Księstwo Warszawskie w latach 1807-1809

Pozbawione osłony wojsk francuskich Księstwo Warszawskie mogło liczyć jedynie na pomoc wojsk saskich

Pułk 4. Piechoty XW, rekonstrukcja bitwy pod Raszynem z 2006 r.

Wojna polsko-austriacka – wojna będąca częścią wojny Napoleona z V koalicją, prowadzona jednak samodzielnie przez wojska polskie pod dowództwem Wodza Naczelnego Wojsk Polskich księcia Józefa Poniatowskiego, przy wsparciu wojsk saskich wyłącznie w pierwszej fazie bitwy pod Raszynem.

Sytuacja militarno-polityczna w Europie w czasie wojny austriacko-polskiej

Wejście wojsk austriackich miało niejako w łatwy sposób wiązać zaplecze austriackie jakim było Księstwo Warszawskie. Główny teatr zmagań miał miejsce bowiem w samej Austrii, ale też i we Włoszech (Eugeniusz i Marmont). Stąd też tylko 30 000 korpus Arcyksięcia Ferdynanda d`Este wkroczył na ziemie Księstwa. Aby dobrze móc porównać czas jaki dany był Polakom pod dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego warto porównać chronologię dat na głównym teatrze zmagań i w samej kampanii.

W czasie kampanii 1809 Rosja była w sojuszu z Francją, więc nie mogła się włączyć w działania Wojska Polskiego, i choć nie włączała się to praktycznie szła na południe niejako pilnując aby ruchy polskie nie wiodły do wschodniej Galicji czyli na Lwowszczyznę i Tarnopolszyznę. Znamiennym było spotkanie u bram Krakowa, gdzie Rosjanie oświadczyli iż to oni zajmują miasto za ustępującymi Austriakami. Książę Józef Poniatowski torując sobie drogę wjechał do miasta tym samym otwierając szansę na przyłączenie go do Księstwa. Rosjanie jako sojusznicy nie mogli walczyć u bram Krakowa z Poniatowskim jako sojusznicy Francji....

Przebieg wydarzeń wojny austriacko-polskiej

Chronologia działań militarnych

Manewr austriacki na Warszawę

Po wybuchu w kwietniu 1809 nowej wojny austriacko-francuskiej, liczący 32 tys. korpus wojsk austriackich dowodzony przez arcyksięcia Ferdynanda d'Este uderzył na Księstwo Warszawskie. Nie było w nim wtedy wojsk francuskich, zaś polskie liczyły tylko 14 tys. żołnierzy. Niewielka liczba żołnierzy polskich wynikała z faktu zaangażowania przez Napoleona większości wojsk Księstwa w kampaniach poza granicami kraju. Stacjonujące na miejscu siły pozostawały pod dowództwem ks. Poniatowskiego. Postanowił on stawić opór Austriakom na przedpolach Warszawy.

Po nierozstrzygniętej bitwie 19 kwietnia pod Raszynem Austriacy zajęli Warszawę. Począwszy od bitwy raszyńskiej wojska saskie wycofały się z działań militarnych.

Austriackie fiasko forsowania linii Wisły

Gen. Poniatowski oddał nieufortyfikowaną stolicę i przegrupował swoje siły na prawą stronę Wisły na Pragę fortyfikowaną przez Napoleona w latach 1807-1809. Zmusiło to Austriaków do objęcia Warszawy garnizonem, który zamroził część sił i paradoksalnie odebrał tak charakterystyczną dla ich strategii inicjatywę. Następnie, próbując wyjść z impasu Austriacy próbowali lądować na drugim brzegu rzeki. Garnizon praski bił skutecznie jednostki austriackie pod Grochowem, Żeraniem i pod Ostrówkiem na przeciw Góry Kalwarii, gdzie Austriacy budowali przeprawę mostową z drewna wycinanego w lasach wilanowskich. W tym ostatnim starciu Gen. Sokolnicki dowodząc dużo gorzej uzbrojonymi oddziałami polskimi wziął do niewoli ponad 1000 jeńców. Kolejne porażki zmusiły Austriaków do pozostania na lewym brzegu.

