Wojna domowa w Ugandzie - Polski Serwis Naukowy

Wojna domowa w Ugandzie (znana także pod nazwą "Wojny w buszu" lub "Wojny Luwero") - kampania partyzancka prowadzona w latach 1981 - 1986 w Ugandzie przez National Resistance Army (NRA) przeciwko rządowi Miltona Obote, w późniejszym czasie przeciwko reżimowi Tito Okello.

Geneza konfliktu

Po wojnie ugandyjsko-tanzańskiej i obaleniu Idi Amina w 1979 roku, nastał okres intensywnej konkurencji i walki o władzę pomiędzy różnymi grupami, które pomagały tanzańskiej armii podczas wojny. Grupy które zjednoczyły się w militarnym "Uganda National Liberation Army" (UNLA) i jej politycznym odpowiedniku - Uganda National Liberation Front (UNLF), utworzony quasi-parlamentarny organ - Krajową Komisja Konsultacyjna (NCC).

Idi Amin Dada Oumee (ur. 17 maja 1925 w Koboko w Ugandzie jako Idi Awo-Ongo Angoo, zm. 16 sierpnia 2003 w Dżuddzie w Arabii Saudyjskiej), polityk i feldmarszałek ugandyjski.

Uganda – państwo w środkowej Afryce nad Jeziorem Wiktorii, o pow. 236 tys. km². Graniczy z Sudanem, Demokratyczną Republiką Konga, Rwandą, Tanzanią i Kenią. Ludność zajmuje się głównie rolnictwem i hodowlą, kraj słabo rozwinięty.

NCC doprowadziła do upadku rządu tymczasowego Yusufa Lule i zastąpienia go przez nowego prezydenta, Godfrey Binaisa. Binaisa został obalony 12 maja 1980 przez Wojskową Komisję, wpływową grupę UNLF kierowaną przez Paulo Muwanga, którego zastępcą został Yoweri Museveni (wówczas lidera Ruchu Patriotycznego Ugandy). Kraj dostał się pod kierownictwo Prezydenckiej Komisji Ugandy, składającej się m.in. z Paulo Muwanga, Yoweri Museveniego, Oyite Ojok i Tito Okello. Prezydencka komisja rządziła Ugandą do wyborów w grudniu 1980 roku, które wygrała partia Miltona Obote - Ugandyjski Kongres Ludowy (UPC). Yoweri Museveni nie uznał wyników wyborów i ogłosił zbrojny bunt przeciwko nowemu rządowi.

FRELIMO (Front Wyzwolenia Mozambiku, port. Frente de Libertação de Moçambique) - ruch antykolonialny, a następnie partia polityczna, rządząca w Mozambiku od czasu uzyskania przez ten kraj niepodległości w 1975 roku. Jego zaplecze zbrojne opierało się na zamieszkującej południe kraju grupie etnicznej Shangaan.

Library of Congress, Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7 % zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmanów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.

Wojna

Yoweri Museveni oraz jego zwolennicy schronili się w południowo-zachodniej części kraju, tworząc "Popular Resistance Army" (PRA). PRA później połączyła się z grupą byłego prezydenta Lule, "Uganda Freedom Fighters" (UFF), w celu stworzenia "Narodowej Armii Oporu" (NRA) i jej politycznego skrzydła - "Narodowego Ruchu Oporu" (NRM). Jednocześnie dwie inne grupy rebeliantów, "Uganda National Rescue Front" (UNRF) i "Former Uganda National Army" (FUNA), powstałe z resztek zwolenników Amina rozpoczęły walkę z UNLA

Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna (kor. 조선민주주의인민공화국, hancha 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Korea Północna, w skrócie KRLD) – komunistyczne państwo totalitarne, powstałe w północnej części Półwyspu Koreańskiego po II wojnie światowej na terenach zajętych przez Armię Czerwoną. Totalitarną władzę sprawuje oparta na idei dżucze monopartia, Koreańska Partia Pracy. Graniczy z: Rosją na północnym wschodzie, Chinami na północy, Republiką Korei (Koreą Południową) od południa. W Chinach oraz w samej Korei Północnej kraj zwany jest Pukchosŏn ("Północny Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Północny Han"; 북한; 北韓) to nazwa popularna wśród mieszkańców Korei Południowej.

