Województwo śląskie - Polski Serwis Naukowy

Województwo śląskie – jedno z 16 województw, jednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski, obejmująca wschodnią część historycznych ziem Górnego Śląska i część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie, Zagłębie Krakowskie, ziemię żywiecką, Częstochowę wraz ze znaczną częścią Jury Krakowsko-Częstochowskiej.

Polska Federacja Pétanque - polski związek sportowy zrzeszony w Międzynarodowej Federacji Pétanque i Gry Prowansalskiej (F.I.P.J.P.) Siedziba Federacji znajduje się we Wrocławiu. PFP powstała 10 listopada 2002, a od roku 2003 jest członkiem F.I.P.J.P.
Szlak Orlich Gniazd – szlak turystyczny w Polsce, przebiegający przez województwa małopolskie i śląskie. Rozpoczyna bieg w Krakowie, kończy w Częstochowie. Ma długość 163,9 km. Nazwę zawdzięcza leżącym na jego trasie ruinom zamków i warowni, nazywanych Orlimi Gniazdami ze względu na ich usytuowanie na skałach dochodzących do 30 metrów wysokości.

Siedzibą władz województwa są Katowice.

Województwo śląskie jest jedynym województwem w Polsce, w którym jest więcej miast na prawach powiatu (19) niż powiatów ziemskich (17).

Położenie

Mapa fizyczna województwa śląskiego

Województwo śląskie jest położone na południu Polski, nad górną Wisłą, Odrą i Wartą i graniczy z Czechami i Słowacją. Województwo śląskie leży we wschodniej części Śląska, zachodniej części Małopolski i południowej Wielkopolski. Fizycznie województwo śląskie należy do Wyżyny Śląskiej, Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Kotliny Oświęcimskiej oraz Beskidów. Ponadto w tych obszarach geograficznych można wyróżnić mniejsze, takie jak np. Płaskowyż Rybnicki.

Adam Matusiewicz (ur. 28 stycznia 1973 w Katowicach) – polski urzędnik państwowy, od 2010 marszałek województwa śląskiego, od 2007 do 2010 wicewojewoda śląski.
Międzygminny Związek Komunikacyjny Jastrzębie-Zdrój – stowarzyszenie gmin z siedzibą w Jastrzębiu-Zdroju założone w dążeniu do integracji komunikacji miejskiej i międzymiastowej w regionie po rozpadzie Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Katowicach.

Graniczy z województwami:

Historia

W latach międzywojennych w II Rzeczypospolitej istniało województwo śląskie. Obejmowało ono wszystkie historyczne ziemie Górnego Śląska, które znalazły się w Polsce (np. Katowice, Rybnik, Lubliniec) oraz polskiej części Śląska Cieszyńskiego (Cieszyn, Bielsko (dziś lewobrzeżna część Bielska-Białej), a więc z pominięciem np. Sosnowca, Częstochowy, Białej Krakowskiej (dziś prawobrzeżna część Bielska-Białej) obecnie znajdujących się w granicach województwa). Z dniem 1 września 1939, a więc w pierwszym dniu wojny zajęte przez Niemców województwo przestało istnieć i zostało wcielone bezpośrednio do Rzeszy. Katowice stały się wtedy stolicą rejencji katowickiej (stolicę przeniesiono z Opola). Miasta Zagłębia Dąbrowskiego natomiast zostały wcielone do Generalnego Gubernatorstwa. Później wszystkie ziemie obecnego województwa śląskiego zostały wcielone do Rzeszy. Częstochowa należała do Generalnego Gubernatorstwa. Po wojnie, w latach 1945-1950 istniało województwo śląsko-dąbrowskie, którego obszar tylko częściowo pokrywał się z dzisiejszym województwem śląskim. W 1950 podzielono je na województwa katowickie i opolskie.

