Wolna Francja - Polski Serwis Naukowy

Flaga "Wolnej Francji"

Odezwa gen.Charles'a de Gaulle'a "Do wszystkich Francuzów" 1940

Generałowie Henri Giraud i Charles de Gaulle podczas konferencji w Casablance, styczeń 1943

W oddziałach Wolnych Francuzów służyło m.in. 15.000 żołnierzy czadyjskich. Żołnierz odznaczony Croix de Guerre (1942).

Wyzwolenie Paryża - sierpień 1944 - czołgi i samochody pancerne 2 Dywizji Pancernej gen. Philippe Marie Leclerca podczas defilady na Polach Elizejskich.

Wolna Francja (fr. France libre) - francuski ruch polityczno-wojskowy istniejący podczas II wojny światowej, kontynuujący walkę z hitlerowskimi Niemcami po kapitulacji Francji; utworzony w 1940 w Londynie, skupiony wokół Komitetu Wolnej Francji i generała Charles'a de Gaulle'a.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Piąta Republika - okres piątej konstytucji republikańskiej Francji, który rozpoczął się 5 października 1958 r. Piąta Republika jest bezpośrednią następczynią IV Republiki i zastępuje kontrowersyjny, podzielony na frakcje parlamentarne rząd bardziej scentralizowaną demokracją.

Na skutek kampanii francuskiej, Francja została pokonana przez Niemcy i podpisała, wbrew warunkom układów sojuszniczych z Wielką Brytanią i Polską, separatystyczne zawieszenie broni. Zebrane w Tuluzie Zgromadzenie Narodowe Republiki (Senat i Izba Deputowanych obradujące łącznie), z pominięciem Prezydenta Republiki Alberta Lebrun, udzieliło 10 lipca 1940 roku nadzwyczajnych pełnomocnictw premierowi - marszałkowi Francji Philippe Pétain, który na ich podstawie ogłosił się "głową państwa francuskiego" ("L' Etat Francais"). Ustawa o pełnomocnictwach została uchwalona przygniatającą większością głosów (569 głosów "za" przy 80 "przeciw" przy 30 wstrzymujących się od głosu). Petain na nieokupowanych wojskowo przez Niemcy terenach południowej Francji kontynuował ciągłość państwowości i administracji francuskiej w formie tzw. Francji Vichy, współpracującej (fr. collaboration) z Niemcami.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Pułk Lotnictwa Myśliwskiego "Normandie-Niemen" (ros. Истребительный Aвиационный Полк "Нормандия-Неман") – jednostka lotnicza Sił Zbrojnych Wolnej Francji, walczący w składzie Armii Czerwonej podczas II wojny światowej

Osobny artykuł: Francja Vichy.

Część Francuzów jednak - z generałem de Gaullem na czele - chciała kontynuować walkę z Niemcami w oparciu o Wielką Brytanię. Generał Charles de Gaulle, wiceminister obrony narodowej w rządzie Paula Reynaud, wobec nominacji marszałka Petain na premiera Francji i jego przemówienia z 17 czerwca z gotowością kapitulacji wobec Rzeszy, przebywając w Londynie, wygłosił w dniu 18 czerwca 1940 wieczorem, za pośrednictwem radia BBC, apel do Francuzów, wzywający ich do obywatelskiego nieposłuszeństwa, odmowy uznania rozkazów nowego rządu Francji i kontynuowania walki z Niemcami w sojuszu z Wielką Brytanią. Już 4 lipca 1940 francuski wojskowy sąd w Tuluzie skazał zaocznie de Gaulle’a za niesubordynację na 4 lata więzienia i grzywnę. 2 sierpnia 1940 gen. de Gaulle został - już za "zdradę stanu" - skazany przez sąd francuski na karę śmierci.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Obywatelskie nieposłuszeństwo (civil disobedience) – celowe działanie łamiące konkretne przepisy prawne w imię przekonania, że owe przepisy rażąco naruszają wartości istotne dla stosującego nieposłuszeństwo obywatelskie - połączone ze świadomością możliwości poniesienia negatywnych konsekwencji prawnych i godzeniem się z możliwością ich poniesienia.

