Wojna radziecko-fińska 1941-1944 - Polski Serwis Naukowy

Wojna radziecko-fińska 1941-1944 – wojna, zwana również wojną kontynuacyjną (fin. jatkosota), tocząca się w okresie od 25 czerwca 1941 do 4 września 1944.

Lipiec 1941

Grudzień 1941

Rok 1942

Po ataku radzieckiego lotnictwa na lotniska i miasta Finlandii w dniach 25-26 czerwca 1941, państwo to wypowiedziało Związkowi Radzieckiemu wojnę i przyłączyło się do niemieckiej inwazji na ZSRR, mając na celu odzyskanie terenów utraconych rok wcześniej na skutek wojny zimowej. Zadanie to udało się wojskom fińskim (w sile 16 dywizji piechoty, 2 dywizji strzelców oraz 1 brygady kawalerii pancernej) zrealizować do końca sierpnia 1941, ale na niektórych odcinkach frontu kontynuowały one ofensywę i wdarły się na terytorium radzieckie. Finlandia przystąpiła też do paktu antykominternowskiego (25 listopada 1941), a także udostępniła III Rzeszy północną część swego terytorium, skąd siły niemieckie prowadziły nieudaną ofensywę w kierunku Murmańska (Operacja Silberfuchs).

Operacja Silberfuchs (z niem. Srebrny lis) – wspólna operacja sił niemiecko-fińskich podczas II wojny światowej, choć bardziej zaangażowani byli Niemcy. Głównym celem operacji było zdobycie kluczowego portu w Murmańsku uderzeniem z Finlandii i Norwegii. Operacja nie udała się i Murmańsk dalej funkcjonował jako ważne miasto portowe.

Laponia (fiń. Lappi, szw. i norw. Lappland, ros. Лапландия, lapońskie Sápmi) – region w północnej Europie, obejmujący swoim zasięgiem Półwysep Kolski w Rosji oraz północne tereny trzech państw nordyckich: Finlandii, Szwecji i Norwegii. Zajmuje obszar ok. 380 000 km².

Fińskie natarcie na Przesmyku Karelskim w kierunku Leningradu zostało wstrzymane we wrześniu, jednak we Wschodniej Karelii ofensywa była kontynuowana do 6 grudnia 1941. Finowie dotarli tam aż do jeziora Onega i rzeki Swir, po czym front ustabilizował się na następne dwa i pół roku, do czerwca 1944. W dniu zakończenia fińskiej ofensywy - 6 grudnia 1941 - fiński parlament podjął uroczystą uchwałę o zjednoczeniu wyzwolonych ziem z Finlandią, natomiast zdobytym terytoriom rosyjskim (to jest nie należącym do Finlandii przed wybuchem wojny zimowej) nadano status okupacyjny. Jednocześnie rozpoczęto demobilizację - do wiosny 1942 180 tysięcy żołnierzy wróciło do domów.

Język fiński (suomi, IPA: /ˈsuɔmi/, suomen kieli) – język należący do podgrupy języków bałtyckofińskich, zaliczanej do podrodziny języków ugrofińskich z rodziny uralskiej. Najbliżej jest spokrewniony m.in. z językiem estońskim oraz językami ludów północno-zachodniej Rosji, dalsze pokrewieństwo łączy go z językiem węgierskim.

Pakt antykominternowski – układ podpisany 25 listopada 1936 roku w Berlinie, przez przedstawicieli rządów Niemiec i Japonii, w celu koordynowania działań przeciwko Kominternowi - III Międzynarodówce Komunistycznej - organizacji utworzonej w Moskwie w 1919 r. z zadaniem kierowania działalnością partii komunistycznych i podporządkowania ich partii radzieckiej. Tajny protokół dołączony do układu zobowiązywał sygnatariuszy do zachowania neutralności, gdyby jedna ze stron znalazła się w stanie wojny z ZSRR. 6 listopada 1937 roku do paktu dołączyły Włochy, a później (do 1941 roku): Węgry, Mandżukuo, Hiszpania, Bułgaria, Dania, Finlandia, Rumunia, rządy Chorwacji, Słowacji oraz rząd Wang Jingweia z Nankinu (Chiny). Pakt ten był podstawą późniejszych umów wojskowych zawieranych między Niemcami i Włochami (22 maja 1939 roku) oraz Japonią (11 grudnia 1940 roku). Wspólnym celem tych państw było uzyskanie światowej hegemonii i przeciwstawienie się państwom alianckim.