Droga krajowa - jedna z dróg publicznych, umożliwiających krajową i międzynarodową komunikację kołową pomiędzy dużymi miastami oraz ogólnodostępnymi przejściami granicznymi, która jest rekomendowana do ruchu długodystansowego i tranzytowego.
Odra (czes. i dł. Odra, niem. Oder, gł. Wodra, łac. Viadua, Viadrus) – rzeka w Europie Środkowej, w zlewisku Morza Bałtyckiego, na terenie Czech, Polski i Niemiec. Pod względem całkowitej długości jest drugą (po Wiśle) rzeką Polski. Biorąc pod uwagę tylko jej część w granicach Polski jest trzecią rzeką pod względem długości (po jej dopływie Warcie).

Obecne województwo śląskie zostało utworzone w 1999 z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

katowickiego (oprócz gmin powiatów olkuskiego¹ i chrzanowskiego oraz gminy Brzeszcze z powiatu oświęcimskiego)

bielskiego (oprócz gmin powiatów suskiego, wadowickiego i oświęcimskiego)

częstochowskiego (oprócz gmin znajdujących się obecnie w powiatach oleskim (6 gmin), pajęczańskim (3 gminy), radomszczańskim (2 gminy) i włoszczowskim (3 gminy)

Regiony historyczne położone w granicach województwa

Większość ziem wchodzących w skład obecnego województwa śląskiego przez dłuższy lub krótszy czas wchodziła w skład piastowskich księstw śląskich. Jeśli za granice regionów historycznych przyjąć granice dzielnic wydzielonych w 1138 roku na skutek rozbicia dzielnicowego, wówczas znaczną część obecnego województwa śląskiego należy zaliczyć do Małopolski, w tym stolicę województwa, Katowice. Wraz z przekazaniem w 1179 roku przez Kazimierza II Sprawiedliwego kasztelanii bytomskiej i oświęcimskiej (obejmujących Bytom, Mikołów, Siewierz, Pszczynę i Żywiec) Mieszkowi I Plątonogiemu historyczna granica między Śląskiem a Małopolską przesunęła się na wschód, sięgając poza obszar obecnego województwa śląskiego. Również północna część obecnego województwa śląskiego z Częstochową w latach 1370-1391 należała do Władysława Opolczyka. W latach 1443-1494 niektóre księstwa śląskie (siewierskie, oświęcimskie i zatorskie) ponownie znalazły się w granicach Polski. Położenie wielu miejscowości uważa się za graniczne regionów, np. Bielsko-Biała, które powstało z Bielska, leżącego w dawnym księstwie cieszyńskim, i Białej, leżącej w dawnym księstwie oświęcimskim. Również obecne obszary głównych miast Zagłębia Dąbrowskiego, często przeciwstawianego historycznemu Górnemu Śląskowi, leżą częściowo (Sosnowiec, Będzin, Dąbrowa Górnicza) lub w całości (Czeladź, Wojkowice) na terytorium dawnego księstwa siewierskiego.

Lasy Pszczyńskie – kompleks leśny na Górnym Śląsku leżący pomiędzy gminami : Tychy, Mikołów, Żory, Pszczyna, Kobiór, Oświęcim. Czasami używa się określenia Puszcza Pszczyńska, która obejmuje łącznie obszary Lasów Pszczyńskich oraz Lasów Raciborskich. W niektórych opracowaniach z Lasów Pszczyńskich wydziela się Lasy Kobiórskie (po zachodniej stronie drogi na Bielsko-Białą).
Radio eM (ewangeliczna Miłość) – śląska stacja radiowa prowadzona przez archidiecezję katowicką. Ma siedzibę w Katowicach przy ul. Wita Stwosza 16 (gmach kurii metropolitalnej).

Podział administracyjny

Osobny artykuł: Podział administracyjny województwa śląskiego.

Miasta i powiaty grodzkie

Osobny artykuł: Miasta w województwie śląskim.

W województwie śląskim jest 71 miast, w tym 19 miast na prawach powiatów. W poniższej tabeli dwadzieścia trzy największe uszeregowano według liczby mieszkańców (miasta na prawach powiatu zostały pogrubione).

