Wojkowice - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta w woj. śląskim. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o tej samej nazwie.

Park w Wojkowicach

Budynek mieszkalny w Wojkowicach

Wojkowice to miasto i gmina w Zagłębiu Dąbrowskim, w województwie śląskim, w powiecie będzińskim, nad rzeką Brynicą. W latach 1975−1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego. Wojkowice sąsiadują: od północy i zachodu z gminą Bobrowniki (sołectwa: Rogoźnik, Bobrowniki), od wschodu z miastem Będzin (dzielnica Grodziec), od południa z miastem Siemianowice Śląskie (dzielnica Przełajka) oraz z miastem Piekary Śląskie (dzielnice: Dąbrówka Wielka i Brzozowice-Kamień).

Amfiteatr (łac. amphiteatrum) – odkryta arena o kształcie elipsy lub koła, otoczona - najczęściej wznoszącymi się schodkowo - rzędami siedzeń dla widzów i przeznaczona do publicznych pokazów m.in. walk gladiatorów, walk z dzikimi zwierzętami, naumachii.
Tarnowskie Góry (śl.: Tarnowský Góry, niem.: Tarnowitz, czes.: Tarnovice, łac.: Montes Tarnovicenses) – gmina miejska na Górnym Śląsku, w południowo-zachodniej Polsce, na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, siedziba powiatu tarnogórskiego, na północnym krańcu Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) i zarazem największe polskie miasto stanowiące odrębną gminę, którym rządzi burmistrz, a nie prezydent miasta. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa katowickiego.

Struktura powierzchni

Według danych z 2002 Wojkowice zajmują obszar 12,77 km² (3,47% powierzchni powiatu), w tym:

użytki rolne: 61%

pola, łąki i nieużytki: 687 ha

sady: 86 ha

użytki leśne: 2%

lasy: 64 ha

inne: 440 ha.

Dzielnice

Obecna miejscowość Wojkowice powstała 31 grudnia 1961 z połączenia dwóch odrębnych miejscowości: z osiedla Wojkowice Komorne i gromady Żychcice, w skład której wchodziła również dzielnica Kamyce. Tymczasowo miejscowość zachowała status osiedla. Na mocy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów PRL z dnia 18 lipca 1962 Wojkowice otrzymały prawa miejskie.

Droga krajowa nr 94 (DK94) – droga krajowa będąca bezpłatną trasą alternatywną dla autostrady A4. DK94 w znacznej części jest poprowadzona starą trasą DK4. Po całkowitym wybudowaniu autostrady A4 na odcinku Zgorzelec – Szarów dawna droga DK4 na odcinku od Zgorzelca do Targowiska w Małopolsce, nabrała znaczenia drugorzędnego i pełni funkcję trasy zapasowej; może okazać się przydatna w razie ewentualnego powstania wypadku lub innego źródła zaburzającego ruch na A4. Przebiega przez województwa: dolnośląskie, opolskie, śląskie oraz małopolskie.
Dąbrówka Wielka (niem. Groß Dombrowka) − jedna z dzielnic Piekar Śląskich, ośrodek folkloru górnośląskiego. Słynie z tradycyjnych strojów ludowych.

Po czasach sprzed 1961 pozostały w Wojkowicach lokalne nazwy tak zwanych "kolonii" które trudno nazwać dzielnicami ze względu na bardzo mały obszar, które obejmowały, najczęściej ograniczający się do jednej lub kilku ulic. Tak w Wojkowicach Komornych wyróżniano następujące kolonie:

Skrzynówek − od strony Strzyżowic, dzisiejsza ulica Długosza i Harcerska.

Brzeziny − od strony cmentarza w Psarach, dzisiejsza ulica nosi tą samą nazwę.

