszana oraz gminami-miastami: Pszów, Radlin.

Przy sprzyjających warunkach atmosferycznych z Wodzisławia można dostrzec pasmo Beskidu Śląsko-Morawskiego z szczytem Lysá hora (pol. Łysa Góra) oraz góry Beskidu Śląskiego – Czantoria Wielka, Skrzyczne; widoczne są też na zachodzie czeskie góry Jeseniki z górą Pradziad.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Maksymilian Iksal (ur. 1895 w Turzyczce dziś dzielnicy Wodzisławia Śląskiego, zm. 1981) – śląski działacz niepodległościowy, uczestnik powstań 1919-21.
Droga wojewódzka nr 936 (DW936) - droga wojewódzka łącząca Wodzisław Śląski z południową częścią powiatu raciborskiego (gmina Krzyżanowice) oraz granicą polsko-czeską.

Warunki naturalne

Rzeźba terenu

Miasto leży na wysokości od 210 (Zawada) do 290 m n.p.m. (Wilchwy, Jedłownik). Wodzisław cechuje duża różnica w wysokości względnej sięgająca 80 metrów. Miasto usadowione jest na kilku wzgórzach poprzecinanych głębokimi wąwozami. Stare Miasto położone jest na wysokości około 230-250 m n.p.m., natomiast otaczające je osiedla mieszkaniowe leżą wyżej, na wysokości około 260-280 m n.p.m.

Chałupki (niem. Annaberg) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Krzyżanowice nad granicą z Republiką Czeską przy dawnym przejściu granicznym Chałupki-Bogumin.
Leszek Robert Blanik (ur. 1 marca 1977 w Wodzisławiu Śląskim) – polski gimnastyk sportowy, mistrz olimpijski, mistrz świata i mistrz Europy, poseł na Sejm VII kadencji.

Panorama Wodzisławia Śląskiego – widok na Stare miasto z budynku Szpitala Miejskiego

Klimat

Klimat Wodzisławia jest stosunkowo łagodny, wpływają na to bliskie sąsiedztwo rzeki Odry, kompleksy leśne otaczające miasto, a przede wszystkim bliskie sąsiedztwo Bramy Morawskiej. Średnia temperatura roczna kształtuje się w granicach +7 °C do +8 °C. Najcieplej jest w lipcu, najzimniejszym zaś miesiącem jest styczeń. Miasto leży w strefie wiatrów średnich i słabych wiejących najczęściej z kierunku Bramy Morawskiej. Okres wegetacyjny należy do najdłuższych i wynosi 225 dni, kiedy średnia temperatura dnia jest wyższa od 5 °C. Kotlinowate położenie w sąsiedztwie gór oraz nieckowate położenie centrum niekorzystnie odbija się na warunkach termicznych panujących w mieście. Sprzyja to wiosną i jesienią zaleganiu warstw zimnego powietrza w czasie gdy brakuje wiatrów, w wyniku czego występują przymrozki. Średnia roczna suma opadów atmosferycznych należy do wysokich – 786 mm w stosunku do średniej krajowej 600-650 mm. Napływ ciepłych mas powietrza i mieszanie się z chłodniejszymi sprzyja powstawaniu burz – do 30 na rok. Występują także częste opady gradu. Pokrywa śnieżna zalega tu od 60 do 80 dni. Średnia wilgotność powietrza wynosi około 80% i należy do niższych w skali kraju. W rejonie Wodzisławia zaobserwowano wcześniejsze nadejście wiosny oraz opóźnienie początku zimy w stosunku do reszty kraju.

Górny Śląsk (, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien, czes. Horní Slezsko, łac. Silesia Superior) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.
Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych, Towarzystwa Biblijnego w Polsce oraz Aliansu Ewangelicznego w RP. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik Chrześcijanin. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod numerem 15. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp Marek Kamiński.

Przyroda

Osobny artykuł: Przyroda Wodzisławia Śląskiego.

Lasy:

Dzielnice

Osobny artykuł: Dzielnice Wodzisławia Śląskiego.

Wodzisław podzielony jest administracyjnie na 9 jednostek pomocniczych – dzielnic

Miasto na podstawie uchwały Nr XVII/156/96 Rady Miejskiej w Wodzisławiu Śląskim z 28 czerwca 1996 zostało podzielone na 9 dzielnic:

Jedłownik Osiedle

Jedłownik-Turzyczka-Karkoszka

Kokoszyce

Nowe Miasto

Osiedla XXX-lecia – Piastów – Dąbrówki

Miejscowości, które kiedyś były dzielnicami Wodzisławia Śląskiego:
Marklowice, Pszów, Radlin I, Rydułtowy.