Zmianę sytuacji przyniosła Operacja Karelska, przeprowadzona w lecie 1944 przez Armię Czerwoną. W jej wyniku Finowie zostali wyparci z Linii Mannerheima oraz portu Viipuri. Wojska radzieckie nie przełamały jednak całkowicie obrony i nie weszły w przestrzeń operacyjną Finlandii. W wyniku otwarcia Drugiego Frontu przez aliantów zachodnich Stalin zaczął wycofywać jednostki z kierunku północnego aby użyć ich na kierunku strategicznie ważniejszego natarcia w Polsce i Niemczech a Finowie zostali zmuszeni do podpisania zawieszenia broni (4 września), a wkrótce potem rozejmu (19 września). Następnie wskutek nacisków ze strony radzieckiej Finlandia podjęła działania przeciw wojskom niemieckim w Laponii (wojna lapońska).

Wojna zimowa 1939-1940 (wojna radziecko-fińska 1939-1940, fiń. Talvisota, ros. Зимняя война) – konflikt zbrojny pomiędzy Finlandią a ZSRR, toczący się w okresie od 30 listopada 1939 do 13 marca 1940 roku.

Linia Mannerheima (fiń. Mannerheim-linja) - zespół fińskich umocnień obronnych na Przesmyku Karelskim, osłaniających kraj przed atakiem ze strony Związku Radzieckiego.

Wojna kontynuacyjna formalnie zakończyła się traktatem paryskim, podpisanym 10 lutego 1947, w którym potwierdzono radzieckie zdobycze terytorialne z 1940. Ponadto Finlandia utraciła na rzecz ZSRR kolejne tereny (okolice Petsamo) oraz flotę wojenną, zgodziła się na limity we własnej armii, dzierżawę półwyspu Porkkala na 50 lat i spłatę odszkodowań wojennych.

Atak Niemiec na ZSRR (kryptonim Plan Barbarossa niem. Unternehmen Barbarossa) – agresja III Rzeszy na ZSRR w trakcie II wojny światowej. Pierwotny plan przewidywał atak 15 maja 1941, ale z powodu obalenia proniemieckiego rządu ksiecia Pawła Hitler musiał interweniować na Bałkanach, w Jugosławii, a także w Grecji. Przełożono więc atak na 22 czerwca 1941 r. Plan ataku był przygotowany i podpisany przez Adolfa Hitlera już 18 grudnia 1940 (dyrektywa nr 21). Była to największa i najważniejsza operacja niemiecka w czasie wojny, której porażka zdecydowała ostatecznie o niemieckiej przegranej w całej wojnie. Bitwy na froncie wschodnim, gdzie realizowano plan Barbarossa, okazały się być jednymi z najbrutalniejszych i najbardziej wyniszczających potyczek dla obu stron. Nazwa „Barbarossa” wywodzi się od przydomku cesarza rzymsko-niemieckiego Fryderyka I Barbarossy.

Wojna w filmie

O tzw. wojnie kontynuacyjnej powstało jedno dzieło w kinematografii fińskiej: "Tali-Ihantala 1944" z 2007 w reż. Åkego Lindmana.

Motyw wojen sowiecko-fińskich z lat 1939-1940 i 1941-1944 porusza także rosyjski film z 2002 pt.: "Kukułka" (Кукушка) w reż. Aleksandra Rogożkina.

Przypisy

Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Finlandii 6 grudnia 1941, jednakże praktycznie w niej nie uczestniczyła.

Bibliografia

Tadeusz Konecki, Skandynawia w drugiej wojnie światowej, Wydawnictwo "Książka i Wiedza", Warszawa 2003.

Mark Sołonin, 25 czerwca. Głupota czy agresja?, Wydawnictwo Rebis, Poznań 2011.