Ruchy sił rzymskich podczas wojen galijskich

Kapitulacja Wercyngetoryksa przed Cezarem pod Alezją (52 p.n.e.) na obrazie Lionel-Noël Royera z 1899

Wojny galijskie – seria kampanii i bitew, stoczonych w latach 58 p.n.e.-51 p.n.e. przez rzymskie legiony z plemionami celtyckimi, zamieszkującymi Galię (terytoria znajdujące się na północ i zachód od Italii i Alp, w przybliżeniu pokrywające się z dzisiejszą Francją).

Kalendarium

Ważniejsze wydarzenia wojen galijskich:

Galia przed Cezarem

Galia w czasach Cezara podzielona była na trzy części. Na terenach dzisiejszej północnej Francji i zachodniej Belgii usadowili się Belgowie, wśród których największe i najsilniejsze były plemiona Nerwiów, Menapiów, Trewerów i Eburonów. Na południe od rzeki Garonny aż do Pirenejów mieszkali Akwitanie. Natomiast centralną część Galii opanowali Celtowie. Celtowie, czy raczej Protoceltowie którzy zdominowali inne ludy galijskie, przybyli na te tereny w połowie pierwszego tysiąclecia p.n.e.

Przybywali w przeciągu kilkudziesięciu lat pojedynczymi konwojami z Europy Środkowej i szybko podporządkowali sobie lokalną neolityczną ludność. Uczynili to głównie dzięki posiadaniu broni z brązu, której neolityczni mieszkańcy Galii nie znali. Około VIII wieku p.n.e., Celtowie zaczęli posługiwać się również bronią z żelaza, co pomogło im chociażby w zajęciu Hiszpanii. Celtowie dominowali nie tylko militarnie nad pierwotną ludnością Galii, lecz również kulturowo. Zdarzało się jednak że przyswajali sobie obce zwyczaje ludów podbitych, tak było również ze zwyczajami pogrzebowymi.

Przed przybyciem do Galii, Protoceltowie palili zwłoki swych zmarłych, co było normą na terenach Europy Środkowej, wraz z pojawieniem się w Galii zaczęli grzebać swych zmarłych w ziemi wznosząc w tych miejscach kurhany, co było wcześniej lokalnym zwyczajem. Protoceltowie szybko przemieszali się z tutejszą ludnością, wówczas powstali Celtowie. Druga wielka ekspansja celtycka, nastąpiła w IV wieku p.n.e. i objęła Italię, Helladę i Azję Mniejszą.

W roku 387 p.n.e., Celtowie pod wodzą Brennusa zdobyli Rzym i upokorzyli Rzymian, zmuszając ich do zapłaty wielkiego okupu za opuszczenie miasta. W roku 378 p.n.e. Galowie pod przewodem Brennosa, najechali i złupili Grecję, paląc Delfy, jedno z najświętszych miast Hellady, miasto boga Apollona. Przekroczyli Bosfor weszli do Azji Mniejszej i utworzyli na tym terenie swoje państwo Galację. Byli wówczas jednym z najpotężniejszych ludów Europy, jednak ich poważną słabością była niechęć do zjednoczenia się w jedno wielkie królestwo.

Galowie łączyli się w większe grupy tylko wówczas gdy trzeba było zdobyć jakieś terytorium, następnie poszczególne plemiona zajmowały swój teren, by wykrwawiać się w bratobójczych wojnach z innymi plemionami celtyckimi. Ich niechęć do zjednoczenia w jedno państwo, równa była także niechęci do wprowadzenia władzy królewskiej w plemionach. Wodzowie wybierani byli przez starszyznę plemienną i nie mogli sprawować swej władzy absolutnie, nie była ona również dziedziczna. Ciągłe, nieustanne bratobójcze wojny wykrwawiały i osłabiały poszczególne plemiona celtyckie w Galii, do tego stopnia, że stawali się łatwym łupem dla sąsiadów plemion germańskich i Rzymu.

