Wojny perskie - Polski Serwis Naukowy

Wojny grecko-perskie – podjęte w latach 490-449 p.n.e. próby podboju Grecji przez perskie imperium Achemenidów.

Okres wojen zakończył tzw. pokój Kalliasa w 449 r. p.n.e., na mocy którego Persja zrzekła się hegemonii na Morzu Egejskim i uznała niezależność greckich kolonii.

Przyczyny konfliktu

Wojnę tę opisuje Herodot w swym dziele pt. Dzieje. Przyczyn dopatruje się w mitologicznych wydarzeniach, a mianowicie w uprowadzeniach kobiet z wybrzeży zarówno greckich, jak i fenickich, na czele z najsłynniejszym porwaniem Heleny, czego skutkiem miała być inwazja na Troję achajskich wojsk. Herodot uważał zaś, że wojna Greków z Persami była punktem kulminacyjnym zmagań Wschodu z Zachodem.

Sardes (gr. Σάρδεις) – starożytne miasto w Azji Mniejszej, stolica Lidii, położone na zboczach góry Tmalos, nad rzeką Paktol (w pobliżu jej ujścia do rzeki Hermus).

Herodot z Halikarnasu (Ἡερόδοτος ὁ Ἁλικαρνασσεύς Herodotos ho Halikarnasseus) – historyk grecki ur. ok. 484 p.n.e. w Halikarnasie (w czasach rzymskich Peronium, obecnie Bodrum w Turcji), zm. ok. 426 p.n.e. prawdopodobnie w Turioj lub w Atenach, zwany "Ojcem historii". Można także nazwać go ojcem geografii. Jedynym zachowanym jego dziełem jest 9-księgowa relacja z wojen perskich, opisująca także geografię i historię Hellady, Persji i Egiptu oraz okolicznych krain, zatytułowana Dzieje (Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae). Jego relacje nie były zawsze dokładne, ale - w odróżnieniu od wielu innych historyków, aż po czasy dzisiejsze - zawsze opatrzone klauzulą "zgodnie z tym, czego się dowiedziałem" (Dzieje, I, 2).

Rzeczywiste przyczyny konfliktu były inne. Rosnące w siłę imperium perskie po opanowaniu państwa Krezusa dążyło do zdobycia wybrzeża Azji Mniejszej, które zamieszkane było przez Greków. Miało do tego podstawy "prawne", bowiem Krezus podporządkował sobie wcześniej te tereny, ponadto istnienie wolnych polis w pobliżu stolicy satrapii lidyjskiej, Sardes było niebezpieczne ze względu na możliwość wybuchu buntów wśród podległych ludów. Miasta te podporządkowały się władcy perskiemu, przede wszystkim ze względów ekonomicznych, bowiem handel z Egiptem był w tym czasie bardzo rozwinięty, a Egipt od najazdu Kambizesa w 526 r. p.n.e. wchodził w skład państwa perskiego, co mogłoby utrudnić wymianę handlową w przypadku obrony wolności.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.

Jonia – kraina w starożytności położona w centralnej części wybrzeża Azji Mniejszej, między rzekami Hermos a Meander. Zasiedlona przez Greków, głównie Jonów z Attyki i Peloponezu. Od północy graniczyła z Eolią, od wschodu z Lidią, od południa z Karią. Do Jonii zaliczano również przybrzeżne wyspy, z największymi miastami Chios i Samos.

Satrapowie mieszali się w sprawy wewnętrzne tych miast, wybierając tyranów, którzy z czasem stali się znienawidzeni, a miasta zawiązały sojusz na czele z Miletem, który doprowadził do wybuchu powstania w 499 r. p.n.e.

Przebieg powstania

Powstańcy odnieśli początkowo spektakularne sukcesy, np. zdobyli i spalili Sardes, jednak przybycie perskiej armii przerwało natarcie i miasta zostały zdobyte lub poddały się. Jedynie Milet został ukarany za wybuch powstania zburzeniem całego miasta i rzezią mieszkańców.

Dzieje (gr. Ἱστορίαι Historiai, łac. Historiae) – dzieło historyczne Herodota, napisane w dialekcie jońskim. Podział na dziewięć ksiąg, nazwanych imionami muz jest późniejszy i arbitralnie dzieli tok narracji. Częściowo zostało napisane wkrótce po 450 p.n.e., bowiem w tym czasie za odczytanie pochwały Aten ich mieszkańcy przyznali Herodotowi nagrodę 10 talentów.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Powstanie jońskie upadło w 494 r. p.n.e. Dariusz I uznał, że należy podporządkować sobie całą Grecję, aby w Jonii zapanował pokój. Jego decyzja była związana także z udzieleniem pomocy powstańcom przez Ateny w postaci 20 okrętów, które dotarły do Miletu za późno, aby zmienić los miasta, ale zebrały uciekających z Miletu mieszkańców, jednak taki gest wystarczył, aby usprawiedliwić inwazję.

Przez starożytny Iran należy rozumieć nie terytorium tożsame z dzisiejszym Iranem, ale tzw. Wielki Iran, wyodrębniany ze względu na wspólnotę kulturową i historyczną, a w starożytności przede wszystkim językową. W tej epoce obejmował on oprócz dzisiejszego Iranu także Azję Środkową po Syr-Darię, stepy dzisiejszej południowej Rosji i Ukrainy zamieszkane od VIII/VII wieku p.n.e. przez irańskich koczowników oraz zachodni i środkowy Afganistan łącznie z pakistańską częścią Beludżystanu. Należy jednak tutaj zauważyć że mieszkający na terenie Ukrainy Scytowie i Sarmaci znaleźli się już w V w. p.n.e. pod silnym wpływem kultury greckiej i zaangażowani w sprawy europejskie zaczęli mieć odrębną od reszty Irańczyków historię.

Polis (gr. πόλις l.mn. πόλεις poleis, pierwotnie "miejsce warowne") – forma państwa w starożytnej Grecji, Fenicji i Mezopotamii, nazywanego także miastem-państwem. Terytorialnie polis obejmowała najczęściej samo macierzyste miasto z otaczającymi je wiejskimi terenami – tzw. χώρα (chora). Bywały duże poleis (jak np. ateńska), w skład których wchodziły osiedla o charakterze miejskim, niebędące odrębnymi organizmami, a także poleis, które w ogóle nie posiadały ośrodka miejskiego. Liczyła od kilku do kilkunastu tysięcy obywateli.

Zobacz też

I wojna perska

II wojna perska

Wojna Spartan z Persami