Polskie Linie Lotnicze LOT (PLL LOT) – powstałe 1 stycznia 1929 roku, z połączenia wszystkich działających w kraju linii lotniczych. Pierwszymi stosowanymi samolotami były Junkers F 13 (15 szt.) i Fokker F.VIIa/1m (6 szt.).
Zdzisław Legomski (ur. 26 lipca 1927 w Dąbrowie Górniczej) – polski działacz partyjny i państwowy, poseł na Sejm PRL VII i VIII kadencji (1976–1980), wojewoda katowicki (1978–1980).

Na podstawie publikacji Głównego Urzędu Statystycznego pt. „Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym” wg stanu na 31 grudnia 2008.

Powiaty ziemskie

Powiat cieszyński (Ustroń)

Powiat wodzisławski (Wodzisław Śląski)

Powiat bielski (Szczyrk)

W województwie śląskim jest 17 powiatów ziemskich. Jest to jedyne województwo w Polsce, w którym mniej jest powiatów ziemskich niż grodzkich. Większość powiatów ziemskich jest silnie zurbanizowana – nie pełnią one funkcji rolniczych, a często są „sypialniami” lub terenami rekreacyjnymi dla mieszkańców dużych miast.

Żywiecczyzna (lub Ziemia Żywiecka) - region geograficzny, kraina historyczna i etnograficzna w południowej Polsce, historycznie najbardziej zachodnia część Małopolski, w południowej części obecnego województwa śląskiego.
Województwo śląskie – autonomiczna jednostka administracyjna II Rzeczypospolitej Polskiej z siedzibą władz w Katowicach, powołana do życia w 1920 roku, faktycznie istniała w latach 1922-1939. Formalnie została zniesiona w 1945 roku.

W poniższej tabeli powiaty ziemskie uszeregowano według liczby mieszkańców.

Na podstawie publikacji Głównego Urzędu Statystycznego pt. „Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym” wg stanu na 31 grudnia 2008.

Demografia

Liczba ludności

Dane z 31 grudnia 2007 r.:

Województwo śląskie liczy 4654,1 tys. mieszkańców, co stanowi 12% ludności Polski i jest drugim najludniejszym (po województwie mazowieckim) województwem w Polsce. Gęstość zaludnienia wynosi 377,4 os./km² i jest najwyższa w Polsce. Najgęściej zaludniony jest centralny obszar województwa – ponad 1000 osób na km². Na terenie województwa leży najgęściej zaludnione miasto, a zarazem i powiat w Polsce – Świętochłowice (4165 osób/km²).

eLO RMF - stacja internetowa umieszczona na platformie MiastoMuzyki.pl, stworzona z myślą o licealistach. Została uruchomiona z okazji 18-lecia RMF FM (15 stycznia 2008 roku). Pierwszy utwór, który pojawił się na antenie, to piosenka "Gdy nie ma dzieci" zespołu Kult.
Drzewostan jednogatunkowy, drzewostan lity - drzewostan składający się głównie z jednego gatunku drzew, inne gatunki, reprezentowane w drzewostanie głównym nie przekraczają 10% liczby drzew (powierzchni drzewostanu lub jego masy).

Województwo śląskie ma najgorszą sytuację demograficzną spośród województw w Polsce. Przyrost naturalny wynosi –1,1 i jest dużo mniejszy od średniej krajowej (0,1). W 1995 roku na obszarze województwa mieszkały 4 893 542 osoby. Było to o 239 427 więcej niż w II kwartale 2008 r.

Struktura ludności

W województwie śląskim 17% ludności jest wieku przedprodukcyjnym (pon. 17 lat), 66% ludności jest w wieku produkcyjnym (18–60/65 lat), natomiast w wieku poprodukcyjnym (pow. 60/65 lat) jest 17% mieszkańców. Niemniej jednak zaznacza się duże dysproporcje w strukturze ludności wewnątrz województwa. Najgorsza sytuacja demograficzna ma miejsce w subregionie katowickim – znaczna przewaga ludności w wieku poprodukcyjnym nad przedprodukcyjnym, najlepsza natomiast w rybnickim i bielskim – odwrotnie. Mediana wieku w województwie wynosi 40,9 lat dla kobiet oraz 36,9 dla mężczyzn.

