Grób Wojciecha Żukrowskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Wojciech Żukrowski (ur. 14 kwietnia 1916 w Krakowie, zm. 26 sierpnia 2000 w Warszawie) – polski prozaik, poeta, reportażysta, eseista, krytyk literacki, scenarzysta filmowy, poseł na Sejm PRL VI, VII, VIII i IX kadencji. Pochowany jest wraz z żoną na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Związany był z miastami, w których mieszkał: Krakowem, Wrocławiem, Katowicami i Warszawą, gdzie mieszkał najdłużej.

Biografia

W 1936 roku zdał maturę w gimnazjum Zana w Pruszkowie. W tym samym roku zadebiutował na łamach Kuźni Młodych jako prozaik i publicysta. Odbył służbę wojskową we Włodzimierzu Wołyńskim. W 1937 roku rozpoczął studia na Wydziale Prawa UJ, zgodnie z życzeniem swego ojca, prawnika i ekonomisty, jednak już w 1938 roku przeniósł się na Wydział Humanistyczny na polonistykę UJ. Po wybuchu wojny kontynuował studia na kompletach prowadzonych w podziemiu. Po wojnie ukończył filologię polską na uniwersytecie we Wrocławiu. Pracę magisterską napisał pod kierunkiem profesora Tadeusza Mikulskiego. Tytuł pracy to: Próba systematyki budowy schematów obrazu batalistycznego. Jako poeta zadebiutował w 1941 na łamach konspiracyjnego Miesięcznika literackiego, którego nakładem opublikował swój zbiór wierszy pod tytułem Rdza. Oprócz powieści, opowiadań i utworów poetyckich, Żukrowski pisał także scenariusze, dialogi do filmów (np. Ogniem i mieczem czy Potop według Henryka Sienkiewicza).

Był uczestnikiem kampanii wrześniowej. W bitwie pod Różanem w 1939 roku został ranny. Kula wystrzelona z niemieckiego karabinu ześliznęła się po hełmie, przeszła przez pas i weszła w prawe udo, zatrzymując się tuż nad kolanem. Uciekł ze szpitala jenieckiego i po krótkim pobycie w Warszawie przybył do Krakowa. Przez trzy lata chodził z kulą w nodze a jej usunięcie było możliwe dopiero w 1942 roku.

W czasie okupacji należał do organizacji konspiracyjnej Unia. Był oficerem AK – walczył w zgrupowaniu "Żelbet" jako dowódca. Działacz podziemia kulturalnego. W latach 1939-1945 pracował w kamieniołomach na Zakrzówku w Krakowie. Wraz z Karolem Wojtyłą pracowali w kamieniołomie Solvay. Przyjaźń z przyszłym papieżem przetrwała aż do śmierci pisarza. Wojciech Żukrowski był na ingresie Jana Pawła II w Rzymie. Prowadzili ożywioną korespondencję. Ostatni list Jana Pawła II jest opublikowany w książce wspomnieniowej o pisarzu wydanej w 2008 r.: Wojciech Żukrowski we wspomnieniach córki i przyjaciół. Książka ukazała się pod redakcją Macieja Zarębskiego. Podczas pogrzebu na Warszawskich Powązkach ówczesny prezes ZLP, Piotr Kuncewicz, odczytał telegram przesłany na jego ręce przez papieża Jana Pawła II.

W latach 1945-1947 jako oficer Ludowego Wojska Polskiego dowodził IV Samodzielnym Batalionem Samochodowym, jednostką specjalną pozostającą do dyspozycji wojewody katowickiego, generała Aleksandra Zawadzkiego. Fabularną wersję wydarzeń tego okresu przedstawiał Żukrowski w powieści Skąpani w ogniu (1961), a wspomnienia z tego okresu można znaleźć w książce Zsyp ze śmietnika pamięci (wyd. 2002). Po ujawnieniu AK-owskiej przeszłości został wydalony z wojska i zdegradowany. W 1947 roku przeniósł się z żoną, którą poślubił w 1945 roku, do Wrocławia. W 1951 roku przeprowadził się kolejny raz, tym razem do Warszawy, na odbudowany po wojnie Mariensztat. W latach 1953-1954 przebywał w Wietnamie i Chinach jako korespondent wojenny.