Apollo Milton Opeto Obote (ur. 28 grudnia 1924 w wiosce Akokoro w dystrykcie Apac w północnej Ugandzie, zm. 10 października 2005 w Johannesburgu w RPA) – premier Ugandy od 1962 do 1966 i prezydent Ugandy w latach 1966 do 1971 oraz ponownie od 1980 do 1985, doprowadził do niepodległości Ugandy w 1962 r. Po studiach prawniczych w USA powrócił do Ugandy, gdzie utworzył w 1955 r. Ugandyjski Kongres Narodowy (UNC), a po jego podziale został przewodniczącym Ugandyjskiego Kongresu Ludowego rok później. Po kilku latach przewodzenia opozycji stworzył koalicję z Kabaka Yekka – partią rojalistyczną ludu Baganda – i wybrano go premierem w 1961 r. Urząd przejął 25 kwietnia 1962 r. i w październiku ogłosił niepodległość kraju. 2 marca 1966 r. Obote został prezydentem Ugandy. Został obalony przez dowódcę swojej armii generała Idi Amina w 1971 r., lecz ponownie został wybrany prezydentem w wyborach w 1980 r., które odbyły się po interwencji wojsk tanzańskich kończącej krwawe rządy Amina. Jego drugi okres rządów zaznaczył się represjami i śmiercią wielu cywilów, jako skutek wojny domowej. Został obalony w 1985 r. przez generała Bazilio Olara Okello, uciekł do Tanzanii, a następnie do Zambii. Zmarł na niewydolność nerek w wieku 81 lat w szpitalu w Johannesburgu. Został uroczyście pochowany w stolicy Ugandy Kampali. Obote był mentorem dla wszystkich swoich następców na stanowisku prezydenta, łącznie z Aminem i Yoweri Musevenim i jest uważany za ojca niepodległości Ugandy.

Wojna rozpoczęła się 6 lutego 1981 roku, od ataku NRA na wojskową instalacje w regionie Mubende. Museveni, który miał doświadczenia w wojnie partyzanckiej z Frontu Wyzwolenia Mozambiku (FRELIMO) oraz Frontu Ocalenia Narodowego (FRONASA), utworzonych w Tanzanii do walki z Idi Aminem. NRA rozpoczęła kampanię na obszarach wiejskich, wrogo nastawionych do rządu Obote, zwłaszcza w środkowej i zachodniej Bugandzie oraz w Ankole i Bunyoro w zachodniej Ugandzie.

Buganda - największe z tradycyjnych królestw tworzących Ugandę, zamieszkane przez 52 klany. Utworzone na przełomie XIV i XV wieku przez lud Gandów (Baganda). W latach ok. 1344-1650 była pod zwierzchnością królestwa Kitary (Bunyoro). 19 czerwca 1894 r. Brytyjczycy narzucili jej protektorat, który trwał do 9 października 1962 r. Buganda stała się wtedy częscią niepodległego afykańskiego państwa Uganda. 9 października 1963 r. pierwszym prezydentem republiki Ugandy został król bugandyjski Sir Edward Frederick Mutesa II. W 1966 r. premier Milton Apollo Obote kazał dowódcy armii, gen. Aminowi Dadzie, by zaatakował pałac króla Mutesy II. Król uciekł z kraju do Londynu 23 czerwca 1966 r. Obalono wówczas monarchie Bugandy, Toro, Bunyoro i Ankole w dniu 8 września 1967 r. W kraju zapanował terror. 24 lipca 1993 r. nowy prezydent Ugandy Yoweri Museveni podjął decyzję restaurować królestwo Bugandy. Zezwolił także na przywrócenie tradycyjnych królestw Toro, Bunyoro i Ankole. Królowie bugandyjscy noszą tytuł kabaka. Stolicą Ugandy i jednocześnie królestwa Bugandy jest Kampala. W tym państwie mieszkańcy używają języka suahili.