Józef Bienia - sołtys Jedłownika, przywódca Powstania Chłopskiego obejmującego Ziemię Wodzisławską (luty 1810 r.) Pomnik ku jego pamięci znajduje się przed wodzisławskim zamkiem od strony ul. Kubsza.
Beskid Śląski (czes. Slezské Beskydy, 513.45) – pasmo górskie, stanowiące część Beskidów Zachodnich. Jest mezoregionem wchodzącym w skład prowincji Karpat Zachodnich. Najwyższymi szczytami Beskidu Śląskiego są Skrzyczne (1257 m n.p.m.) i Barania Góra (1220 m n.p.m.), natomiast dla części czeskiej Czantoria Wielka (995 m n.p.m.).

W latach 1945-1954 miasto było siedzibą wiejskiej gminy Wodzisław Śląski.

Historia

Osobny artykuł: Historia Wodzisławia Śląskiego.

Plan Wodzisławia wg Jurzwiczki z 1810 r.

Zabytkowy Kościół Parafialny WNMP

Średniowieczny Klasztor Minorytów, obecnie siedziba Sądu Rejonowego

Średniowieczny Kościół Minorytów, obecnie Ewangelicki Kościół Św. Trójcy

Park Zamkowy, w głębi budynek Pałacu

1257 – sprowadzenie do Wodzisławia zakonu Minorytów, lokacja miasta

1280 – zniszczenie zabudowy drewnianej miasta przez pożar

1299 – odbudowa miasta

1459 i 1453 – zaatakowanie przez bandy żądające okupu pod groźbą spalenia miasta

1502 – powstało ukształtowane Wodzisławskie Państwo Stanowe

1618 – spalenie miasta i zamku, wraz z dokumentacją przywilejów

1668-1685 – właścicielem Wodzisławia i ziemi wodzisławskiej był biskup ostrzyhomski Szeloposemy

1685 – Wodzisław wraz z okolicą przeszedł w ręce hrabiego Ferdynanda von Dittrichstein

1738 – właścicielem Wodzisławia został Guidobald J. Dittrichstein

1780 – państwo wodzisławskie przejął Heinrich L. von Reichenbach

1795 – nowy właściciel Wodzisławia (i ziemi wodzisławskiej) August von Ponin-Ponińskiemu

1798 – Wodzisław został odsprzedany hrabiemu von Strachwitz

1809 – pierwsze wybory władz miejski w dziejach miasta

1810 – przejęcie przez państwo zabudowań klasztornych; wybuch powstania chłopskiego pod przewodnictwem sołtysa z Jedłownika – Józefa Bienii

1822 – 12 czerwca, pożar strawił całe miasto

1830 – przekazanie kościoła przyklasztornego gminie ewangelickiej

1841-1851 – właścicielem Wodzisławia i okolic był Aleksander von Oppersdorf

1847 – tereny Wodzisławia i okolic nawiedziła klęska powszechnego głodu połączonego z epidemią tyfusu

1882 – Wodzisław otrzymał połączenie kolejowe z Boguminem (cs. Bohumin) i Rybnikiem

1919-1921 – trzy powstania śląskie

1921 – w plebiscycie zwycięstwo opcji proniemieckiej, mimo to miasto zostaje przyznane przez Ligę Narodów Rzeczypospolitej Polskiej

1922 – wkroczenie do miasta Wojska Polskiego

1939 – 1 września, Niemcy zajęli Wodzisław

1945 – styczeń, do Wodzisławia dotarł marsz śmierci z obozów w Oświęcimiu i okolicznych podobozów

1945 – 26 marca, do Wodzisławia wkroczyła Armia Czerwona i I Czechosłowacka Brygada Pancerna

1946 – 1 stycznia, włączono do miasta gminę Jedłownik

1954 – utworzono powiat wodzisławski

1972 – włączenie do miasta gromady Wilchwy oraz wsi: Marusze i Turzyczka

1975 – likwidacja powiatu, przyłączenie do Wodzisławia Śląskiego miast: Pszów, Radlin, Rydułtowy oraz gminy Marklowice

1988 – 19 sierpnia, doszło do strajku okupacyjnego na KWK 1 Maja

1992 – 1 stycznia, nastąpiło odłączenie Rydułtów od Wodzisławia

1994 – 30 grudnia, od miasta odłączyły się Marklowice i Pszów

1997 – 1 stycznia, od miasta odłączył się Radlin

1999 – 1 stycznia, został reaktywowany powiat wodzisławski

2001 – zamknięto jedyną w mieście kopalnię 1 Maja

Demografia

Osobny artykuł: Ludność Wodzisławia Śląskiego.

Wodzisław Śląski początkowo był jednym z największych miast na Górnym Śląsku z czasem jednak w wyniku wojen i klęsk żywiołowych stał się małym miastem. Ponowny intensywny rozwój Wodzisławia przypada na lata 60. i 70. XX wieku.