Łęg − od strony Grodźca, w dolinie potoku Wielonka. W tej dzielnicy znajdował się pierwszy kościół w Wojkowicach, pod wezwaniem św. Jana Nepomucena, rozebrany w latach 50. po wybudowaniu nowego kościoła, pod wezwaniem św. Antoniego z Padwy, usytuowanego bliżej centrum Wojkowic. Na granicach Łęgu znajdują się również dwa cmentarze: parafialny i komunalny, budynki Szkoły Podstawowej nr 1 oraz Ochotniczej Straży Pożarnej. Główną ulicą w ramach kolonii jest dzisiejsza ulica Paderewskiego prowadząca w stronę Czeladzi.

II Kolonia − dzisiejsza ulica Głowackiego.

I Kolonia − dzisiejsza ulica Sobieskiego na wysokości od Szkoły Podstawowej nr I do Parku Miejskiego. W obręb kolonii wchodziły: tzw. pola "Kowalówki" na których wybudowano kościół i plebanię Parafii św. Antoniego oraz tzw. "Giełda" – rejon skrzyżowania ulic Sobieskiego i Morcinka. Nazwa "Giełdy" wzięła się stąd w rejonie tym w dawnych Wojkowicach Komornych, znajdowało się najwięcej sklepów. Obecnie znajduje się tu również budynek dawnego Przedsiębiorstwa Las, w którym obecnie znajdują się: komisariat policji, Miejski Wydział Oświaty i Wychowania, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Centrum Młodzieżowe Tlen.

Wydzierów oraz Kolonia Urzędnicza − nazwą Wydzierów nazwali mieszkańcy Wojkowic dzisiejsze osiedle Morcinka (dawniej zwane również Aleją Staszica), które wybudowane zostało na ziemiach, za które kopalnia budująca osiedle nie zapłaciła ich pierwotnym właścicielom należytej zapłaty (stąd przekonanie o "wydarciu" ziemi). Na terenie osiedla znajdowały się niegdyś Przedszkole nr 2 i żłobek - dziś budynek zdewastowany, Zakładowy Dom Kultury Jowisz, dziś w prywatnych rękach, filia biblioteki miejskiej - dziś przeniesiona do budynku gimnazjum oraz komisariat policji, dziś przeniesiony na ulicę Sobieskiego. Kolonią Urzędniczą nazywa się zespół zabytkowych willi (ulice: Zacisze, Kopalniana, Granitowa oraz część Sucharskiego), w których w czasach przedwojennych mieszkała kadra urzędnicza kopalni. Pomiędzy blokami stoją również budynki dawnej stołówki kopalnianej oraz górniczego ośrodka zdrowia, dziś nieużytkowane. Po wschodniej stronie kolonii znajdują się zabudowania dawnej Kopalni Węgla Kamiennego Jowisz, po zachodniej, dawnej Cementowni Saturn. Na południe znajduje się osiedle Sucharskiego (dawne Świerczewskiego), wybudowane w latach 50. dla pracowników cementowni.

Krzyżówka − kolonii w północnej części miasta, przy granicy z Rogoźnikiem. Główną część kolonii stanowi osiedle domów robotniczych wybudowanych pod koniec lat 50. Tutaj znajduje się siedziba Spółdzielni Produkcyjnej Przyjaźń oraz w latach 90. wybudowana została tzw. Sala Królestwa – miejsce spotkań Świadków Jehowy.

Przed rokiem 1962 poszczególne miejscowości miały swoje części centralne, w których skupiało się życie administracyjne, społeczne, religijne i gospodarcze wsi. Tereny znajdujące się przy granicy obydwu miejscowości pozostały raczej niezabudowane i to właśnie tu skoncentrowane zostały wszystkie inwestycje miejskie prowadzone po 1962. W skład centralnej części miasta wchodzą:

