Wojna armeńsko-turecka - Polski Serwis Naukowy

Wojna armeńsko-turecka – konflikt zbrojny między Demokratyczną Republiką Armenii a Turcją trwający od 24 września do 2 grudnia 1920, zakończony klęską Armenii, która przesądziła o utracie przez nią dwunastu historycznych prowincji na rzecz Turcji i podporządkowania reszty kraju Rosji Sowieckiej w formie marionetkowej Armeńskiej republiki sowieckiej.

Traktat brzeski – traktat pokojowy podpisany w Brześciu 3 marca 1918 między Cesarstwem Niemieckim i Austro-Węgrami oraz ich sojusznikami Królestwem Bułgarii i imperium osmańskim, a Rosją bolszewicką.
Erzurum – miasto we wschodniej Turcji, na Wyżynie Armeńskiej, ośrodek administracyjny ilu Erzurum. Około 361,2 tys. mieszkańców. W 2011 odbędzie się tutaj zimowa uniwersjada.

Przyczyny

Ruchy niepodległościowe wśród Ormian były żywe już od połowy XIX w. Dopiero upadek Imperium osmańskiego stworzył możliwość utworzenia Armenii w jej granicach historycznych. Pomimo dokonania przez Turków w 1915 roku Rzezi Ormian ludność ormiańska zamieszkiwała jednak wiele rejonów dawnej Armenii, broniąc się przed prześladowaniami i stawiając zbrojny opór. Pod koniec I wojny światowej Ormiański Narodowy Ruch Wyzwolenia ogłosił powstanie Demokratycznej Republiki Armenii. Przywódcą nowo powstałego państwa został generał w armii carskiej Nazarbekian Tovmas - dowódca kaukaskiego frontu na terenach opanowanej przez Rosjan zachodniej Armenii. O dalszych losach frontu rosyjsko-tureckiego na Kaukazie zadecydowała rewolucja październikowa - przejęcie władzy w Rosji przez bolszewików.

Mehmet Talaat (częściej Talaat Pasza) (tr. Mehmed Talât Paşa) (1874–1921), polityk turecki związany z ruchem młodoturków, dwukrotny minister spraw wewnętrznych i wielki wezyr od 1917 do 1918.
Demokratyczna Republika Armenii (orm. Դեմոկրատական Հայաստանի Հանրապետություն, Demokratakan Hayastani Hanrapetutyun) - państwo armeńskie powstałe 28 maja 1918 wyniku rozpadu Zakaukaskiej DRF.

Doprowadziło ono do zawieszenia broni (porozumienie z wielkim wezyrem Mehmetem Talaatem 1 stycznia 1918) . Traktat brzeski zawarty 3 marca 1918 r. między Rosją a państwami centralnymi, w tym z Imperium Osmańskim, postanawiał o wycofaniu się z wojny bolszewickiej Rosji. W klauzuli dotyczącej rejonu Kaukazu decydował o zwróceniu Turkom ziem zdobytych w czasie wojny rosyjsko-tureckiej: Ardahanu, Karsu i Batumi. Oznaczało to likwidację Armenii, dlatego zarówno rząd w Erewanie, jak i ormiańska diaspora usilnie zabiegała o poparcie państw zachodnich do koncepcji wielkiej Armenii, złożonej z rejonów Erzurumu, Bitlisu i prowincji Wan.

Bitwa pod Sardarapatem rozegrana 21 - 24 maja 1918 r., była bitwą frontu kaukaskiego w czasie I wojny światowej między wojskami tureckimi Imperium osmańskiego a ormiańskimi ochotnikami.Starcie wygrali Ormianie, co umożliwiło powstanie Demokratycznej Republiki Armenii.
Bitwa pod Karakilisą rozegrała się w dniach 24 - 28 maja 1918 r. między ochotniczymi oddziałami ormiańskimi a armią osmańską w czasie I wojny światowej. Walki toczyły się od Karakilisy do Wanadzor. Przeważające liczebnie oddziały Ormian dowodzone przez Tovmasa Nazarbekiana w starciu z Turkami zdołały powstrzymać atak wroga i nie dopuścić aby wkroczył w głąb Armenii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Traktat pokojowy w Sèvres podpisany 10 sierpnia 1920 r. pomiędzy Turcją sułtańską, sojusznikiem Państw Centralnych w trakcie I wojny światowej, a państwami Ententy. Zawierał statut Ligi Narodów, opis nowych granic, klauzule o rozbrojeniu, o odszkodowaniach wojennych i innych ciężarach gospodarczych nałożonych na Turcję. Przywracał także tzw. "kapitulacje", tj. postanowienia o wyjęciu cudzoziemców spod jurysdykcji sądów tureckich (immunitet bezwzględny).

Rozejm (zawieszenie broni, w staropolszczyźnie armistycjum od łac. arma - broń i stitium - zaprzestanie) - pojęcie z zakresu prawa międzynarodowego, oznaczające czasowe lub bezterminowe wstrzymanie działań wojennych pomiędzy stronami walczącymi na wszystkich frontach. Najczęściej wiąże się z zaprzestaniem wrogich działań do czasu zawarcia traktatu pokojowego (chociaż nie zawsze, na przykład stan rozejmu pomiędzy Koreą Północną i Południową trwa od 1953 do dzisiaj).

Turcja (tur. Türkiye, Republika Turcji – Türkiye Cumhuriyeti) – państwo położone w Azji na półwyspie Azja Mniejsza, a częściowo również w Europie ze stolicą w Ankarze. Część europejska – Tracja stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcja jest krajem czterech mórz, gdyż od północy otacza ją Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne – nazywane w języku tureckim Morzem Białym.

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

Bitwa pod Abaranem (orm. Բաշ Աբարանի ճակատամարտ) została stoczona pod Abaranem (Basz Abaranem) 21 - 23 maja 1918 pomiędzy ochotniczymi oddziałami ormiańskimi wchodzącymi w skład armii rosyjskiej a wojskiem osmańskim podczas kampanii kaukaskiej w czasie I wojny światowej.

Państwa centralne - sojusz istniejący w okresie I wojny światowej. W jego skład wchodziły: Niemcy, Austro-Węgry, Turcja i Bułgaria. Przeciwnikiem państw centralnych była Ententa.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.