Wolin - miasto - Polski Serwis Naukowy

Wolin (dawniej Julin, Wołyń, niem. Wollin) – miasto w północno-zachodniej Polsce części woj. zachodniopomorskiego, w powiecie kamieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wolin.

Wg danych z 31 grudnia 2009 miasto miało 4 879 mieszkańców. W Wolinie co roku odbywa się Festiwal Słowian i Wikingów. Tutejsza rzymskokatolicka parafia św. Mikołaja jest siedzibą dekanatu.

Położenie

Mapa wyspy Wolin

Wolin znajduje się w północno-zachodniej części woj. zachodniopomorskiego, w południowej części powiatu kamieńskiego. Miasto położone jest na Pobrzeżu Szczecińskim, na południowym cyplu wyspy Wolin, nad cieśniną Dziwna. Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 14,47 km².

Linia kolejowa nr 401 jest to linia kolejowa łącząca Dąbie (dzielnicę Szczecina) ze Świnoujściem przez Goleniów, Wysoką Kamieńską, Wolin i Międzyzdroje. W całości położona w województwie zachodniopomorskim i na obszarze Zakładu Linii Kolejowych PKP PLK w Szczecinie.
Województwo szczecińskie lub województwo zachodniopomorskie zostało utworzone z tzw. Ziem Odzyskanych po II wojnie światowej od Niemiec. 14 marca 1945 r., jeszcze przed całkowitym oddaniem tych terenów pod administrację polską, Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej podzielił je na okręgi. Jednym z nich był Okręg III - Pomorze Zachodnie, który obejmował także fragment ziemi lubuskiej i polskiej części Łużyc (dzisiejsza większa część województwa lubuskiego). Z części położonej nieco na północ od rzek Warty i Noteci utworzono 28 czerwca 1946 r. nowe województwo. Pierwotnie jego stolicą był Koszalin, później siedzibę przeniesiono do Szczecina. Powierzchnia wynosiła 30.251 km² (drugie co do wielkości, po poznańskim na 14 województw), a zamieszkiwało je 892.600 mieszkańców (w 1946 r.) Obejmowało ono obszar obecnego obecnego województwa zachodniopomorskiego oraz część zachodnią województwa pomorskiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 3 (Świnoujście – Szczecin).

Historia

Osobny artykuł: Historia miasta Wolin.

Widok Wolina w X wieku. Wizerunek umieszczony jest na jednym z bloków mieszkalnych w centrum miasta.

Początkiem wczesnośredniowiecznego Wolina była osada nad Dziwną. Dzięki dogodnemu położeniu i handlowi osada szybko się rozwijała. W średniowieczu stała się ośrodkiem kultu Świętowita. W sąsiedztwie miasta powstały cmentarzyska: Młynówka oraz Wzgórze Wisielców. Początkowo państwo-miasto prowadziło samodzielną politykę i walczyło z wojskami Mieszka I. Po zwycięstwie Mieszka I Wolin wraz z całym Pomorzem Zachodnim znalazł się na terytorium Polski. Od początku XI do połowy XVII wieku miasto należało do księstwa zachodniopomorskiego, w którym panował ród Gryfitów. Po roku 1630 Wolin znalazł się pod panowaniem szwedzkim i pozostał tam do roku 1720, gdy przeszedł pod panowanie Prus. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa szczecińskiego.

Zalew Szczeciński (niem. Stettiner Haff, Oderhaff, Pommersches Haff) – zalew, laguna przybrzeżna, zatoka Morza Bałtyckiego w jego południowej części. Akwen obejmuje powierzchnię od 666,5 do 687 km², na terytorium Polski i Niemiec. Uchodzi od niego rzeka Odra, dzięki czemu akwen jest częścią jej rozbudowanego systemu ujściowego.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Toponimia

Wioska Wikingów

Panorama Wolina (widok od zachodu)

Nazwa miasta jest taka sama jak nazwa wyspy Wolin, na której jest położone.

Pierwotne brzmienie nazwy jest trudne obecnie do odtworzenia. Na ogół nazwę wywodzi się z prasłowiańskiego rdzenia "vel", "vol", ("mokry", "wilgotny", "wodny"), mogła więc brzmieć Wołyń (identycznie jak na zabużańskim pograniczu polsko-ruskim). W źródłach niemieckich występuje też pod nazwami: Jumne, Jumneta, Julin, Wineta, w sagach skandynawskich Jomsborg. Wszystkie te nazwy powstały na bazie nazwy pierwotnej, ulegając różnym przekształceniom w pisowni.

Kolegiata św. Mikołaja Biskupa – kościół parafialny w Wolinie wybudowany u schyłku XIII wieku. Jest to halowa, trójnawowa ceglana budowla gotycka w formie pseudobazyliki.
Szczecin Główny (do 1945 niem. Stettin Hauptbahnhof) – najważniejszy ze szczecińskich dworców, usytuowany przy ul. K. Kolumba na Nowym Mieście nad Odrą. Jedna z najstarszych stacji kolejowych na terenie Polski.

Przez krótki okres tuż po II wojnie światowej w języku polskim używano nazwy Wołyń. Obecną nazwę miasta wprowadzono rozporządzeniem ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 roku.