Parafia Matki Bożej Wszechpośredniczki Łask i św. Antoniego z Padwy w Jedłowniku – wieś Jedłownik wzmiankowana już w 1239 r. Istnieje prawdopodobieństwo, że właściciel wsi komes Gosław w swej rodzinnej siedzibie – Jedłowniku ufundował kościół już w początkach XIII w. Jedłownik leżący u wylotu Bramy Morawskiej wg starych podań jest jedną z najstarszych miejscowości na Śląsku o czym ma świadczyć mimo bliskości Wodzisławia, istniejąca tu na pewno od XIII w. samodzielna parafia. Legendy wiążą powstanie tu kaplicy za czasów św. Cyryla i Metodego. W XVI w. parafia weszła w skład utworzonego dekanatu wodzisławskiego.Dawny kościół parafialny, drewniany, odbudowany w I poł. XVII w. istniał pierwotnie pw. św. Marka. W 1688 obok św. Marka pojawia się św. Barbara jako patronka. W 1697 pozostaje jako patron tylko św. Marek. W XVIII w. św. Marek jako patron idzie w zapomnienie i powraca św. Barbara jako patronka kościoła. W 1885 kościół został odnowiony. Od 1946 r. administracyjnie parafia należy do Wodzisławia Śląskiego. W 1974 w związku z budową nowego kościoła decyzją władz komunistycznych stary zabytkowy kościół został przeniesiony do Jastrzębia-Zdroju, gdzie został poświęcony 3 grudnia 1974. Obecny kościół Matki Bożej Wszechpośredniczki Łask i św. Antoniego z Padwy zbudowany został w latach 1949-1952. Poświęcony 21 września 1952 przez biskupa koadiutora Herberta Bednorza. Projektantem kościoła był Hanak z Olzy. Wnętrze zaprojektował artysta plastyk Józef Kołodziejczyk. Obecnie parafia liczy ok. 3600 wiernych proboszczem jest ks. Eugeniusz Króliczek. Do parafii należą obok Jedłownika, Jedłownik Osiedle, Turzyczka i Karkoszka. Dawniej parafia w Jedłowniku obejmowała również wsie Turza Śląska i Czyżowice.
Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie (AGH; dawniej: Akademia Górnicza w Krakowie; nazwa międzynarodowa: AGH University of Science and Technology; dawniej: University of Mining and Metallurgy) – jedna z największych polskich wyższych uczelni, zaliczana do najlepszych uczelni technicznych w kraju. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 2. miejsce w Polsce wśród uczelni technicznych, a w świecie 526. pośród wszystkich typów uczelni.. Powołana 8 kwietnia 1919 uchwałą Rady Ministrów.

Historia zaludnienia Wodzisławia Śląskiego:

1400 – ok. 600 os.

1450 – 1050 os.

1550 – 1100 os.

1692 – 675 os.

1753 – 768 os.

1800 – 1133 os.

1860 – 2408 os.

1957 – 7378 os.

1965 – 16 862 os.

1982 – 106 700 os.

1990 – 113 195 os.

Wykres liczby ludności Wodzisławia Śląskiego na przestrzeni ostatnich 70 lat

Największą populację Wodzisław Śląski odnotował w 1991 roku (przed odłączeniem się Rydułtów).

1 Czechosłowacka Samodzielna Brygada Pancerna (czes. 1 československá samostatná tanková brigáda) – czechosłowacka jednostka wojskowa u boku Armii Czerwonej podczas II wojny światowej
Bolesław Kominek (ur. 23 grudnia 1903 w Radlinie II, dzielnicy Wodzisławia Śląskiego; zm. 10 marca 1974 we Wrocławiu), duchowny katolicki, arcybiskup metropolita wrocławski, kardynał.

Dane z 30 czerwca 2004:

Komin ZC w Wodzisławiu Śląskim widziany jest z całego Wodzisławia i okolic

Gospodarka

Wodzisław Śląski jest ośrodkiem administracyjnym powiatu wodzisławskiego, węzłem drogowym. W mieście znajduje się stacja kolejowa na linii Katowice- Bogumin. Miasto jest również centrum handlowym dla powiatu. W Wodzisławiu działają Wytwórnia koncentratów spożywczych „Agro” Wodzisław, fabryka okien, masztów oraz flag, młyn oraz siedziba firmy ITUM sp. Z O.O.

Port lotniczy Ostrawa im. Leoša Janáčka (dawniej Port lotniczy Ostrava-Mošnov, cz.: Letiště Leoše Janáčka Ostrava, ang.: Ostrava Leos Janacek Airport, kod IATA: OSR, kod ICAO: LKMT) - międzynarodowe lotnisko położone około 20 km od Ostrawy w pobliżu miejscowości Mošnov.
Stanisław Oślizło (ur. 13 listopada 1937 w Wodzisławiu Śląskim) - polski piłkarz, obrońca, kapitan reprezentacji Polski i Górnika Zabrze, strzelec jedynej bramki w historii polskiej piłki w finale Pucharu Zdobywców Pucharów w meczu z Manchesterem City.

W mieście znajdują się dwie ciepłownie: ZC Wodzisław Śląski oraz EC 1 Maja.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)