Wojna hegemoniczna - Polski Serwis Naukowy

Wojna hegemoniczna, wojna o hegemonię – wojna między dominującym w międzynarodowym systemie mocarstwem lub mocarstwami, a rosnącym konkurentem lub konkurentami (pretendentami do hegemonii). Konflikt przyjmuje wymiar globalny i charakteryzuje się udziałem wszystkich większych i większości mniejszych państw w systemie. Główną stawką wojny hegemonicznej jest rządzenie systemem. Wobec tego wojny hegemoniczne są konfliktami nieograniczonymi w swoich celach i środkach, rozszerzając się na cały system międzynarodowy. Stroną inicjującą konflikt jest państwo kontestujące aktualny układ sił, którego potencjał zbliża się do potencjału mocarstwa dominującego, a którego aspiracje nie są zaspokojone, ponieważ w istniejącym status quo agresor (pretendent do hegemonii) nie posiada wpływów adekwatnych do swojego potencjału. Przeciw agresorowi występują zaś wszystkie państwa zainteresowane utrzymaniem istniejącego ładu międzynarodowego, a przede wszystkim mocarstwo lub mocarstwa dominujące.

Hegemonia - dominacja jednego państwa nad drugim, uzyskana przy pomocy groźby lub użycia siły. Termin pochodzi z języka greckiego. Oznacza zwierzchnictwo, przewodnictwo, przywództwo, przeważający wpływ. Przykładem hegemonii może być zdobyta przez Spartę w wyniku wojny peloponeskiej 30-letnia hegemonia w Grecji.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Wojna hegemoniczna decyduje o tym, które państwo będzie dominowało w systemie międzynarodowym. Robert Gilpin dowodzi, że w okresie nowożytnym kryteria wojny hegemonicznej spełniają: wojna trzydziestoletnia, wojny Ludwika XIV, wojny rewolucji francuskiej i wojny napoleońskie oraz I i II wojna światowa. Do tej listy niektórzy badacze (George Modelski, A. J. Toynbee, Raimo Väyrynen) dodają jeszcze kilka konfliktów.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Monarchia Habsburgów – nazwa określająca związek państw będących w unii personalnej, którego władca z rodziny Habsburgów był jednocześnie arcyksięciem Austrii, królem Czech, królem Węgier oraz władcą podległych im księstw. Związek istniał w latach 1526–1804. Część państw Monarchii Habsburgów należało do Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, a jako król Czech, władca monarchii był elektorem przy elekcji króla Niemiec (który następnie był intronizowany na Cesarza). Zazwyczaj władca Monarchii został wybierany na Cesarza Narodu Niemieckiego. Monarchia Habsburgów została przekształcona w Cesarstwo Austriackie 11 sierpnia 1804 r., a następnie dwucesarz Franciszek II Habsburg rozwiązał Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego.

W oparciu o ich teorie, z uwzględnieniem wojen toczonych w Europie środkowej i wschodniej można przedstawić następującą listę wojen hegemonicznych:

Po 1991 kiedy jedynym supermocarstwem są USA kolejny konflikt o hegemonię może rozegrać się między nimi a pretendującymi do niej mocarstwami. Są to: Niemcy, Wielka Brytania i Francja (dominujące w Unii Europejskiej), Chiny, Rosja, Japonia, Indie

Charakter konfliktu hegemonicznego miała rywalizacja miedzy Wielką Brytanią a Rosją w Azji Środkowej, czyli tzw. "Wielka Gra" w l. 1813-1907, która przybrała najostrzejszą formę w postaci wojny krymskiej l. 1853-55 w której sojusznikiem W.Brytanii były Francja i Imp. Osmańskie (Turcja).

George Modelski (ur. 1926 w Poznaniu jako Jerzy Modelski), politolog, dr. hab. na Uniwersytecie Londyńskim i Profesor nauk Politycznych na Uniwersytecie Waszyngtońskim opublikował pracę na temat długich cykli w polityce globalnej i ekonomii oraz ewolucji systemów światowych i globalnej rywalizacji (Long Cycles in World Politics, 1987).