W okresie 1953-1956 jego książki były na indeksie jako katolickie i reprezentujące nurty burżuazyjne, nie wznawiano Porwania w Tiutiurlistanie i Piórkiem flaminga. Informację na ten temat można znaleźć w omówieniach literackich z tego okresu. Odnosi się do tego zarówno S. Melkowski jak i Z. Lichniak w swoich pracach o twórczości Żukrowskiego, podobna informacja zawarta jest też u P. Kuncewicza w jego encyklopedii pisarzy polskich. Można również posłużyć się cytatem pochodzącym z książki L. Bartelskiego, w której opisuje on ten okres tak:

W latach 1956-1959 pracował jako radca ambasady PRL w Nowym Delhi w Indiach. Beletrystycznie przedstawił ten pobyt w powieści politycznej Kamienne tablice oraz opowiadaniach humorystycznych Wędrówki z moim Guru. W 1961 roku przebywał w Laosie. Rezultatem pobytu jest reportaż pt. W królestwie miliona słoni.

Był długoletnim felietonistą miesięcznika "Widnokręgi", recenzentem i komentatorem piszącym do dwutygodnika "Nowe Książki", publikował także na łamach tygodnika "Świat". Był działaczem Ogólnopolskiego Komitetu Pokoju, w latach 1982-1988 przewodniczący polskiej sekcji IBBY (International Board of Books for Young People). W latach 1986-1989 pełnił funkcję prezesa Związku Literatów Polskich, członek PEN Clubu.

Wojciech Żukrowski został odznaczony Orderem Uśmiechu (nr legitymacji 110). Order ten został mu przyznany na posiedzeniu Kapituły Orderu w dniu 21 marca 1974 roku, natomiast wręczono mu go w Konstancinie na 30 imprezie dekoracyjnej 7 maja 1974 roku.

W latach 1972-1989 był posłem na Sejm z okręgu Chorzów (bezpartyjny). W latach 1983-1989 był przewodniczącym Krajowej Rady Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Wieloletni członek Rady Naczelnej organizacji kombatanckiej ZBoWiD. W 1985 powołany w skład Prezydium Rady Naczelnej ZBoWiD. W latach 1988-1990 członek Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. W latach 1986-1989 był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Grunwaldzkiego.

Nigdy nie miał posady oprócz krótkiego epizodu w AL (który zacierał przeszłość w AK i uchronił go przed więzieniem) i pracy w ambasadzie w Nowym Delhi 1956-1959 (Patrz: W. Żukrowski: Zsyp ze śmietnika pamięci).

W 1981 jednoznacznie i publicznie poparł generała Jaruzelskiego i wprowadzenie stanu wojennego. W środowiskach warszawskiej solidarnościowej inteligencji organizowano wtedy akcje protestacyjnego zwracania Żukrowskiemu jego książek.

Życie prywatne

Od września 1945 roku był żonaty z Marią z domu Woltersdorf. Jego córką jest Katarzyna Żukrowska – ekonomistka, politolog, specjalistka stosunków międzynarodowych. Lubił spędzać czas wolny spacerując ze swoim psem. Bardzo dużo czytał. Interesowała go różna tematyka począwszy od historii sztuki, przez filozofię, po eseje, biografie, opowieści niesamowite, poezję, powieści. Czytał z zainteresowaniem o nowych odkryciach w nauce, zwłaszcza w naukach przyrodniczych i medycznych. Interesował się zjawiskami paranormalnymi. Lubił gotować i częstować gości przygotowanymi przez siebie potrawami. Zapytany o hobby na ogół odpowiadał: podróże, dobre kino, książka.

Środowisko znajomych i osób ideowo bliskich poglądom W. Żukrowskiego zmieniało się w sposób naturalny wraz z jego przeprowadzkami. Podczas studiów

We Wrocławiu Żukrowski poznał nowych ludzi. Interesujące jest to, że przeprowadzki nie przeszkodziły mu utrzymywać przyjaźni z osobami z miast, które "porzucał". Do miast tych wielokrotnie powracał, nawet po osiedleniu się na stałe w Warszawie, a z przyjaciółmi utrzymywał ścisłe, choć nie zawsze regularne kontakty. Świadczy o tym jego korespondencja, w której komentuje bieżące wydarzenia polityczne, nowe książki, czy opowiada, nad czym aktualnie pracuje. We Wrocławiu grono znajomych Żukrowskiego poszerzyło się o nowe osoby.

W okresie warszawskim przyjaźnił się z Edmundem Janem Osmańczykiem i jego żoną Jolantą Klimowicz-Osmańczyk, Witoldem Balickim i jego żoną Reną, Ryszardem Frelkiem (którego poznał jako młodego dziennikarza w Indiach), Janem Lisem i jego żoną Danutą, księdzem-poetą Janem Twardowskim, socjologiem Janem Szczepańskim czy malarzami Tadeuszem Kulisiewiczem i jego żoną Barbarą oraz Wojciechem Linke i jego żoną Anną.