Wojna włosko-turecka - Polski Serwis Naukowy

Wojna włosko-turecka (wojna trypolitańska) − konflikt zbrojny pomiędzy Królestwem Włoch a Imperium Osmańskim toczący się w latach 1911-1912.

Geneza konfliktu

Aspiracje kolonialne Włoch ujawniły się tuż po zjednoczeniu kraju, kiedy to kraj ten przejął kilka wysepek na Morzu Śródziemnym. Następnie Włosi skolonizowali Erytreę oraz część Somalii. Znaczna liczba Włochów osiedlała się na terenach Trypolitanii oraz Cyrenajki. Dyskryminacja ludności pochodzenia włoskiego przez Turków wzbudzała w nacjonalistycznym włoskim rządzie oburzenie. Tajny pakt, jaki Włochy zawarły z Francją, dawał im prawo do wysuwania żądań w stosunku do tureckiej Libii. W zamian Francuzi otrzymali gwarancję, że Włochy nie zaatakują Francji w razie wybuchu wojny z Niemcami. Strona włoska wystawiła Turkom ostateczne ultimatum 27 września 1911. Po zignorowaniu go, Włosi wypowiedzieli Imperium Osmańskiemu wojnę.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) - postawa społeczno-polityczna uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze. Głosi solidarność wszystkich grup społecznych danego narodu.

Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).

Działania zbrojne

Pomimo niedostatecznego przygotowania do walki, flota włoska wyruszyła we wrześniu 1911 roku, kierując się w stronę Trypolisu. 3 października rozpoczęto ostrzał miasta. Włosi dość łatwo poradzili sobie z desantem, a opór był minimalny. Miasto zdobyto ostatecznie pod koniec października. Wkroczenie wojsk do Trypolisu spotkało się z entuzjastycznym przyjęciem ze strony mniejszości włoskiej zamieszkującej miasto.

Cyrenajka to historyczna kraina w północno-wschodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego. Jej nazwa pochodziła od miasta Cyrena (gr. Kyrēnē), do III w. n.e. stolicy prowincji. Później jej najważniejszym miastem, portem, a jednocześnie stolicą było Bengazi.

Ultimatum – w prawie międzynarodowym żądanie jednego państwa wobec drugiego spełnienia określonych warunków w określonym czasie pod groźbą wojny.

Włosi rozpoczęli planować podbój reszty Libii. Wyruszyli w celu zdobycia Bengazi, Derny i Tobruku. Desanty w większości się powiodły, większy opór pojawił się tylko pod Benghazi.

Sytuacja zmieniła się na korzyść strony tureckiej, gdy do walki włączyły się oddziały ochotnicze dowodzone przez Mustafę Kemala. Włosi przegrali bitwę pod Tobrukiem 22 grudnia 1911. Znaczne siły włoskie zostały otoczone przez przeważające siły tureckie i arabskie. Sytuacji nie zmieniło znacząco nowatorskie użycie lotnictwa (do celów bombowych i rozpoznania – po raz pierwszy w historii wojskowości).

Bitwa o Gallipoli - bitwa toczona od 25 kwietnia 1915 do 9 stycznia 1916, która w założeniu ententy miała być początkiem większej operacji mającej za zadanie zdobycie Stambułu i wyeliminowanie z wojny Imperium Osmańskiego. Operacja ta zakończyła się fiaskiem państw ententy. Łącznie straty obu stron wyniosły 131.000 zabitych i 262.000 rannych.

Dodekanez (gr. Δωδεκάνησα, Dodekánisa, co znaczy „dwanaście wysp”) — archipelag na Morzu Egejskim i prefektura (nomos) w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Południowe w Grecji ze stolicą w Rodos.

Dopiero wybuch I wojny bałkańskiej zmienił patową sytuację na froncie. Strona turecka zmuszona była do wysłania znaczących sił do Europy. Ponadto przeciwnik zdobył przygniatającą przewagę na morzu. Ofensywa włoska doprowadziła do zdobycia prawie całej Libii (bez Tobruku). Oprócz tego włoskie desanty zajęły archipelag Dodekanez.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Trypolitania – kraina historyczna w zachodniej Libii nad wybrzeżem Morza Śródziemnego zamieszkana w starożytności przez Berberów. Od VIII w. p.n.e. u jej wybrzeży zaczęły powstawać kolonie fenickie. Pod koniec VI w. p.n.e. kolonie te podporządkowała sobie Kartagina. Po III wojnie punickiej (fenickiej) podbita przez Rzymian, w VIII w. przez Arabów, od 1517 w Turcji, od 1912 kolonia włoska, od 1934 w Libii.

Widząc, że przez wyczerpującą wojnę z krajami bałkańskimi sytuacja Turcji staje się tragiczna, Włochy zaproponowały pokój.

Pokój

Dnia 18 października 1912 podpisano zawieszenie broni. Turcy na mocy traktatu pokojowego oddali Włochom Cyrenajkę oraz Trypolitanię, z których uformowano włoską kolonię Libię. Natomiast Włosi mieli się wycofać z archipelagu Dodekanez – którego to warunku jednak nie dotrzymano. Wojna ukazała rozmiar aspiracji kolonialnych Włoch, które zaistniały jako imperium kolonialne.

Królestwo Włoch – państwo o ustroju monarchicznym położone na Półwyspie Apenińskim, na południe od Alp i na wyspach Sardynia i Sycylia. Powstało w 1860 roku w wyniku procesu zjednoczenia Włoch, poprzez przyłączenie do Królestwa Sardynii państw Półwyspu Apenińskiego. Włochami rządziła dynastia sabaudzka do 1946 roku, kiedy to zniesiono tam monarchię konstytucyjną i wprowadzono republikę parlamentarną, a tym samym Królestwo Włoch przestało istnieć.

Somalia (som. Soomaaliya; arab. As-Sumal, Aş-Şūmāl), Republika Somalijska – państwo w północno-wschodniej części Afryki położone na Półwyspie Somalijskim (zwanym „Rogiem Afryki”). Przylega do Oceanu Indyjskiego i Zatoki Adeńskiej. Na północnym zachodzie graniczy z Dżibuti, na zachodzie z Etiopią, zaś na południowym zachodzie z Kenią.

Wojna miała negatywny wpływ na oba walczące państwa. Jej koszty obciążyły znacząco gospodarkę Włoch, co negatywnie odbiło się na przygotowaniu kraju do I wojny światowej. Do kolejnego konfliktu kraj przystąpił borykając się z problemami gospodarczymi.

Konsekwencje dla strony tureckiej były poważniejsze: oprócz wygranej bitwy pod Tobrukiem, Turcy przegrali większość starć. Siły zbrojne Imperium Osmańskiego okazały się być armią słabą i przestarzałą. Zarówno wojna z Włochami, jak wojna na Bałkanach, potwierdziły opinię o Turcji jako "chorym człowieku Europy".

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

Libia (ليبيا, Libija), oficjalnie Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى, Al-Jamāhīriyyah al-`Arabiyyah al-Lībiyyah aš-Šabiyyah al-Ištirākiyyah al-`Udhmā) – państwo położone w Afryce Północnej, nad zatoką Wielka Syrta (Morze Śródziemne).

Obie wojny: w Libii i na Bałkanach, znacząco obniżyły gotowość Turcji do następnego konfliktu. Również morale wojska uległo obniżeniu, co doprowadziło do klęsk podczas I wojny światowej (oprócz Gallipoli).

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Wojna włosko-turecka