Ten artykuł dotyczy ogólnego terminu. Zapoznaj się również z: I wojna światowa, II wojna światowa, III wojna światowa.

I wojna światowa, pole bitwy w 1917 r.

Wojna światowa – nazwa nadawana konfliktom zbrojnym, w których uczestniczy większość państw świata. Wojna taka dotyka społeczeństw najsilniejszych i najgęściej zamieszkałych krajów, a jej bitwy i kampanie toczone są na wielu kontynentach, na morzach i oceanach oraz w przestrzeni powietrznej. Termin ten jest zazwyczaj stosowany w odniesieniu do dwóch wielkich konfliktów XX wieku: I wojny światowej (1914–1918) i II wojny światowej (1939–1945), jakkolwiek niektóre wcześniejsze wojny można również określić tym mianem. W użyciu funkcjonuje też pojęcie III wojny światowej, które odnosi się do hipotetycznego globalnego konfliktu w przyszłości.

Pochodzenie nazwy

Termin wojna światowa powstał przypuszczalnie w początkach XX wieku w Niemczech, gdzie słowa Weltkrieg użył w roku 1904 pisarz August Wilhelm Otto Niemann w tytule swej antybrytyjskiej książki "Der Weltkrieg: Deutsche Träume" ("Wojna światowa: niemieckie zmory").

Uważano wówczas, że system przeciwstawnych sobie sojuszów – z jednej strony Cesarstwo Niemieckie, Austro-Węgry i Imperium osmańskie, a z drugiej III Republika Francuska, Imperium Rosyjskie i Imperium brytyjskie – będą dążyły do wywołania w niedalekiej przyszłości konfliktu. W związku z tym, że większość mocarstw posiadała wiele posiadłości zamorskich, było niemal pewne iż będzie to konflikt globalny, a zasoby kolonii staną się kluczowym czynnikiem strategicznym. Było też jasne, że strony walczące będą atakować nawzajem swe kolonie, co znacznie powiększy teatr działań wojennych.

W innych językach również przyjął się ten termin; na przykład po francusku wojny światowe to Guerres Mondiales; po niemiecku Erste und Zweite Weltkrieg (I wojna światowa nosiła w Niemczech nazwę der Weltkrieg, jakkolwiek przed jej wybuchem określenie to odnosiło się do bliżej nieokreślinego globalnego konfliktu); po rosyjsku мировые войны (mirowyje wajny); po hiszpańsku Guerra Mundial, po angielsku World wars itd.

Wszyscy uczestnicy wojny o sukcesję hiszpańską

Wszyscy uczestnicy wojny siedmioletniej

Wszyscy uczestnicy wojen napoleońskich

Termin I wojna światowa został po raz pierwszy użyty na Zachodzie w książce "The First World War: A Photographic History", wydanej w roku 1933 przez brytyjskiego scenarzystę i weterana wojny Laurence'a Stallingsa. Ponownie termin ten pojawił się na łamach magazynu "Time" 12 czerwca 1939. W tym samym wydaniu "Time" użył terminu World War II w odniesieniu do konfliktu, którego już się spodziewano. Prasa brytyjska po raz pierwszy użyła tego terminu w odniesieniu do trwającego już konfliktu 11 września 1939 roku.

W dwudziestoleciu międzywojennym Polsce w odniesieniu do I wojny światowej używano najczęściej terminu Wielka Wojna. Określenie "wojna światowa" pojawiło się dopiero w latach trzydziestych, a "II wojna światowa" zapewne dopiero po klęsce Polski.

Wcześniejsze konflikty o zasięgu światowym

Inne wojny z przeszłości, które można uznać za konflikty o skali światowej, biorąc pod uwagę ich międzykontynentalny i międzykulturowy wymiar, to

Do końca XIX wieku termin wojna światowa nie był używany i nie miał praktycznego znaczenia. Mocarstwa azjatyckie, jak Indie, Chiny czy Japonia nie działały poza swym własnym terytorium. Indie już w XVI wieku stały się celem kolonizacji ze względu na ich strategiczne znaczenie jako punktu zaczepienia na morskim odpowiedniku Szlaku Jedwabnego do Indii Wschodnich i Chin, jakkolwiek i Chiny i Japonia do XIX wieku były krajami zamkniętymi i izolacjonistycznymi. Europejskie konflikty były ograniczone terytorialnie, chociaż rozmiar owych terytorów mógł być znaczny.

Tam gdzie w wojnie brali udział tubylczy mieszkańcy innych kontynentów, traktowano ich raczej jako siły posiłkowe niż sprzymierzeńców o równorzędnym znaczeniu. Na przykład w wojnach toczonych przez Wielką Brytanię z Francją Indianie północnoamerykańscy wspomagali obie wojujące strony na własnym terytorium i nie byli wysysłani na kontynent europejski, by walczyć jako sojusznicy u boku armii któregoś z tych państw. Dla odmiany podczas obu wojen światowych XX wieku miliony żołnierzy z Afryki, Azji, Ameryki Północnej, Australii i Oceanii służyły u boku wojsk mocarstw kolonialnych w Europie i na innych teatrach działań.

I wojna światowa. Państwa Ententy oznaczono kolorem zielonym, Państwa Centralne pomarańczowym, a neutralne szarym

II wojna światowa. Państwa alianckie oznaczono kolorem zielonym (jasnozielonym oznakowano te, które weszły do wojny po ataku na Pearl Harbor), państwa Osi niebieskim, a neutralne szarym