Austriacki marsz ku Prusom

Po zajęciu Warszawy część korpusu Arcyksięcia d`Este wyruszyła na północ, docierając kolejno do Płocka i Torunia. Celem tych działań było rozciągnięcie terenu zajętego aż pod granice Prus. Austriacy dążyli bowiem do wciągnięcia Prus w wojnę przeciwko Francji. Twierdza toruńska broniona pod dowództwem gen. Woyczyńskiego oparła się austriackim oddziałom, które po tym niepowodzeniu a wobec rozciągnięcia szlaków komunikacyjnych i wobec bierności pruskiej nie podjęły blokady. Siły austriackie skierowały się w kierunku na Poznań, gdzie stał gen. J.H. Dąbrowski, a stamtąd również nie osiągając blokady Poznania marszem odwrotnym skierowały się na Warszawę.

Powstanie polskie we Lwowszczyźnie i Tarnopolszczyźnie

Wojska polskie kontynuowały natarcie na południe, do Galicji (zaboru austriackiego). Trzymając się przy tym blisko Wisły tak, aby kontrolować sytuację. W ramach marszu spod Zamościa, i wejścia do Galicji Piotr Strzyżewski 27 maja 1809 r., ze swoim oddziałem, ruszył na południe, w kierunku na Sokal i na Lwów, skierował się na Busk, Brody, Złoczów. Prezesem polskiego rządu złoczowskiego mianował Tomasza Dąbskiego, a wiceprezesem Kownackiego. P. Strzyżewski pospieszył na uczynione od obywateli wezwanie do Tarnopola, gdzie nominował miejscowe władze cyrkułowe z prezesem Michałem Konopką i z wiceprezesem Zabilskim. I tu zgłosił się do Strzyżewskiego chorąży krzemieniecki Gabriel Rzyszczewski, wraz z 300 konnymi i z oddziałami kawalerii hr. Marcin Tarnowski - 60 ludźmi, hr. Adam Potocki ze 200 konnymi, Józef Dwernicki, hr. Dulski oraz Augustyn Trzecieski, każdy ze 100 ludźmi. Organizacją piechoty miał w Tarnopolu zająć się Józef Marchocki i starano się formować batalion strzelców. W sumie oddział P. Strzyżewskiego liczył ok. 1200 ludzi nie licząc formującej się piechoty. Do powstańczego miasta zdążały piesze i konne oddziały z cyrkułów Stryjskiego i Samborskiego, zorganizowane przez kpt. Piotra Terleckiego. Ruszyła kampania 1809 r. przeciw Austrii pod Tarnopolem, Wieniawką, Chorostkowem, Brzeżanami, Adamówką i Zaleszczykami, gdzie doszło do bitwy przeciw gen. Bickingowi w dniu 18 czerwca 1809 r. (Np. w czasie wojny z Austrią, na wieść o nadchodzącym wojsku polskim uformowano w Brzeżanach szwadron kawalerii pod dowództwem Alojzego Cykowskiego, a zarządca dóbr książąt Lubomirskich. Nowicki wystawił kompanię strzelców z dóbr Brzeżany). W sumie oblicza siły płk Piotra Strzyżewskiego(1777-1854) na 250 kawalerzystów liniowych, 400 ochotników konnych, 300 strzelców pieszych oraz 4 000 pospolitego ruszenia.

Manewr polski w kierunku Galicji

Rezultatem działań wojennych na południu kraju, było zajęcie Lublina, Sandomierza, Zamościa (w wyniku nocnego ataku na fortecę w ręce polskie dostało się 2000 jeńców i 40 armat), Lwowa i Krakowa. Zmusiło to główny korpus austriacki do opuszczenia Warszawy i podjęcia kontrofensywy, ale po klęsce wojsk austriackich w bitwie z Francuzami pod Wagram i wystąpieniu przeciw nim Rosji, sprzymierzonej na krótko z Francją, wojska austriackie opuściły terytorium Księstwa Warszawskiego.

