Województwo wileńskie - II Rzeczpospolita

Ten artykuł dotyczy województwa wileńskiego II Rzeczypospolitej. Zapoznaj się również z: Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita).

Województwo wileńskie w szczegółowych danych statystycznych spisu powszechnego z 30.IX.1921 i spisu powszechnego z 9. XII. 1931 r.

Okręg administracyjny wileński- część Ziemi Wileńskiej (powiaty Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka) objęta spisem 1921 - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921

Urząd Wojewódzki Wileński w Wilnie - widok współczesny

Polska, gęstość zaludnienia, 1931

Województwo wileńskie – województwo II Rzeczypospolitej istniejące w latach 1926–1939 ze stolicą w Wilnie.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

Walery Roman (ur. 12 września 1877 w Kalwarii (gubernia suwalska, obecnie Litwa), zm. 25 października 1952 w Warszawie) – prawnik, działacz państwowy i społeczny II Rzeczypospolitej, w latach 1928–1935 senator II i III kadencji w II RP. Najmłodszy syn Mariana i Natalii z Cepeuszów. Miał brata Stanisława i trzy siostry: Marię, Matyldę i Natalię.

Główne miasta: Wilno, Mołodeczno, Druja, Święciany.

Większość terytorium przyłączona została do Polski jako tzw. Litwa Środkowa, decyzją tamtejszego sejmu, wbrew woli marszałka Piłsudskiego, który chciał zachować pozory federacji. Formalnie powołane do życia dopiero w 1925 jako ostatnie województwo II RP (od 13 kwietnia 1922 do 20 stycznia 1926 terytorium to było znane jako Ziemia Wileńska).

Litwini (lit. Lietuviai) – bałtycka grupa etniczna zamieszkująca głównie Litwę, a również Łotwę, USA, Niemcy, Polskę, Rosję i Białoruś, posługująca się językiem litewskim.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Zamieszkane było w większości przez Polaków (59,7%) i Białorusinów (22,7%) z niewielką domieszką Żydów, Litwinów, Rosjan i Karaimów. Co do stosunków wyznaniowych 62,5% było wyznania rzymskokatolickiego, 25,4% prawosławnego, 8,7% mojżeszowego, 3,4% przypada na inne wyznania.

Białorusini (Беларусы) – naród zamieszkujący w Europie Środkowej i Wschodniej, głównie na terenach dzisiejszej Republiki Białorusi, a także sąsiednich państw: Polski, Litwy, Rosji i Ukrainy. Grupy emigrantów zamieszkują również w USA i Kanadzie.

Władysław Raczkiewicz (ur. 28 stycznia 1885 w Kutaisi w Gruzji, zm. 6 czerwca 1947 w Ruthin w Walii) – polski działacz polityczny, społeczny i wojskowy, uczestnik I wojny światowej i walk z bolszewikami, minister spraw wewnętrznych w czterech rządach II RP (w latach 1921, 1925–1926, i 1935–1936), senator (z list BBWR) i marszałek Senatu III kadencji (1930–1935), wojewoda nowogródzki (1921–1924), wileński (1926–1931), krakowski (1935), pomorski (1936–1939), prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy (1934–1939), Prezydent RP na Uchodźstwie (1939–1947).

Wilno było piątym co do wielkości miastem w Polsce (w 1939 liczyło 195 tys. mieszkańców). Województwo wileńskie miało 14 miast, 103 gminy wiejskie i dzieliło się na 8 powiatów: brasławski (4 218 km kw.), dziśnieński (3 908 km kw.), mołodeczański (1 876 km kw.), oszmiański (2 352 km kw.), postawski (3 114 km kw.), święciański (4 037 km kw.), wilejski (3 421 km kw.), wileńsko-trocki (6 183 km kw.). Miasta powiatowe: Wilno (190 172 mieszk.), Brasław (1 587 mieszk.), Dzisna (4 413 mieszk.), Mołodeczno (1 997 mieszk.), Oszmiana (6 000 mieszk.), Postawy (974 mieszk.), Święciany (6000 mieszk.), Wilejka (3 417 mieszk.).

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Federacja (łac. foederatio - sprzymierzenie) - państwo składające się z mniejszych, obdarzonych autonomią państw związkowych (np. stanów, krajów, prowincji, kantonów, landów), ale posiadających wspólny (federalny) rząd.

W 1939 r. województwo podzielono między ZSRR a Republikę Litewską, a polskie władze działały w podziemiu. Delegatem był od marca 1942 dr Zygmunt Fedorowicz Albin.

Wojewodowie wileńscy w II Rzeczypospolitej

13 kwietnia 1922 – 22 grudnia 1925 – jako Ziemia Wileńska – od 22 grudnia 1925 – województwo wileńskie

Delegaci Rządu

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Władysław Sołtan 4 lutego 1922 – 6 kwietnia 1922

Walery Roman 6 kwietnia 1922 – 29 sierpnia 1924

Władysław Raczkiewicz 29 sierpnia 1924 – 14 czerwca 1925

Olgierd Malinowski 22 grudnia 1925 – 25 maja 1926 (p.o.)

Wojewodowie

Władysław Raczkiewicz 18 maja 1926 – 20 czerwca 1931

Stefan Kirtiklis 20 grudnia 1930 – 20 czerwca 1931

Zygmunt Beczkowicz 20 czerwca 1931 – 27 stycznia 1933

Marian Styczniakowski 27 stycznia 1933 – 16 lutego 1933 (p.o.)

Władysław Jaszczołt 16 lutego 1933 – 13 października 1935

Marian Styczniakowski 14 października 1935 – 4 grudnia 1935 (p.o.)

Ludwik Bociański 4 grudnia 1935 – 19 maja 1939

Artur Maruszewski 19 maja 1939 – 18 września 1939

Delegat rządu na okręg wileński

Stefan Sewer Kirtiklis (ur. 8 stycznia 1890 w Kolnie, zm. 24 czerwca 1951 w Magdalence) – uczestnik walk o niepodległość, major żandarmerii Wojska Polskiego, działacz państwowy II Rzeczypospolitej, polityk związany z obozem piłsudczyków.

Litwa Środkowa – niezależny formalnie organizm państwowy ze stolicą w Wilnie, którego powstanie ogłoszono 12 października 1920 roku. Powołana do życia przez Polaków jako sposób na oderwanie od Litwy terenów przekazanych jej 27 sierpnia przez bolszewików w zamian za życzliwą neutralność w toczącej się wtedy wojnie polsko-bolszewickiej.

dr Zygmunt Fedorowicz marzec 1942 - sierpień 1944

Zobacz też

Kresy Wschodnie

Przypisy

Mały Rocznik Statystyczny 1938, s. 23, tabela 14: Ludność według języka ojczystego w 1931
Mały Rocznik Statystyczny 1938, s. 25, tabela 15: Ludność według wyznań w 1931
Okręgowa Delegatura Rządu w Wilnie