Wolne Państwo Orania - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy dawnego państwa burskiego. Zapoznaj się również z: prowincja RPA Wolne Państwo Orania, obecnie pod nazwą "Wolne Państwo".

Wolne Państwo Orania (niderl. Oranje Vrijstaat, wym. [ɔrɑnjə vrɛistaːt]; afr. Oranje Vrystaat, wym. [orɐnjə vrɛistɑːt]; ang. Orange Free State) – istniejące w latach 1854-1902 niepodległe państwo burskie, początkowo pod nazwą Transorania (Transoranje).

Wielki Trek (afr. Groot Trek, ang. Great Trek) – migracja zewnętrzna części Burów z Kolonii Przylądkowej na wschód i północny wschód południowej Afryki w latach 30. i 40. XIX wieku. Spowodowana prowadzoną przez Brytyjczyków dyskryminacyjną polityką.

Język niderlandzki, język holenderski (Nederlands, Nederlandse taal) - język indoeuropejski z grupy języków germańskich zaliczany do języków dolnoniemieckich. Językiem niderlandzkim posługuje się ok. 27 milionów ludzi. Dla 23 milionów jest językiem ojczystym (pierwszym) i/lub językiem kultury i literatury, a dla kolejnych 4 milionów drugim językiem. Większość użytkowników tego języka mieszka na zachodzie Europy. Niderlandzki jest oficjalnym językiem urzędowym w Holandii i Belgii (Flandria), a poza Europą w Surinamie, na Antylach Holenderskich i Arubie. Niderlandzki jest blisko spokrewniony z językiem niemieckim i wykazuje podobieństwo do angielskiego. Języki o mniejszym zasięgu, które są blisko spokrewnione z niderlandzkim to afrikaans (język kreolski do 1925 uważany za lokalną odmianę niderlandzkiego) i fryzyjski (w mniejszym stopniu, gdyż nie należy do języków dolnofrankijskich).

Historia

Początki

Pierwsi osadnicy burscy zaczęli napływać na tereny na północ od rzeki Oranje jeszcze w drugiej dekadzie XIX wieku. Napływ ten przybrał na sile w latach dwudziestych i na początku lat trzydziestych XIX wieku. W sumie oblicza się, że do 1835 roku napłynęło na teren późniejszej Oranii ok. 1500 Burów, którzy w większości osiedlali się w widłach rzek Modder i Riet. W tym czasie na terenie późniejszej republiki istniał szereg władztw i państw Griqua: w Philippolis, w Boetsap i w Campbell, i afrykańskich BaRolong w Thaba Nchu, BaSotho z centrum w Thaba Bosiu i BaTlokwa z centrum w Marabeng. W 1835 roku rozpoczął się napływ kolejnej fali burskich emigrantów, związany z Wielkim Trekiem. Dla większości Voortrekkerów ziemie pomiędzy rzekami Oranje i Vaal były jedynie przystankiem na drodze do Natalu lub Transwalu. Punktem zbornym trekkerów był przede wszystkim region Thaba Nchu, gdzie korzystali z pomocy przychylnego im władcy BaRolong, Moroko.

Wolne Państwo (ang. Free State, afrikaans Vrystaat, sesotho Freistata) – prowincja w Republice Południowej Afryki. Od południowego wschodu graniczy z Lesotho. Do 9 czerwca 1995 r. prowincja nosiła nazwę Wolne Państwo Orania.

Vaal - rzeka w RPA o długości 1120 km, najdłuższy prawy dopływ Oranje. Ma swoje źródła w Hoogeveld w Górach Smoczych, uchodzi do Oranje w okolicy miasta Douglas.

W czasie wojen burskich między 1899–1902 ponownie podbita przez Wielką Brytanię, która na terenie Oranii utworzyła Kolonię Rzeki Oranje. W 1910 r. tereny te dołączyły do Związku Południowej Afryki jako prowincja Wolne Państwo Orania (od 1995 r. prowincja ta nosi nazwę Wolne Państwo).

Język afrikaans, język afrykanerski (afrikaans, Afrikaanse taal) – indoeuropejski język należący do dolnosaksońskiej gałęzi języków zachodniogermańskich i jest językiem ojczystym południowoafrykańskich Koloredów oraz białych Afrykanerów. Powstał na styku kultur w Kolonii Przylądkowej z XVII-wiecznych dialektów niderlandzkich pod wpływem języka malajskiego i portugalskiego oraz miejscowych języków ludów hotentockich (Khoi, Hotentoci). Niderlandzkim - językiem urzędowym holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) - mówili funkcjonariusze, żołnierze Kompanii oraz europejscy osadnicy, przybywający na tereny dzisiejszej Republiki Południowej Afryki od połowy XVII wieku, a pochodzący głównie z Holandii i Niemiec oraz w mniejszym stopniu z Francji i Skandynawii. Koloniści ci dali początek Burom, czyli przodkom dzisiejszych Afrykanerów. Językiem malajskim i portugalskim posługiwała się na Przylądku większość sprowadzanych niewolników. W ten sposób afrikaans ukształtował się na styku języków, kultur, ras i religii jako język codziennej komunikacji i aż do końca XIX wieku traktowany był pogardliwie jako mowa Hotentotów, Koloredów oraz niewykształconych farmerów z prowincji. Podstawowy zasób słownictwa w afrikaans, ok. 90%, pochodzi z języka niderlandzkiego, lecz wykazuje on także wpływy leksykalne malajskiego, portugalskiego, a od XIX wieku także elementy przejęte z języka angielskiego oraz murzyńskich języków bantu.

Władze

Osobny artykuł: Prezydenci Wolnego Państwa Orania.