Wojskowe Biuro Historyczne - Polski Serwis Naukowy

Wojskowe Biuro Historyczne (WBH) – polska wojskowa instytucja historyczna działająca w Warszawie w latach 1927-1939

Geneza

21 listopada 1918, w nowej strukturze organizacyjnej Sztabu Generalnego WP, zorganizowana została Sekcja IV Historyczno-Wojskowa. Sekcja była jedną z siedmiu komórek organizacyjnych podporządkowanych szefowi Oddziału VII Naukowego, kpt. Stanisławowi Kwaśniewskiemu.

We wrześniu 1919 powstała Sekcja Historyczno-Operacyjna Oddziału III Naczelnego Dowództwa. W 1921 r. została ona przekształcona w Wydział, a następnie Referat Historyczno-Operacyjny Oddziału III Sztabu Generalnego WP, a ten 14 listopada 1922 r. przeformowano w Biuro Historyczne Sztabu Generalnego. Ostatecznie w 1927 r. doszło do zmiany nazwy na Wojskowe Biuro Historyczne.

Władysław Eugeniusz Sikorski (ur. 20 maja 1881 w Tuszowie Narodowym, zm. 4 lipca 1943 na Gibraltarze) – polski wojskowy i polityk, generał broni Wojska Polskiego, Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych i premier Rządu na Uchodźstwie podczas II wojny światowej.

Stanisław Feliks Kwaśniewski (ur. 14 listopada 1886 w Krakowie – zm. 9 marca 1956 w Santa Monica, w Kalifornii) – syn Józefa Romana, sekretarza Uniwersytetu Jagiellońskiego i Marii z domu Collet, kapitan piechoty Cesarskiej i Królewskiej Armii, Generał Wojska Polskiego.

Organizacja

WBH podlegało Generalnemu Inspektorowi Sił Zbrojnych. Jego zadaniem było prowadzenie studiów i prac badawczych dotyczących polskich i powszechnych dziejów wojskowych I wojny światowej, walk prowadzonych przez polskie formacje w I wojnie światowej, walk Wojska Polskiego w latach 1918-1921 oraz wojen dawnych. Kierownictwu WBH zostało także podporządkowane Archiwum Wojskowe.

Alojzy Horak ps. Nestorowicz, Neuman (ur. 10 sierpnia 1891 w Krakowie, rozstrzelany 12 lutego 1943 w lasach pod Stefanowem) - współorganizator skautingu we Lwowie, pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Wojskowe Biuro Historyczne składało się z następujących Wydziałów:

Wojen Dawnych,

Wojny Światowej,

Formacji Polskich,

Wojny Polsko-Bolszewickiej.

WBH wydawało własne czasopismo pod nazwą "Przegląd Historyczno-Wojskowy", który ukazywał się w latach 1929-1938.

Szefowie biura

płk SG Marian Kukiel (1.I -31 III 1923)

płk SG / gen. bryg. Julian Stachiewicz (1.IV .1923-15 I 1925)

gen. bryg. Marian Kukiel (15.I .1925-IX.1926)

gen. bryg. Julian Stachiewicz (1 X 1926-20 IX 1934)

płk Bronisław Rakowski (1934-1939).

Oficerowie biura

Stanisław Józef Biegański

Alojzy Horak (zastępca szefa biura)

Józef Kuropieska

Otton Laskowski

Wacław Lipiński (kierownik Samodzielnego Referatu Formacji Polskich)

Bolesław Waligóra (kierownik Referatu Historii Pułkowych i Archiwum Wojskowego)

Stanisław Laudański

Bolesław Zawadzki

Antoni Bogusławski

Mieczysław Biernacki

Tadeusz Rudnicki

Jerzy Radomski

Tadeusz Pawlik

Jan Gogolewski

Edward Perkowicz

Józef Moszczeński

Bronisław Kowalczewski

Stanisław Koźmiński

Jan Gogolewski

WBH na obczyźnie

Po wybuchu wojny obronnej 1939 r., WBH zostało 5 września 1939 r. częściowo ewakuowane do Rumunii, gdzie szefem Biura został mjr Otton Laskowski. Następnie rozkazem gen. bryg. M. Kukiela z 4 marca 1940 r. WBH zostało odtworzone we Francji jako część Ministerstwa Spraw Wojskowych z siedzibą w Paryżu. Zadania Biura zostały ustalone następująco:

Wacław Lipiński ps. "obywatel Socha", "Aleksander" (ur. 28 września 1896 w Łodzi, zm. 4 kwietnia 1949 w komunistycznym więzieniu we Wronkach) – doktor hab. historii, podpułkownik Wojska Polskiego, działacz antykomunistycznego podziemia niepodległościowego.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.

Gromadzenie dokumentów, opracowanie i ogłaszanie materiałów historycznych dotyczących wojen polskich, włącznie z wojną obronną 1939 r.,

Udostępnianie odpisów dokumentów szefowi Biura Rejestracji i Biura Personalnego w Ministerstwie Spraw Wojskowych.

Jednocześnie po zakończeniu działań wojennych z Niemcami, Sztab Główny WP powołał Komisję Historyczną Kampanii Wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych walczących na obczyźnie. Działała ona pod przewodnictwem gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby i jego zastępcy gen. bryg. Mariana Kukiela. Powstała także Podkomisja Historyczna Armii Krajowej pod przewodnictwem płk. dypl. Stanisława Lityńskiego. Obie te Komisje zostały połączone rozkazem Szefa Sztabu Głównego z 10 grudnia 1946 r., tworząc Samodzielną Sekcję Badań Wojskowo-Historycznych, przemianowaną później na Komisję Historyczną b. Sztabu Głównego. Uzyskała ona, jako instytucja naukowa, status angielskiej instytucji charytatywnej oraz osobowość prawną.