Najazd Ariowista

Do plemion które szczególnie się nie znosiły należeli Eduowie i Sekwanowie, zamieszkali w rejonie dzisiejszej środkowo-wschodniej Francji, którzy toczyli ze sobą nieustanne wojny o kontrolę brzegów rzeki Saony, w starożytności nosiła nazwę Arar. Jedną z takich wojen, toczonych w I wieku p.n.e., zwyciężyli Eduowie, Sekwanowie nie mogli się jednak z tym pogodzić, postanowili sprzymierzyć się z innym wrogim Eduom plemieniem - Arwernami. Wybuchła kolejna wojna, która też zakończyła się zwycięstwem Eduów. Ratując się przed całkowitą klęską Sekwanowie, poprosili o pomoc mieszkających za Renem germańskich Swebów.

Król Swebów Ariowist, zgodził się na pomoc, od dawna borykał się z problemem wzrostu populacji swego plemienia, nie dla wszystkich starczało tam ziemi. W roku 70 p.n.e. wkroczył do Galii i w bitwie w rejonie Saony rozgromił Eduów. Wdzięczni Sekwanowie zamierzali zapłacić Ariowistowi za pomoc, licząc na jego szybkie wycofanie za Ren. Ten jednak nie tylko nie zamierzał wracać, lecz jeszcze zażądał ziemi w dzisiejszej Alzacji i zaczął sprowadzać do Galii resztę swego plemienia. Sekwanowie nie posiadali sił aby z nim walczyć, wyrazili więc na to zgodę.

Ariowistowi było mało, wiedząc o tym że posiada najliczniejszą armię w Galii, postanowił stać się panem Galów. Opodatkował nie tylko pobitych Eduów, lecz również inne plemiona galijskie, w tym Sekwanów. W roku 65 p.n.e. Eduowie sprzymierzeni z Sekwanami, nie mogąc dłużej znieść tyranii Ariowista, podnieśli bunt. W bitwie pod Magetobrygą doszło prawie do zagłady całego plemienia Eduów. Ariowist stał się niekwestionowanym panem całej Galii, nie było już siły militarnej w Galii, która mogła mu się oprzeć, poza jedną zjednoczenie plemion w obliczu wspólnego wroga, ale do tego nie byli Galowie gotowi.

Zaczęły formować się dwa stronnictwa które miały zupełnie inne pomysły na wyzwolenie. Pierwsze reprezentowane przez arystokratów i popierane przez druidów stało na stanowisku szukania pomocy przeciw Swebom na zewnątrz wśród innych ludów i państw, głównie w Rzymie. W tym celu w roku 61 p.n.e., do Rzymu udał się druid Dywicjak, który starał się przekonać Rzymian o potrzebie pomocy Galom. Mimo poparcia ze strony Cycerona, niczego nie uzyskał.

Rzym żył wówczas sprawami wewnętrznymi - spiskiem Katyliny, czy problemami gospodarczymi Italii, a także wojną z królem Pontu Mitrydatesem VI i nie miał ochoty angażować się w Galii. Drugą była partia ludowa, której przedstawiciele wywodzili się z nowobogackich galijskich rodzin i dążyli do odebrania władzy arystokracji. Twierdzili oni że nie należy oglądać się na sprzymierzeńców, ponieważ po pokonaniu Germanów, dawni sprzymierzeńcy mogą zamienić się we wrogów, należy więc własnymi siłami odeprzeć Ariowista.

Orgetoryks i Helweci

Orgetoryks był jednym z możnych plemienia Helwetów tereny dzisiejszej Szwajcarii, i potajemnie dążył do zdobycia dla siebie władzy królewskiej w plemieniu. Aby ten cel osiągnąć zaczął budować swoją popularność, nawołując do opuszczenia przez Helwetów swych siedzib i szukania nowych żyznych terenów dla dalszej ekspansji. W tym celu rozpoczął negocjacje z Eduami i Sekwanami, oficjalnie aby zabezpieczyć sobie teren ewentualnej trasy przemarszu, w rzeczywistości dążył do uzyskania od tych plemion pomocy przy obwoływaniu się królem. Spisek został jednak wykryty, a za dążenie do władzy królewskiej Orgetoryks został skazany na śmierć. Lecz Helweci nie porzucili planów marszu na zachód Galii i ok. roku 58 p.n.e. rozpoczęli przygotowania do wędrówki.