Województwo brzeskolitewskie - Polski Serwis Naukowy

Położenie województwa brzeskolitewskiego na mapie Wielkiego Ksiestwa Litewskiego

Województwo brzeskolitewskie – województwo I Rzeczypospolitej, wchodzące w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Województwo brzeskie powstało w 1566, wydzielone z powstałego w 1513 województwa podlaskiego i mocą unii lubelskiej weszło w skład Litwy. Nazywane także brześciańskim lub brzeskim litewskim dla odróżnienia od województwa brzeskokujawskiego w Koronie, ze stolicą w Brześciu Kujawskim.

Kasztelanowie brzeskolitewscy (k. brzescy, k. brześciańscy, k. brzescy litewscy) - kasztelanowie województwa brzeskolitewskiego I Rzeczypospolitej, senatorowie reprezentujący Wielkie Księstwo Litewskie. Kasztelan brzeskolitewski w hierarchii urzędów Rzeczypospolitej Obojga Narodów zajmował pozycję za kasztelanem rawskim a przed kasztelanem chełmińskim i był zaliczany do kasztelanów większych ("krzesłowych").

Powiat lub ujezd brzeski litewski dawny powiat, należący początkowo do województwa trockiego, później razem z powiatem pińskim tworzył województwo brzeskolitewskie. Po rozbiorach powiat znalazł się w guberni grodzieńskiej. Obecnie na dawny powiat nakłada się rejon brzeski Białorusi.

Dzieliło się na 2 powiaty:

powiat brzeskolitewski, sejmik odbywał się w Brześciu Litewskim, gdzie wybierano 2 posłów na sejm i 2 deputatów do Trybunału Litewskiego.

powiat piński, sejmik odbywał się w Pińsku, gdzie wybierano 2 posłów na sejm i 2 deputatów do Trybunału Litewskiego.

Były 2 starostwa grodowe: brzeskie i pińskie. Województwo brzeskolitewskie posiadało w senacie dwóch senatorów większych: wojewodę i kasztelana. Wojewoda zasiadał w senacie po wojewodzie rawskim, zaś kasztelan brzeski po kasztelanie rawskim.

Starosta grodowy (łac. capitaneus cum iurisdictione) – sprawował w imieniu króla administrację i sądownictwo na terenie swojego powiatu i ziemi. Stał na czele sądu grodzkiego, do którego kompetencji należało rozpatrywanie spraw gardłowych z tzw. czterech artykułów grodzkich, oraz sądzenie szlachty nieosiadłej. Starosta pełnił także funkcje policyjne, dbał o bezpieczeństwo na drogach. Posiadał tzw. prawo miecza, czyli prawo do egzekucji wyroków sądów wszystkich instancji na podległym sobie terytorium.

Sejm walny – nazwa parlamentu w dawnej Polsce. Było to zgromadzenie decydujące o polityce całej Rzeczypospolitej, istniejące w okresie od XV do XVIII wieku. W tym czasie znacząco zmieniał się jego skład i charakter.

Do dóbr stołowych królewskich należały w tym województwie dwie ekonomie: brzeska z Kobryniem i pińska.

Popis pospolitego ruszenia odbywał się w obu miastach powiatowych.

Herbem województwa brzeskiego była Pogoń w polu czerwonym, ubiór na koniu i rycerzu był błękitny.

Główne miasta: Brześć Litewski, Pińsk, Turów, Biała Radziwiłłowska, Kodeń, Wołczyn, Kamieniec Litewski, Kobryń, Włodawa.

Wyraz pochodny – wyraz utworzony na podstawie wyrazu podstawowego, np. "jagoda" (wyraz podstawowy), "jagodowy" (wyraz pochodny). Wyrazy pochodne są też wyrazami podstawowymi względem innych wyrazów.

Trybunał Główny Wielkiego Księstwa Litewskiego, Trybunał Litewski – ustanowiony na wzór Trybunału Koronnego najwyższy sąd apelacyjny dla Wielkiego Księstwa Litewskiego I Rzeczypospolitej.

Zobacz też

wojewodowie brzeskolitewscy

kasztelanowie brzeskolitewscy

Kategoria:Starostowie pińscy

Kategoria:Starostowie brzeskolitewscy

Przypisy

W języku polskim przymiotnik pochodny od Brześcia Litewskiego brzmi "brzeski", podobnie jak przymiotnik odmiejscowy od Brześcia Kujawskiego, Brzeska, Brześcia. W Wikipedii oraz w wielu współczesnych publikacjach naukowych używa się przymiotnika "brzeskolitewski" w celu sprecyzowania jakiego Brześcia dotyczy określenie. Wyraz "brzeskolitewski" należy pisać łącznie bez łącznika, ponieważ jest to przymiotnik złożony z członów nierównorzędnych (por. województwo bialskopodlaskie), mimo popularności (być może pod wpływem XIX-wiecznej historiografii) błędnej pisowni "brzesko-litewski".