Wojsko Polskie na Wschodzie - 1914-1920

Wojsko Polskie na Wschodzie – polskie formacje wojskowe formowane w Rosji w latach 1914–1920.

Legiony Polskie w byłym zaborze rosyjskim

Oficerowie Legionu Puławskiego

W momencie wybuchu I wojny światowej w sierpniu 1914 wśród młodzieży polskiej powstała myśl stworzenia własnej armii. Ówczesne warunki nie pozwalały jednak na działania w tak szerokim zakresie. Ograniczano się więc początkowo do tworzenia oddziałów ochotniczo-partyzanckich przy poszczególnych armiach rosyjskich.

Eugeniusz de Henning-Michaelis (29 grudnia 1863 w twierdzy Modlin, zamordowany 14 września 1939 w majątku Sinołęka) – generał lejtnant armii Imperium Rosyjskiego, generał dywizji Wojska Polskiego.
Józef Dowbor-Muśnicki (ur. 25 października 1867 w Garbowie koło Sandomierza, zm. 26 października 1937 w Batorowie koło Poznania) – generał-lejtnant Armii Imperium Rosyjskiego i generał broni Wojska Polskiego, głównodowodzący Siłami Zbrojnymi Polskimi w byłym zaborze pruskim.

Aprobatę władz rosyjskich uzyskała dopiero inicjatywa Witolda Ostoi-Gorczyńskiego. W telegramie z 18 października 1914 szef sztabu Stawki, generała Mikołaj Januszkiewicz wyraził zgodę na formowanie oddziałów polskich. Czynności organizacyjne zaczął Gorczyński w Brześciu i w Chełmie, a następnie kontynuował w Puławach, gdzie powstał "Legion Puławski". Dalszy napływ ochotników umożliwił podjęcie prac organizacyjnych związanych z formowaniem w Lublinie drugiego oddziału, zwanego "Legionem Lubelskim", a także dwóch szwadronów ułanów. Oficjalnie formacje te nosiły nazwę "Legionów Polskich".

Traktat ryski (lub inaczej pokój ryski), Traktat pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisany w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. Nr 49, poz. 300) – traktat pokojowy zawarty przez Polskę i RFSRR oraz USRR, ratyfikowany przez Naczelnika Państwa 16 kwietnia 1921 r.; obowiązywał od 30 kwietnia 1921 r., tj. wymiany dokumentów ratyfikacyjnych przez strony.
Św. Mikołaj II Aleksandrowicz Romanow, ros. Николай II, Николай Александрович Романов, ur. 6 maja/18 maja 1868 w Petersburgu, zm. 16/17 lipca 1918 w Jekaterynburgu) – ostatni cesarz Rosji, panujący w latach 1894-1917. Koronowany w Moskwie 26 maja 1896; syn Aleksandra III z dynastii Romanowów i jego żony carycy Marii Fiodorowny. Święty prawosławny.

Władzę zwierzchnią nad wszystkimi formacjami legionowymi przejęło dowództwo 104 Brygady Pospolitego Ruszenia z generałem Piotrem Szymanowskim na czele. Istniejące oddziały legionowe potraktowano jako formacje pospolitego ruszenia i odpowiednio przemianowano: Legion Puławski na 739 Drużynę Nowoaleksandryjską, Legion Lubelski na 740 Drużynę Lubelską, oba zaś szwadrony na 115 i 116 sotnie konne. 20 lipca 1915 brygadę rozwiązano, a strzelców Drużyny Lubelskiej zaczęto wykorzystywać jako uzupełnienie stanów osobowych walczącej Drużyny Nowoaleksandryjskiej.

Kazimierz Rumsza (ur. 20 sierpnia 1886 w Wiłkąpiach na Litwie, zm. 28 stycznia 1970 w Londynie) - podpułkownik piechoty Armii Imperium Rosyjskiego i generał brygady Wojska Polskiego.
Stanisław Sołłohub-Dowoyno, (ur. 8 czerwca 1885 w Kijowie, zam. 26 września 1939 Ziołów) – pułkownik piechoty armii Imperium Rosyjskiego, polski dowódca wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego.

