Wojny napoleońskie w Hiszpanii - Polski Serwis Naukowy

Ucieczka rodziny królewskiej do Brazylii

Dos de Mayo: obrona Monteleón

3 maja 1808, mal. Francisco Goya

Pedro de La Romana był jednym ze zdolniejszych dowódców hiszpańskich.

Generał Pedro de La Romana

Pod Bailén Francuzi ponieśli klęskę

Szturm Saragossy mal. January Suchodolski

La bataille de Somo-Sierra, mal. Louis-François Lejeune

Poddanie Madrytu, mal. Antoine-Jean Gros

Bitwa pod Tudelą, mal. January Suchodolski

Krwawy szturm klasztoru San Engracja przez piechurów Chłopickiego.

Późniejszy zwycięzca spod Waterloo w czasie walk w Portugalii nie wykazał się szczególnym talentem.

Pomnik bohaterów wojny w Lizbonie

Pomnik Pedra Velarde y Santillána w Santander

Pomnik bohaterów Dos de Mayo w Madrycie

Pomnik bitwy pod Vitorią

Wojny napoleońskie w Hiszpanii i Portugalii wybuchły wkrótce po zawarciu trójprzymierza Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii z Hiszpanią i Portugalią przeciw Francji. Toczyły się na Półwyspie Iberyjskim w czasie wojen napoleońskich. Konflikt zapoczątkowała okupacja Portugalii przez armię francuską w roku 1807 i Hiszpanii w 1808; trwał on aż do pokonania Napoleona w roku 1814.

Wojna totalna - wojna prowadzona wbrew wszelkim ograniczeniom prawnym i moralnym przy użyciu wszystkich sił ludzkich, materialnych i moralnych państwa w celu zniszczenia nie tylko sił zbrojnych przeciwnika, lecz także całego jego narodu wszystkimi dostępnymi środkami i metodami.
I Cesarstwo Francuskie – państwo w okresie panowania cesarza Francuzów Napoleona I z rodu Bonaparte w latach 1804-1814 i 1815. Francja zmuszona była wówczas prowadzić wojny, z prawie wszystkimi krajami Europy, łączącymi się przeciwko niej w kolejnych koalicjach. Kres cesarstwu położyła abdykacja Napoleona na rzecz Napoleona II, ten jednak nie został dopuszczony do władzy, a tron francuski zwrócono Burbonom.

Zmagania Hiszpanów stały się pierwszą w nowożytnej historii wojną narodowo-wyzwoleńczą i partyzancką. Zwycięstwo w tej wojnie Hiszpania i Portugalia zawdzięczały w znacznym stopniu swoim guerrilleros, których opór uniemożliwiał wielkim armiom napoleońskim pacyfikację Półwyspu. 1/3 sił francuskich mogła walczyć z realnym przeciwnikiem; reszta zmagała się z partyzantką w obawie odcięcia żywotnych linii komunikacyjnych.

Prowincja Algarve(z j. arabskiego: zachód, ziemia położona na zachód الغرب al-Garb /al-garb) to jeden z sześciu regionów Portugalii leżących na kontynencie europejskim. Obejmuje on całe południowe wybrzeże, od Przylądka Świętego Wincentego na zachodzie aż do granicy z Hiszpanią. Centrum administracyjnym regionu jest Faro, z lotniskiem międzynarodowym oraz państwowym uniwersytetem. Granice regionu pokrywają się z granicami jednego z 18 dystryktów Portugalii, dystryktu Faro.
Ameryka Południowa – kontynent leżący na półkulach południowej oraz północnej i zachodniej. Od wschodu graniczy z Oceanem Atlantyckim, a od zachodu z Oceanem Spokojnym. Powierzchnia Ameryki Południowej wynosi 17,8 mln km². Od północy, przez Przesmyk Panamski, graniczy z Ameryką Północną. Oba te kontynenty nazywane są też przez Europejczyków Nowym Światem.

W ciągu dwóch ostatnich lat trwania konfliktu, po znacznym osłabieniu Francji w wyniku napoleońskiej wyprawy na Moskwę, sprzymierzone armie dowodzone przez Wellingtona wypchnęły Francuzów za Pireneje wyzwalając ostatecznie cały Półwysep.

Wojna nadszarpnęła tradycyjny porządek socjalny i gospodarkę Portugalii i Hiszpanii, co zaowocowało długim okresem konfliktów politycznych i społecznych. Wyniszczające wojny domowe pomiędzy ugrupowaniami liberałów i konserwatystów, dowodzonymi przez oficerów wyszkolonych w czasie wojen napoleońskich, trwały na Półwyspie Iberyjskim aż do lat 1850. Konflikt przyspieszył również wyzwolenie dawnych kolonii hiszpańskich i portugalskich w Ameryce Środkowej i Południowej.

Estremadura (hiszp. Extremadura - z łac. [tereny] za [rzeką] Duero) jest autonomiczną wspólnotą w Hiszpanii. Składa się z prowincji Cáceres i Badajoz. Graniczy z Kastylią i Leónem, Kastylią-La Manchą i Andaluzją oraz Portugalią na zachodzie. Stolicą jest Mérida.
Junta [wym.: hunta] (z hiszp.: "związek, rada"), hunta - dawny kolegialny organ władzy w Hiszpanii i państwach hiszpańskojęzycznych Ameryki Łacińskiej. Nazywane tak były hiszpańskie rady rewolucyjne w czasie powstań w XIX wieku oraz rady powoływane w czasie walk o niepodległość państw Ameryki Łacińskiej.