Zapisy źródłowe od wczesnego średniowiecza wymieniają:

967 r. – Yuloin

1124 r. – Yulin

1140 r. – Wulinensis civitas, Willin

1188 r. – Wołyń

1185 r. – Wolin

1216 r. – Yolin

1217 r. – Wolin i zniemczone Wollin

Architektura

Układ miejski tworzy 42 ulice oraz osiedle Robotnicze i osiedle Jaromierz.

E65 - trasa europejska wiodąca z północy na południe Europy. Łączy miasto Malmö w Szwecji, będące ważnym ośrodkiem gospodarczym i portowym, z południem Europy, a dokładniej z miejscowością Chania w Grecji.
Młynówka – pagórek oddalony od centrum Wolina o ok. 1 km w kierunku północnym. Archeolodzy odkryli tu cmentarzysko słowiańskie, datowane na IX–XII w. Obejmuje ono kilkadziesiąt pochówków szkieletowych i ciałopalnych.

Zabytki

Dom przy ul. Zamkowej 16. Instytut Archeologii i Etnologii PAN

Budynek poczty

Kolegiata

Zabytki chronione prawnie w Wolinie:

teren Starego Miasta,

kolegiata św. Mikołaja z XV wieku,

wiatrak holenderski z 1850 roku (ul. Jaracza), znajdujący się na zachodnim krańcu Wolina, za cmentarzem. Ma 3 kondygnacje, zbudowany został na rzucie koła.

dom z XIX wieku (ul. Zamkowa 16),

dom z początku XX wieku, obecnie budynek poczty, (ul. Zamkowa 22),

dwór z przełomu XVIII/XIX w. (ul. Zamkowa 23a).

Obiekty historyczne

Ratusz – powstał w stylu neogotyckim. Wybudowany został w latach 1880-1881) na miejscu zamku książęcego i późniejszego klasztoru cysterek. Usytuowany jest przy ulicy Zamkowej na północ od Rynku. Obecnie mieści się tu Urząd Miejski.

elewator zbożowy

ruiny kościoła św. Jerzego

fragmenty murów obronnych z XIV-XV wieku, które zachowały się na długości ok. 50 metrów. Stoją za ratuszem, w północno-wschodniej części miasta. Mają wysokość 3 metrów i niejednolitą konstrukcję. Zbudowane są z kamienia.

zabytkowe domy - znajdują sie przy ul. Wojska Polskiego (nr 2, 4, 6, 8 i 10) oraz przy ul. Zamkowej (nr 4, 5, 16, 18, 19, 20), i pochodzą z XIX wieku. Te pierwsze, w zachodniej pierzei rynku, stoją jednak na miejscu znacznie starszej zabudowy. Widać to choćby po wąskich, szczytowych kamieniczkach, przykrytych naczółkowymi dachami.

Muzeum Regionalne

Przykłady dobrze zachowanej zabudowy znaleźć można również na terenie dawnego przedmieścia rybackiego przy ulicach Konopnickiej, Niedamira, Mostowej i Rybackiej. Odmienny typ zabudowy, pochodzącej z przełomu wieków XIX i XX znaleźć można w okolicy dworca i przy ulicy Świerczewskiego.

Bitwa Mieszka I z Wichmanem i Wolinianami została stoczona 22 września 967 roku na obszarze Pomorza Zachodniego. Dokładne miejsce jej stoczenia nie jest znane (niektórzy podejrzewają okolice grodu Santok). Bitwa ta była ostatnim epizodem walk polskiego księcia z saskim hrabią-awanturnikiem i generalnym starciem między Polanami a plemionami pomorskimi, którego stawką było panowanie nad obszarem na wschód od Odry.
Bolesław III Krzywousty (ur. 20 sierpnia 1086, zm. 28 października 1138) – książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102–1107, książę Polski w latach 1107–1138. Pochodził z dynastii Piastów, był synem Władysława I Hermana i Judyty czeskiej, córki króla Czech Wratysława II, oraz ojcem książąt: Władysława II Wygnańca, Bolesława IV Kędzierzawego, Mieszka III Starego, Henryka Sandomierskiego i Kazimierza II Sprawiedliwego.

w południowej części starego miasta grodzisko z X-XII w., przebudowane w XVII w. na bastion fortyfikacyjny (prawdopodobnie była tu pogańska świątynia poświęcona Trzygłowowi).

bastiony - jeden wybudowany na dawnym Wzgórzu Chyrowym, między ulicami Mostową i Konopnickiej. Ma formę platformy górującej nad terenem. Pochodzi z wieku XVII, a zbudowany został przez Szwedów jako fortyfikacje. Zostały z niego jedynie ceglane resztki. Drugi jest przy ulicy Ogrodowej. Jest on znacznie mniejszy. Zbudowany także przez Szwedów w XVII wieku.

Stanowiska archeologiczne wokół miasta:

na pagórku Młynówka, na zachód od grodziska, cmentarzysko szkieletowe i ciałopalne z IX-XII w.

na Gołogórze znane jako stanowisko Wzgórze Wisielców, nad Zalewem Szczecińskim, w skrajnie południowej części miasta, na tzw. osada i cmentarzysko kurhanowe ciałopalne z IX-X wieku.

Srebrne Wzgórze - na wzniesieniu nad Dziwną, pół km na północ od miasta znajdują się ślady grodziska (prawdopodobnie gród strażniczy) z IX-XII wieku, którego mieszkańcy kontrolowali ruch na Dziwnej. Zachowane wały ziemne do 3 m wysokości i fosa.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)