28 czerwca 1940 rząd brytyjski uznał Charles'a de Gaulle'a za "przywódcę wszystkich Wolnych Francuzów, gdziekolwiek by się znajdowali", podczas gdy neutralne Stany Zjednoczone do listopada 1942 roku, inwazji w Afryce Północnej, uznawały rząd Vichy. 24 września 1941 powstał w Wielkiej Brytanii emigracyjny rząd francuski, początkowo pod nazwą Francuski Komitet Narodowy (Comité National Français, CNF), uznawany przez Wielką Brytanię i kraje Imperium Brytyjskiego, emigracyjne rządy Polski, Holandii, Norwegii, Belgii i komitet narodowy Czechosłowacji.

Abisynia – dawna nazwa Etiopii, wywodząca się najprawdopodobniej od nazwy plemienia południowo arabskiego Habesz, które przywędrowało do Afryki przypuszczalnie jeszcze p.n.e. Uważa się[potrzebne źródło], iż jedną z przyczyn, dla których Etiopczycy zrezygnowali z nazwy Abisynia i wprowadzili nową (Etiopia) jest pogardliwe znaczenie formy "habesz" w języku arabskim, oznaczające mieszańca, włóczykija. Słowo to było używane w okresach waśni przez mieszkających w kraju wyznawców islamu na określenie chrześcijan.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Siły Wolnych Francuzów (Forces Françaises Libres, FFL) tworzyło początkowo kilkanaście tysięcy francuskich wojskowych, którzy zbiegli z kraju do Wielkiej Brytanii lub na inne obszary kontrolowane przez Brytyjczyków. Po ich stronie stanęła też część francuskich kolonii (Kamerun, Francuska Afryka Równikowa, Gujana Francuska) wraz ze stacjonującymi tam wojskami kolonialnymi. Wolni Francuzi dysponowali też częścią francuskiej floty, która schroniła się w Wielkiej Brytanii. W Wielkiej Brytanii i Afryce stworzono z nich regularne oddziały, które walczyły z wojskami Włoch (Abisynia), a od listopada 1942 roku Niemiec. Wolni Francuzi początkowo nie byli zbyt liczni, gdyż większość ich rodaków akceptowała kolaborancki rząd Vichy (uważany za legalną kontynuację III Republiki), przejawiała nastroje pacyfistyczne bądź antybrytyjskie (m.in. w konsekwencji operacji Royal Navy przeciw francuskiej marynarce wojennej po kapitulacji Francji w lipcu 1940).

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Pierwszymi wyzwolonymi departamentami francuskimi gdzie po inwazji aliantów w Afryce Północnej i konferencji w Casablance władzę w 1943 roku przejęli Wolni Francuzi były: Algieria (wówczas tzw. departamenty zamorskie Francji - Algier, Oran i Konstantyna) i Korsyka. W latach 1943-1945 siły francuskie walczące u boku Aliantów znacznie się rozrosły - od Operacji Torch, poprzez udział w walkach na froncie we Włoszech, po lądowaniu w Normandii we Francji metropolitalnej. Francuska 2 Dywizja Pancerna gen. Leclerca przyczyniła się znacząco do oswobodzenia Paryża i Strasburga, zaś 1 Armia Francuska, dowodzona przez generała Jeana de Lattre de Tassigny, wyzwalała południową Francję (w ramach Operacji Dragoon). Wolni Francuzi walczyli później w Niemczech oraz na obszarze Pacyfiku, a trzyeskadrowy dywizjon lotnictwa myśliwskiego Normandie-Niemen na froncie wschodnim. W ich skład wchodziła też silna marynarka wojenna i lotnictwo.

Imperium brytyjskie – potoczne określenie Wielkiej Brytanii i Irlandii wraz z koloniami i innymi terytoriami zależnymi monarchii brytyjskiej, które łącznie stanowiły jedno z największych imperium w dziejach ludzkości. Od 1876 r. także nazwa własna jako Imperium Brytyjskie, gdy królowa Wiktoria przyjęła tytuł cesarzowej Indii. Na początku XX wieku imperium było zamieszkane przez ok. 400-500 mln ludzi (liczba ta była zmienna), co stanowiło blisko 1/4 populacji świata. W 1922 r., Imperium Brytyjskie osiągnęło rozmiar 36,6 milionów km², stając się największym państwem w historii ludzkości (około jednej czwartej powierzchni świata). Imperium brytyjskie tworzyło się przez około 300 lat w wyniku ekspansji handlowej, działalności osadniczej lub podbojów monarchii brytyjskiej. Jego tereny były porozrzucane po wszystkich kontynentach świata, przez co uzyskało miano imperium nigdy niezachodzącego słońca. Największe czasy świetności tego mocarstwa przypadały na ostatnią dekadę XIX oraz na początek XX wieku.

