Wojna Kwietusa - Polski Serwis Naukowy

Wojna Kwietusa (115–117) (hebr. מרד הגלויות (mered ha-galujot) albo מרד התפוצות (mered ha-tefucot), bunt wygnańców) – nazwa nadana żydowskiemu powstaniu, które wybuchło za czasów panowania cesarza Trajana. Pochodzi ona od imienia mauretańskiego rzymskiego oficera Luzjusza Kwietusa który bezwzględnie stłumił żydowskie powstanie w Mezopotamii.

Euzebiusz z Cezarei (ur. ok. 264, zm. ok. 340) - pisarz, teolog i historyk chrześcijański, biskup Cezarei w Palestynie od 313. Uczeń Pamfila z Cezarei, obrońcy twórczości Orygenesa - jako wyraz oddania dla swego mistrza, przyjął przydomek syn Pamfila.

Geza Vermes, (ur. 22 lipca 1924 w Makó na Węgrzech) w rodzinie węgierskich Żydów, jest pracującym w Wielkiej Brytanii historykiem, specjalistą od starożytnej Palestyny, rękopisów z Qumran i w ogóle literatury w języku aramejskim, oraz życia Jezusa Chrystusa.

Gdy w 115 rzymska armia dowodzona przez Trajana walczyła z państwem Partów, żydowska diaspora rozpoczęła rewoltę w Cyrenajce która rozszerzyła się na Egipt i Cypr. W Cyrenie rebelianci dowodzeni przez Lukuasa albo Andrzeja zniszczyli wiele świątyń, włączając te poświęcone Hekate, Jowiszowi, Apollowi, Artemidzie i Izydzie, jak również cywilne budowle symbolizujące Rzym: Cezareum, bazylikę oraz termy. Grecka i rzymska ludność została wymordowana.

Adam Ziółkowski (ur. 1951) - polski historyk starożytnego Rzymu, profesor Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, tłumacz, autor podręczników szkolnych i akademickich. Rozprawa habilitacyjna: The Temples of Mid-Republican Rome and Their Historical and Topographical Context (broniona na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego w 1993 roku).

Cyrenajka to historyczna kraina w północno-wschodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego. Jej nazwa pochodziła od miasta Cyrena (gr. Kyrēnē), do III w. n.e. stolicy prowincji. Później jej najważniejszym miastem, portem, a jednocześnie stolicą było Bengazi.

Następnie Lukuas ruszył w stronę Aleksandrii, wszedł do miasta opuszczonego przez rzymskie oddziały wojskowe i podłożył ogień pod miasto. Pogańskie świątynie i grobowiec Pompejusza zostały zniszczone. Trajan wysłał nowe oddziały pod dowództwem praefectus praetorio Marcjusza Turbona, ale Egipt i Cyrenajka zostały spacyfikowane dopiero na jesieni 117. Sytuacja została spacyfikowana także na Cyprze, gdzie Żydzi pod dowództwem Artemiona przejęli władzę nad wyspą. Armia rzymska odbiła stolicę Salaminę i Żydom zabroniono lądować na tej wyspie.

Termy – łaźnie rzymskie, to kompleks obiektów ulokowanych na rozległym terenie, dostępnych dla wszystkich o określonych godzinach. Przy wejściu do term, w westybulu casparius przyjmował od wchodzących pieniądze, kosztowności do depozytu. W skład pomieszczeń wchodziły:

Bazylika – w architekturze typ kościoła wielonawowego (niezależnie od pełnionych funkcji kanonicznych), z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego). Kościół z nawą główną bez okien, to pseudobazylika.

Mezopotamia również została ogarnięta rozruchami, podczas gdy Trajan dowodził swoimi legionami przeciwko Partom w Zatoce Perskiej. Nakazał więc mauretańskiemu oficerowi Luzjuszowi Kwietusowi stłumić te powstanie. Kwietus poprowadził więc na nich swoje oddziały i zabił wielką ich liczbę. W wyniku tego zwycięstwa został mianowany namiestnikiem Judei. Kwietus, którego cesarz Trajan swego czasu zamierzał oficjalnie wyznaczyć swoim następcą, został pozbawiony dowództwa w momencie gdy Hadrian przyjął władzę i został stracony w lecie 118.

Apollo (gr. Ἀπόλλων Apóllōn, zwany też Φοῖβος Phoibos "Jaśniejący", łac. Apollo) – w mitologii greckiej syn Zeusa i Leto. Urodził się na wyspie Delos. Był bliźniaczym bratem Artemidy. Uważany za boga piękna, światła, życia, śmierci, muzyki, wróżb, prawdy, prawa, porządku, patrona sztuki i poezji, przewodnika muz (Ἀπόλλων Μουσηγέτης Apóllōn Mousēgétēs). Przebywał na Parnasie, skąd zsyłał natchnienie.

Cyrena, gr. Κυρήνη – Kyrēnē, starożytne miasto położone w północnej Libii, w prowincji Cyrenajka, ok. 16 km od Morza Śródziemnego na płaskowyżu o wysokości 550 m n.p.m. Niedaleko miasta znajdował się port Apollonia, początkowo również samodzielne miasto, od końca VII wieku p.n.e. traktowane jako port Cyreny. Apollonię z Cyreną łączyła tzw. droga królewska, zbudowana przez legionistów rzymskich ok. 100, w miejscu której dziś biegnie nowoczesna droga asfaltowa.

Nie wiadomo czy powstanie objęło także Judeę. Jednakże sytuacja tutaj pozostała cały czas napięta dla Rzymian, czego kulminacją był wybuch powstania Bar-Kochby.

Przypisy

Euzebiusza z Cezarei Historia kościelna, ks. IV, rozdz. 2
Kasjusz Dion, Historia rzymska, ks. LXVIII, rozdz. 32
Adam Ziółkowski, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2009, str. 848
Geza Vermes, Kto był kim w czasach Jezusa, Warszawa 2006, str. 165

Bibliografia

Pierre Prigent, Upadek Jerozolimy, Warszawa 1999, str. 83-88

Linki zewnętrzne

Jewish Encyclopedia: BAR KOKBA AND BAR KOKBA WAR

Livius.org: The revolt against Trajan