Większość bitew prowadzona była przez małe mobilne jednostki , które zostały oznaczone jako grupa "A" - dowodzona przez Stevena Kashaka, grupa "B" dowodzona przez Joram Mugume i grupa "C" pod dowództwem Pecos Kuteesa. Naczelnym dowódcą tych sił był Fred Rwigyema, wspierany przez Salim Saleh, brata Museveni'ego. Dodatkowo istniały jeszcze trzy małe strefowe oddziały - Lutta o okolicy Kapeeka, Kabalega na obszarach położonych blisko Kiwoko i Nkrumah działająca niedaleko Ssingo.

Prawa człowieka

Siły UNLA starając się zniszczyć NRA, powodowały znaczne straty wśród ludności cywilnej w regionach dotkniętych rebelią. Żołnierze UNLA składający się z ludów Acholi i Lango, prowadzili działania podobne do tych jakie stosował dyktator, choć same przeżyły czystki Amina w północnej Ugandzie. Na początku 1983 roku, w celu wyeliminowania na obszarach wiejskich wsparcia dla partyzantów Museveni'ego, zmuszono prawie 750 000 osób do masowej deportacji z regionu Luwero. Obozy dla uchodźców były objęte kontrolą wojskową, a wielu przypadkach dochodziło w nich do łamania praw człowieka.

NRA popełniał podobne zbrodnie, w tym stosował miny przeciwpiechotne przeciwko ludności cywilnej. Wykorzystywał także dzieci-żołnierzy jako szybkie wzmocnienie dla sił partyzanckich, nie zaprzestał tego procederu także później, gdy stał się już regularną armią.

Konflikty w UNLA

W pogarszającej się sytuacji militarnej jak i gospodarczej, Obote podporządkował wszystkie inne sprawy jednemu celowi - zwycięstwu militarnemu nad NRA. Doradcy wojskowi z Korei Północnej zostali zaproszeni do wzięcia udziału w walce z rebeliantami. Sama armia była zmęczona wojną, dodatkowo po śmierci szefa sztabu armii gen. Oyite Ojoka w katastrofie śmigłowca na koniec 1983 roku, UNLA zaczęło się dzielić etnicznie. Żołnierzy Acholi skarżyli się, że byli wykorzystani do działań frontowych, nie otrzymując nic w zamian za swoje poświecenie. Obote rozpoczął oczyszczać korpus oficerski z Acholi, wyznaczając na ich miejsce ludzi z plemienia Lango. Lango zdominowali także jednostki specjalne.

W dniu 27 lipca 1985 roku, część armii UNLA (składająca się głownie z Acholi}, dowodzona przez gen. Olara-Okello przeprowadziła zamachu stanu, przejmując władzę. Obote ratował się ucieczką.

Zwycięstwo NRA

Przed śmiercią Olara-Okello, NRA było prawie pokonane, sam Museveni żył na emigracji w Szwecji. W obliczu konfliktów w UNLA i zamachu stanu, wojna partyzancka nabrała rozmachu. W grudniu 1985 roku, rząd Tito Okello podpisał porozumienie pokojowe z NRA w Nairobi. Zawieszenie broni zostało załamane niemal natychmiast. W styczniu 1986 roku, Salim Saleh nakazał przeprowadzenie ataku na Kampalę, obalając Tito Okello. Yoweri Museveni został nowym prezydentem i jest nim do tej pory. NRA stała się armią narodową; później zmieniała nazwę na "Uganda People's Defence Force" (UPDF).

Przypisy

A Country Study: The Ten-Point Program (ang.). Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych, 1990-12. [dostęp 2009-08-24].
Ogenga Otunnu: Causes and consequences of the war in Acholiland (ang.). Lucima et al, 2002. [dostęp 2009-08-24].
A Country Study: The Second Obote Regime: 1981-85 (ang.). Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych, 1990-12. [dostęp 2009-08-24].
Dr. Kizza Besigye: We fought for what was right (ang.). The Monitor, 2004-06-01. [dostęp 2009-08-24].
Uganda (ang.). Landmine Monitor Report. [dostęp 2009-08-24].