Brzozowice-Kamień - dawna jednostka administracyjna (prawa miejskie 1962-1972), obecnie przemysłowa dzielnica w południowo-wschodniej części Piekar Śląskich (województwo śląskie). Na terenie Brzozowic-Kamienia znajdują się zakłady hutnicze cynku i ołowiu (zlikwidowane) oraz kopalnia "Andaluzja" (wybudowana w 1908-1911).
Brynica (niem. Brinitz) – rzeka w województwie śląskim, w przeszłości zwana także Brzennyczą, Braną (za czasów Bolesława Chrobrego), Brzeźnicą czy Brenicą. Stanowi prawy, przy tym główny dopływ Czarnej Przemszy. Bierze swój początek w Mysłowie, na wysokości 350 m n.p.m., uchodzi w Mysłowicach przy granicy z Katowicami i Sosnowcem. Płynie przez Bobrowniki, Piekary Śląskie, Wojkowice, Czeladź, Siemianowice Śląskie, Świerklaniec, Katowice, Sosnowiec i Mysłowice. Brynica przeżywała parokroć pewne zmiany m.in: w 1840 roku koryto rzeki na terenie dzisiejszego Sosnowca przesunięto w kierunku zachodnim, a w 1935 roku w Kozłowej Górze zbudowano na niej zbiornik wody pitnej (pojemność ok. 15,8 mln m³). Długość 55 km. Powierzchnia dorzecza 482,7 km².

zabudowania obecnego Zakładu Karnego Wojkowice, rozbudowanego w latach 2004−2005 o Areszt Śledczy. Budynki, w których znajduje się więzienie wybudowane zostały przez okupacyjne wojska niemieckie w latach 40., z przeznaczeniem na obóz jeniecki. Po wojnie swoją siedzibę miała tu również jednostka wojskowa tzw. Korpusu Górniczego.

osiedle Betony − nazwa pochodzi od budynków wybudowanych przed II wojną światową na potrzeby rozwijającego się przemysłu. W latach siedemdziesiątych stare "Betony" zostały zburzone a w tym samym miejscu wybudowano osiedle złożone z kilku bloków wybudowanych technologią wielkiej płyty oraz kilku mniejszych budynków, przeznaczonych pod zamieszkanie przez pracowników kopalni Jowisz. Przy osiedlu znajduje się również jedyne w mieście przedszkole, noszące imię Przyjaciół Bajek.

Park miejski oddany do użytku w 1962 wraz z kompleksem sportowym. Przy parku znajduje się także w budynku dawnego Pałacu Ślubów główny budynek Urzędu Miasta Wojkowice. Częścią parku jest użytkowany w czasie plenerowych imprez kulturalnych amfiteatr. W skład kompleksu sportowego, obecnie w znacznej części zdewastowanego wchodzą: boiska sportowe (użytkowane przez Miejski Klub Sportowy Millenium) oraz zespół basenów wraz z budynkiem hotelowym (nieużytkowane).

przy parku znajduje się spory plac służący jako przystanek i pętla autobusowa (nazwa przystanku: Wojkowice Park). Przy skrzyżowaniu ulic Sobieskiego i Pułaskiego wybudowano pod koniec lat 90. centrum usługowe z budynkiem poczty. Mieszkańcy Wojkowic nazywają tę okolicę po prostu "Końcem" dlatego, że właśnie tutaj przechodziła dawna granica pomiędzy ich miejscowością a Żychcicami.

na północ od placu znajduję się najnowsze i największe osiedle mieszkaniowe Wojkowic imienia Józefa Plaka, wybudowane pod koniec lat 80. na terenach przed wojną należących do kościoła, stąd najstarsi mieszkańcy Wojkowic nazywają je "księżymi polami." Zamieszkuje je około 1400 mieszkańców, głównie ludności napływowej z różnych części Polski. Pod koniec lat 90. pojawił się pomysł wybudowania na skraju osiedla trzeciego kościoła w Wojkowicach. Pomysł ten, pomimo prób wskrzeszenia go przez przedstawicieli kościoła jeszcze po 2000, nie został zrealizowany.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.
Województwo śląskie – jedno z 16 województw, jednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski, obejmująca wschodnią część historycznych ziem Górnego Śląska, polską część Śląska Cieszyńskiego i część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie i Zagłębie Krakowskie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)