Supermocarstwo (ang. Superpower, ros. Сверхдержава) – państwo, które ze względu na swój potencjał polityczny, militarny oraz ekonomiczny (produkt narodowy brutto) wywiera wpływ na ogólnoświatową skalę, dzięki czemu pełni kluczową rolę na świecie. Innymi istotnymi czynnikami ważnymi dla owego potencjału są warunki geograficzne, demograficzne oraz kulturowe.

Bibliografia

Leszek Moczulski (2001) "Geopolityka"

George Modelski: http://faculty.washington.edu/modelski/Evoweconomy.html

Zobacz też

mocarstwo

supermocarstwo

teoria przejęcia władzy

wojna światowa

Przypisy

rozróżnienie między mocarstwami globalnymi i regionalnymi na podstawie http://books.google.pl/books?id=omAaTriUp0kC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false K.Rasler, W.Thompson: The great powers and global struggle, 1490-1990, s. 17
Hiszpania l. 1521-1643 bywa określana jako "pierwsze supermocarstwo", zob: http://www.thelatinlibrary.com/imperialism/notes/spanishempire.html The Spanish Empire
Polska, I Rzeczpospolita - choć formalnie nie uczestniczyła w wojnie 30 letniej, lecz jako przeciwnik Szwecji może być uznana za sojusznika Hiszpanii i Austrii
Francja uzyskała utrzymanie tronu hiszpańskiego w rękach Bourbonów lecz została zahamowana w swoich aspiracjach przez W.Brytanię i Austrię
Monarchia Habsburgów → 1804 Cesarstwo Austriackie
Wielka Brytania bywa określana jako "pierwsze supermocarstwo" zob: The world's first superpower : the rise of the British Empire from 1497 to 1901
"Wielka Brytania wyłoniła się jako światowe supermocarstwo po ostatecznym pokonaniu Napoleona 18 VI 1815 pod Waterloo"zob: http://www.international-issues.org/wp/?p=214
wojna domowa w Rosji miała charakter międzynarodowy - przeciwko Rosji Radzieckiej po stronie "białych" walkę przeciw czerwonym toczyły Wielka Brytania, Francja, USA, Japonia, oprócz tego w czasie wojny polsko-radzieckiej 1919-1920 stronie Rosyjsko-bolszewickiej sprzyjały Niemcy
Włochy które były sojusznikami Niemiec i Austro-Węgier w ramach Trójprzymierza, początkowo zachowały neutralnosć by nastepnie zmienić front i przystąpić do Trójporozumienia W.Brytanii, Francji i Rosji
I wojna światowa i II wojna światowa bywają czasem traktowane jako jedna "II wojna 30-letnia" (1914-45)
po klęsce 1940 Francja pod rządami Petain'a (Państwo Francuskie) stała się faktycznym sojusznikiem Niemiec, z kolei w 1941 uznanie międzynarodowe uzyskała Wolna Francja de Gaulle'a
1939-41 ZSRR był faktycznym sojusznikiem Niemiec
W William Fox w ksiażce The Superpowers: The United States, Britain and the Soviet Union – Their Responsibility for Peace określił USA, ZSRR, Wielką Brytanię mianem "supermocarstw" co oznaczało globalną pozycję wyższą od dotychczasowych mocarstw, zob: http://www.casaasia.es/pdf/9200595422AM1127202862621.pdf, s. 5.
USA były określane jako supermocarstwo (potęga znaczniejsza od mocarstwa globalnego)
Europejska Wspólnota Gospodarcza bywa często wymieniana jako Europa Zachodnia
globalny zasięg ekonomicznej działalnosci Japonii
ZSRR był określany jako supermocarstwo (potęga znaczniejsza od mocarstwa globalnego)
od 1961 trwał konflikt radziecko-chiński, a Chiny stały się w praktyce "trzecią siłą" między USA a ZSRR
https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/957/1/Tr%C3%B3jp%C5%82aszczyznowa%20Szachownica.pdf: Dorota Miłoszewska: Trójpłaszczyznowa szachownica s.69-73