Władze cywilne polskie w okresie wojny austriacko-polskiej

Miejsca postoju Rządu Księstwa Warszawskiego

Rząd po nierozstrzygniętej bitwie pod Raszynem i wobec koncepcji oddania Austriakom Warszawy opuścił stolicę i udał się 21 maja 1809 roku do Torunia. W obliczu zbliżających się lewym brzegiem Wisły sił austriackich i następstwie zagrożenia oblężeniem Torunia Rząd Księstwa udał się do Łomży. Po opuszczeniu Warszawy z 2 czerwca na 3 czerwca przez Austriaków Rząd wraca do Warszawy.

Przejęcie administracji przez Polaków

2 czerwca 1809 na wyzwolonych ziemiach Galicji Wschodniej i Galicji Zachodniej książę Józef Poniatowski powołał w imieniu cesarza Napoleona I Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obojga Galicji.

Skutki wojny

Zwycięska kampania sił polskich przyniosła (w połączeniu ze skutkami wojny francusko-austriackiej i bitwy pod Wagram korzyści terytorialne i konsekwencje historyczne.

Księstwo Warszawskie powiększyło się w 1809 o obszar III (tzw. Nowa Galicja) i częściowo I zaboru austriackiego (rejon Zamościa). Przyniosło to wzrost terytorium państwa z 103 do 155 tys. km², a ludności z 2,6 do 4,3 mln osób. Nowe nabytki podzielone zostały na 4 departamenty (krakowski, lubelski, radomski i siedlecki) i 40 powiatów. Bogaty w złoża soli rejon Wieliczki stał się autonomicznym okręgiem pod wspólną administracją Księstwa i Austrii. Część zaboru austriackiego, a mianowicie obwód tarnopolski, przekazany został Rosji, podobnie jak wcześniej obwód białostocki, część zaboru pruskiego, przy utworzeniu Księstwa Warszawskiego w 1807.

Tereny opanowane przez działania Piotra Strzyżewskiego na Lwowszczyźnie i Tarnopolszczyźnie, a będące objęte tworzącą się administracją polską Napoleon Bonaparte 14 października 1809 w traktacie pokojowym w Schönbrunn, kończącym wojnę z Austrią roku 1809 przekazał te tereny Rosji, ufając w przyjaźń z carem Aleksandrem. Wobec radości wygranej wojny obronnej i powiększenia Księstwa nie rozbudziło to tak jak po pokoju w Tylży (w roku 1807: Białostocczyznę Rosji a Żuławy, Warmię i Mazury Prusom, a także wyodrębniając Gdańsk w wolne miasto) negatywnych nastrojów wśród Polaków.

Utworzona w ten sposób nowa południowa granica Księstwa Warszawskiego, po utworzeniu Królestwa Polskiego w 1815 przetrwała w zasadzie bez zmian jako granica rosyjsko-austriacka do 1914.

Wzrost militarny Wojska Polskiego w wojnie austriacko-polskiej

Na wyzwalanych ziemiach emanowała nadzieja i radość. Młodzież i mieszczaństwo powszechnie garnęli się pod znaki narodowe, wstępując do formujących się regimentów. Nabytki terytorialne Księstwa Warszawskiego miały tutaj olbrzymie znaczenie i wprost przekładały się na wzrost potencjału militarnego. Poniższy wykaz dotyczy tej części formowanej kawalerii - tzw. pulki kawalerii galicyjsko-francuskiej, która wywodzi się z ziem wyzwolonych w wyniku wojny austriacko-polskiej

Natomiast ta część piechoty galicyjsko-francuska, która wywodzi się z ziem wyzwolonych w wyniku wojny austriacko-polskiej sformowana była następująco:

Źródło

Zobacz też

Linki zewnętrzne