Jesienią 1915 rozpoczęły się starania o przekształcenie legionów w większą polską formację wojskową. Pułkownik Jan Rządkowski i adiutant cara rotmistrz Adam hrabia Zamoyski uzyskali zgodę Mikołaja II, by resztki Legionu przeniesiono do Bobrujska i rozpoczęto rozbudowę polskich formacji wojskowych. Ocalały skład Legionu Puławskiego i żołnierze z 740 Drużyny Lubelskiej stały się zawiązkiem Brygady Strzelców Polskich (BSP).

Chełm (ukr., ros. Холм – Chołm) – miasto na prawach powiatu we wschodniej Polsce. Znajduje się na południowy wschód od Lublina, na północ od Zamościa oraz na południe od Białej Podlaskiej, w odległości 25 km od granicy z Ukrainą. Leży nad rzeką Uherką, lewym dopływem Bugu.
Stawka Naczelnego Dowódcy (ros. Ставка Верховного Главнокомандующего, Stawka Wierchownogo Gławnokomandujuszczego) – organ naczelnego kierownictwa polowego wojskami i kwatera główna Naczelnego Dowódcy armii rosyjskiej na teatrze działań wojennych w I wojnie światowej (1914 – 16 marca 1918 rozformowana).

Osobny artykuł: Legion Puławski.

Strzelcy Polscy

Jan Rządkowski

Dyskusje dotyczące autonomii Królestwa sprzyjały dalszej rozbudowie polskich ochotniczych formacji wojskowych u boku armii rosyjskiej.

Inicjatywa generała Szymanowskiego, pułkownika Rządkowskiego i rotmistrza Zamoyskiego skutkowała wydaniem rozporządzenia szefa Stawki generała Michała Aleksiejewa o powołaniu Brygady Strzelców Polskich, której formowanie rozpoczęło się w Bobrujsku. Stanowisko dowódcy powierzono Szymanowskiemu. Szefem sztabu brygady został natomiast Rosjanin, kapitan Żyliński. Wkrótce do Brygady dołączono dywizjon ułanów i kompanię saperską.

Besarabia (rum. Basarabia, tur. Besarabya, ukr. Бесарабія) - kraina historyczna położona we Wschodniej Europie między Dniestrem a Prutem, będąca obecnie częścią Mołdawii i Ukrainy. Obecnie nazwy Besarabia używa się w znaczeniu historycznym, geograficznym i kulturowym, całkowicie pozbawionym sensu politycznego. Stosuje ją jednak w swej terminologii np. Związek Wypędzonych (ziomkostwo besarabskie).
Aleksander Osiński (ur. 27 lutego 1870 w Pilicy koło Olkusza, zm. 10 lutego 1956 w Warszawie) – generał major Armii Imperium Rosyjskiego i generał dywizji Wojska Polskiego.

Brygada, mimo swojej nazwy, była zależna od dowództwa rosyjskiego. Korespondencja urzędowa była prowadzona w języku rosyjskim, natomiast komendy padały w języku polskim. W szeregach Brygady znajdowało się ponad 8 tysięcy żołnierzy, niemal wyłącznie Polaków.

Na dalszą rozbudowę polskich formacji wojskowych zezwolił carski rozkaz wigilijny do armii i floty z roku 1916. Wielkim orędownikiem rozbudowy wojsk polskich był też dowódca wojsk Frontu Południowo-Zachodniego generał Brusiłow. Na jego wniosek 24 stycznia 1917 szef Stawki zezwolił na bazie brygady formować Dywizję Strzelców Polskich.

28 Pułk Strzelców Kaniowskich (28 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP, stacjonujący w garnizonie Łódź i podporządkowany dowódcy 10 Dywizji Piechoty.
Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Właściwy proces organizowania dywizji złożonej z czterech pułków strzelców, dywizjonu ułanów, kompanii saperów pododdziałów zabezpieczenia, pozbawionej jednak artylerii, rozpoczął się 8 lutego 1917.

Osobne artykuły: Brygada Strzelców Polskich i Dywizja Strzelców Polskich.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)