Górny Śląsk (, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien, czes. Horní Slezsko, łac. Silesia Superior) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.
Droga ekspresowa S69 – połączenie drogowe Bielsko-Biała (S1) – Żywiec – Zwardoń/Myto-Skalité (granica państwa ze Słowacją) – o łącznej długości ok. 48 km w całości na obszarze województwa śląskiego. Jako przedłużenie S69 na terenie Słowacji ustalono słowacką autostradę D3 w kierunku Bratysławy. Zarówno droga ekspresowa S69, jak i autostrada D3 są częścią Europejskiego Korytarza Transportowego nr VI.

Na 100 mężczyzn przypada 107 kobiet.

Województwo śląskie charakteryzuje się najwyższym wskaźnikiem zatrudnienia w Polsce oraz jednym z najniższych wskaźników bezrobocia.

Województwo charakteryzuje się znacznym udziałem mniejszości narodowych. W województwie żyje (wg danych ze spisu powszechnego) 20 tys. Niemców (co stanowi 0,43% ogółu populacji w tym województwie – głównie w pow. raciborskim, gliwickim w większych miastach) oraz mniej liczni przedstawiciele innych narodowości, a także jedyna w Polsce mniejszość czeska i morawska. Corocznie do województwa emigruje ponad 2 tys. obcokrajowców, natomiast z innych województw napływa blisko 50 tys. osób rocznie (trzecie miejsce w kraju).

Tarnowskie Góry (śl.: Tarnowský Góry, niem.: Tarnowitz, czes.: Tarnovice, łac.: Montes Tarnovicenses) – gmina miejska na Górnym Śląsku, w południowo-zachodniej Polsce, na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, siedziba powiatu tarnogórskiego, na północnym krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) i zarazem największe polskie miasto stanowiące odrębną gminę, którym rządzi burmistrz, a nie prezydent miasta. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.
Drzewostan - zespół większej liczby drzew rosnących na pewnej powierzchni leśnej w odpowiednim zagęszczeniu i zwarciu koron, wzajemnie na siebie oddziałujących.

Gospodarka

Specjalna strefa ekonomiczna w Bielsku-Białej

W 2008 r. produkt krajowy brutto woj. śląskiego wynosił 167,9 mld zł, co stanowiło 13,2% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 108,0% średniej krajowej, co plasowało śląskie na 2. miejscu względem innych województw.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. śląskiego w 1. kwartale 2011 r. wynosiło 3634,36 zł, co lokowało je na 2. miejscu względem wszystkich województw.

KS Jastrzębski Węgiel S.A. – polski męski klub siatkarski (jednosekcyjny) z siedzibą w Jastrzębiu-Zdroju, założony w 1949 roku pod nazwą LZS Jastrzębie, od 2004 występujący pod obecną nazwą, a od 2 maja 2005 pozostający spółką akcyjną.
Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (341.3) nazywana również Jurą Krakowską i Jurą Polską to wschodnia część Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, o długości ok. 80 km, która rozciąga się od Krakowa po Częstochowę gdzie pas wzgórz wznosi się od 300-515 m n.p.m. Pomiędzy Częstochową a Wieluniem nie ma już wzgórz tej wysokości, pomimo tego niekiedy używa się nazwy: Wyżyna Krakowsko-Wieluńska.

W końcu czerwca 2011 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 178,3 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 9,7% do aktywnych zawodowo.

Główną gałęziami gospodarki woj. śląskiego są usługi i przemysł. Najmniej ludności pracuje w rolnictwie i leśnictwie.

Beskid Śląski (czes. Slezské Beskydy, 513.45) – pasmo górskie, stanowiące część Beskidów Zachodnich. Jest mezoregionem wchodzącym w skład prowincji Karpat Zachodnich. Najwyższymi szczytami Beskidu Śląskiego są Skrzyczne (1257 m n.p.m.) i Barania Góra (1220 m n.p.m.), natomiast dla części czeskiej Czantoria Wielka (995 m n.p.m.).
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)