Tło konfliktu

W roku 1806, w Berlinie, Napoleon Bonaparte ogłosił blokadę kontynentalną, zakazując importu towarów brytyjskich do Europy. Dwa państwa neutralne – Szwecja i Portugalia – będące od roku 1373 w przymierzu z Anglią, nie zastosowały się do nakazu. Dlatego też po zawarciu traktatu pokojowego z Rosją w Tylży w 1807 roku Napoleon zdecydował się na zajęcie Danii i Iberyjskich portów.

Ebro (łac. Hiberus, hiszp. Ebro, wym. [ˈeβɾo]; arag., bask. Ebro; katal. Ebre, wym. [ˈeβɾə] lub [ˈeβɾe]) – jedna z głównych rzek Hiszpanii, przepływa przez północną część tego kraju.
Bitwa pod Somosierrą – szarża 3. szwadronu 1. Pułku Szwoleżerów Gwardii Cesarskiej trwająca osiem minut, przeprowadzona 30 listopada 1808 rano (ok. godziny 10.30) na przełęcz Somosierra w Hiszpanii na wysokości 1444 m n.p.m., przy 300-metrowej różnicy poziomów. Zakończyła się zdobyciem wąwozu przez polskich szwoleżerów i sukcesem armii napoleońskiej. Bitwa ta otworzyła Napoleonowi drogę na Madryt i pozwoliła kontynuować hiszpańską kampanię.

27 października 1807 r. Hiszpania i Francja podpisały traktat w Fontainebleau, na mocy którego Portugalia podzielona została na trzy państewka: królestwo Północnej Luzytanii, Algarve (powiększone o Alentejo) i okrojone królestwo Portugalii. W listopadzie, po odrzuceniu przez księcia-regenta Jana VI postanowień o blokadzie, Napoleon skierował na Półwysep Iberyjski Korpus Obserwacyjny Girondy (24 000 ludzi) pod dowódcem generała Jean Andoche Junota z zadaniem zajęcia Portugalii. Jednocześnie generał Dupont został wysłany w stronę Kadyksu, a marszałek Nicolas Jean de Dieu Soult do Coruny.

Miño (port. Minho, łac. Minius) – rzeka w północno-zachodniej części Półwyspu Iberyjskiego, w Hiszpanii (w dolnym biegu, na odcinku 76 km, na granicy z Portugalią), o długości 310 km. Dorzecze rzeki jest niewielkie, liczy około 20 tys. km², ale ze względu na dosyć wysokie opady wynoszące około 1400 mm stan wód jest znacznie wyższy niż w innych, większych rzekach półwyspu. Średni przepływ przy ujściu wynosi około 340 m³/s
Joachim Murat (ur. 25 marca 1767 w Labastide-Fortunière (ob. Labastide-Murat), Francja, zm. 13 października 1815 w Pizzo, Włochy) – marszałek Francji, książę Bergu, król Neapolu 1808-1815. Syn oberżysty. Do wojska wstąpił w 1787, służył w czasie rewolucji francuskiej. Zasłużył się Napoleonowi w Paryżu w 1795, gdzie pomógł mu stłumić bunt rojalistów. Był jego adiutantem od 1796 i służył pod nim we Włoszech i w Egipcie. W 1799 został generałem dywizji. Wróciwszy z Napoleonem do Francji, poparł go w zamachu 9 listopada 1799.

Hiszpania początkowo zaproponowała Portugalii sojusz skierowany przeciwko najeźdźcom, ale wkrótce porozumiała się potajemnie z Francją, która w zamian za kooperację obiecała jej część terytoriów portugalskich. Hiszpanii najbardziej zależało na zajęciu floty sąsiada, więc wysłała dwie dywizje, by pomóc Francuzom w Portugalii.

Bitwa pod Tudelą, jedno ze starć zbrojnych w czasie wojny w Hiszpanii, stoczona została 23 listopada 1808 w pobliżu miejscowości Tudela, nieopodal Saragossy. Zakończyła się zwycięstwem wojsk francusko-polskich pod dowództwem marszałka Lannesa nad siłami hiszpańskimi generała Castañosa.
Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Armia portugalska miała bronić portów i wybrzeża, w wyniku czego 29 listopada 1807 roku z 1500 wygłodzonych, obdartych i śmiertelnie znużonych żołnierzy, bez dział i koni, Junot stanął pod Lizboną, armia Portugalska, upadłszy na duchu gdzieś się zapodziała. Ucieczka (29 listopada) królowej Marii i księcia-regenta wraz z całym rządem i dworem (około 10 tysięcy ludzi – nie licząc 9 tys. marynarzy – na 23 okrętach i 31 statkach handlowych), pozwoliła Janowi VI na nieprzerwane panowanie w oparciu o kolonie zamorskie, głównie Brazylię. Był to poważny cios dla Napoleona, który napisał po latach: C’est ça qui m’a perdu („Tym mnie pokonali”).

Baron Antoine-Jean Gros ( ur. 16 marca 1771 w Paryżu – 25 czerwca 1835 w Meudon), francuski malarz, urodzony w Paryżu. Tytuł barona otrzymał w 1827 roku.
W Bitwie pod Ocañą stoczonej 19 listopada 1809 roku wojska francuskie dowodzone przez marszałka Nicolasa Soulta i króla Józefa Bonaparte odniosły swe największe zwycięstwo w czasie wojny w Hiszpanii. Generał Juan de Arizagua, dowódca hiszpański stracił ponad 20 000 zabitych, rannych, wziętych do niewoli i zaginionych (w większości dezerterów), głównie dzięki znakomitemu wykorzystaniu przez Soulta zalet polskiej i francuskiej lekkiej kawalerii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)