Antoni Jan Bogusławski (ur. 28 listopada 1889 w Warszawie, zm. 31 sierpnia 1956 w Londynie) – podpułkownik dyplomowany, polski poeta, pisarz, tłumacz. Także autor książek dla dzieci. Ojciec Teresy Bogusławskiej i Andrzeja Bogusławskiego.

Wojna polsko-bolszewicka (wojna polsko-rosyjska 1919-1920) – wojna pomiędzy odrodzoną II Rzeczpospolitą a Rosją Radziecką, dążącą do podboju państw europejskich i przekształcenia ich w republiki radzieckie zgodnie z doktryną i deklarowanymi celami politycznymi ("rewolucja z zewnątrz") rosyjskiej partii bolszewików.

12 października 1972 r. Komisja Historyczna zawarła umowę z Instytutem Polskim i Muzeum im. gen. W. Sikorskiego o wzajemnych stosunkach i współpracy. W imieniu Komisji umowę podpisali gen. dyw. Stanisław Kopański i płk dypl. Zygmunt Jarski, a w imieniu Instytutu Edward Raczyński i płk dypl. Stanisław Leśniowski. Owocem wspólnej pracy było opracowanie "Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej", wydane w następujących tomach i częściach:

Józef Moszczeński herbu Nałęcz (zm. po 1800 roku) – kasztelan lędzki w latach 1780-1793, cześnik poznański w latach 1778-1780, szambelan królewski w 1777 roku, konsyliarz województwa kaliskiego w konfederacji targowickiej w 1792 roku.

Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych (GISZ) – organ pracy Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, powołany dekretem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego z dnia 6 sierpnia 1926 "O sprawowaniu dowództwa nad siłami zbrojnymi w czasie pokoju i ustanowieniu Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych".

Tom I, Kampania wrześniowa, Części 1, 2, 3, 4, 5,

Tom II, Kampania na Obczyźnie, Części 1, 2,

Tom III, Armia Krajowa.

W 1993 r. Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego przekazała do Polski większość posiadanych egzemplarzy, by mogli z niego korzystać krajowi historycy.

Oprócz działalności wydawniczej, jako instytucja naukowa grupująca wielu wybitnych oficerów, Komisja prowadziła także wielostronne studia wojskowe, służąc wskazówkami i pomocą ruchowi niepodległościowemu w kraju.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Marian Włodzimierz Kukiel (ur. 15 maja 1885 w Dąbrowie Tarnowskiej, zm. 15 sierpnia 1973 w Mabledon) – polski dowódca wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego, historyk wojskowości, działacz społeczny, polityk.

Obecnie Komisja działa przy Instytucie im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie. W posiadaniu archiwum Instytutu znajduje się unikatowy zbiór dokumentów wszystkich jednostek Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie oraz dokumentacja ambasad rządu londyńskiego zamykanych przez kolejne państwa uznające komunistyczne władze w Warszawie.

Przegląd Historyczno-Wojskowy (PHW) - Wojskowy Przegląd Historyczny (WPH) - kwartalnik poświęcony polskiej i powszechnej historii wojskowej. W latach 1929-1939 wydawany przez Wojskowe Biuro Historyczne jako "Przegląd Historyczno-Wojskowy", a w latach 1956-1997 przez Wojskowy Instytut Historyczny pod nazwą "Wojskowy Przegląd Historyczny". W 2000 wznowiono edycję kwartalnika pod nazwą "Przegląd Historyczno-Wojskowy" z zachowaniem tradycji obu poprzedników i ciągłości numeracji zeszytów (numerów) od 1929. Do 2007 wydano łącznie 216 zeszytów kwartalnika.

Józef Kuropieska (ur. 25 maja 1904 w Jedlni, zm. 1 września 1998 w Warszawie) – generał broni Wojska Polskiego, poseł na Sejm PRL II i III kadencji z ramienia PZPR.

Zobacz też

Wojskowy Instytut Historyczny

Bibliografia

Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego Polskich Sił Zbrojnych: 50-lecie: Londyn 1946-1996, red. nauk. Rafał Stolarski, Warszawa 1997;

Benon Miśkiewicz, Polska historiografia wojskowa: próba analizy i syntezy, Toruń 2003;

Służba historyczna Wojska Polskiego = The historical service of the Polish Army: informator, Warszawa 2002;

Z dziejów służby historycznej Wojska Polskiego 1918-2002, Warszawa 2002, ISBN 83-88329-59-6;

Szefowie ośrodków naukowo-badawczych wojskowej służby historycznej 1921-2002: w 80-lecie wojskowej służby historycznej: materiały z konferencji naukowej, Warszawa 29 listopada 2002 r., red. nauk. Zbigniew Moszumański, Warszawa 2003, ISBN 83-88329-71-5;

Janusz Zuziak, Polska historiografia wojskowa w Wielkiej Brytanii w latach 1939-1990: instytucje, ludzie, publikacje, Warszawa 2001.

Linki zewnętrzne

Archiwum Wojskowego Biura Historycznego w zbiorach Instytutu Piłsudskiego

Przypisy

Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 5 z 17.01.1923 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 18 z 28.03.1923 r.
Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 7 z 22.01.1925 r.