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO.

We wrześniu 1944 roku armia francuska liczyła 580 tysięcy żołnierzy, w grudniu 1944 roku po wcieleniu części członków Resistance i częściowej mobilizacji 1 milion żołnierzy, zaś w momencie zakończenia wojny w Europie 1 milion 250 tysięcy żołnierzy, stanowiąc czwartą, co do ogólnej liczebności żołnierzy oraz liczebności oddziałów walczących na froncie, armię koalicji antyhitlerowskiej w Europie. Część żołnierzy (podobnie jak w armii brytyjskiej) stanowili nie obywatele francuscy, lecz mieszkańcy kolonii - zmobilizowani Czadyjczycy, Tunezyjczycy, Marokańczycy i żołnierze Legii Cudzoziemskiej z garnizonów kolonialnych.

Kolaboracja (łac. ko - przedrostek oznaczający "razem, wspólnie" + łac. laborare - "pracować") - współpraca z nieprzyjacielem, okupantem; kolaborant, kolaboracjonista - współpracujący z wrogiem, zaborcą.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

Od lipca 1942 termin Wolna Francja został zastąpiony przez Francja Walcząca (France combattante) w celu objęcia też ruchu oporu w kraju. Po inwazji w Afryce Północnej i przejściu - na rozkaz admirała Darlana na stronę koalicji antyhitlerowskiej wojsk francuskich w Maroku i Algierii wiernych dotąd rządowi Vichy, powstał tam konkurencyjny do Wolnej Francji ośrodek władzy generała Henriego Girauda w Algierze. Ostatecznie, 3 czerwca 1943 Francuski Komitet Narodowy w Londynie i rząd w Algierze połączyły się we Francuski Komitet Wyzwolenia Narodowego (Comité français de la Libération nationale, CFLN) z siedzibą w Algierze. Po rozpoczęciu operacji "Overlord" w czerwcu 1944 roku CFLN przekształcił się w Rząd Tymczasowy Republiki Francuskiej z premierem de Gaullem na czele. 25 sierpnia 1944 przeniósł się do Paryża, wyzwolonego po powstaniu wspartym skutecznie przez dywizję pancerną Wolnych Francuzów gen. Leclerca, odkomenderowaną przez głównodowodzącego sił alianckich gen. Dwighta Eisenhowera po otrzymaniu informacji o wybuchu powstania w Paryżu.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Przypisy

W tym 62 radykałów i socjalistów.

Stąd pochodzi określenie "kolaboracja" i "kolaborant" w znaczeniu pejoratywnym.

W nazewnictwie Armii Czerwonej - "pułk".

Był to jeden z silnych bodźców procesów dekolonizacyjnych po II wojnie światowej zakończonych niepodległością afrykańskich kolonii Francji w początkach lat 60. XX wieku - po objęciu prezydentury Francji przez gen. de Gaulle'a i utworzeniu V Republiki.

Zamordowanego wkrótce przez zamachowca w do dziś niewyjaśnionych okolicznościach.

Popierany przez administrację Stanów Zjednoczonych, które prowadziły odrębną od Brytyjczyków politykę wobec Francji Vichy (stosunki dyplomatyczne USA z rządem Vichy zostały zerwane dopiero w listopadzie 1942 - po rozpoczęciu inwazji w Afryce Północnej).

Charles André Joseph Marie de Gaulle ?/i [ʃaʀl ɑ̃ˈdʀe ʒoˈzɛf maˈʀi dəˈgol] (ur. 22 listopada 1890 w Lille, zm. 9 listopada 1970 w Colombey-les-Deux-Églises) – francuski polityk i teoretyk wojskowości, w czasie II wojny światowej stał na czele emigracyjnego rządu Francji, kontynuującego walkę z Niemcami hitlerowskimi. W latach 1959-1969 był prezydentem Francji i twórcą nowej konstytucji ustanawiającej półprezydencki system rządów. Przed II wojną światową był znany głównie jako propagator idei masowego użycia broni pancernej. Napisał kilka książek. Człowiek Roku 1958 według magazynu Time.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).