Wolny Uniwersytet Ukraiński - Polski Serwis Naukowy

Siedziba Uniwersytetu w Monachium

Wolny Uniwersytet Ukraiński (ukr. Український Вільний Університет) – emigracyjny uniwersytet, założony przez ukraińskich emigrantów po I wojnie światowej.

Plany utworzenia ukraińskiego uniwersytetu były podnoszone jeszcze przed wybuchem pierwszej wojny światowej, a jego siedzibę miało być miasto Lwów. Rząd polski nie wywiązał się przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego z zobowiązania utworzenia do końca roku 1924 uniwersytetu ukraińskiego na terenie RP, zawartego w ustawie z 26 września 1922. Od roku 1919 do 1925 działał we Lwowie nielegalny Tajny Uniwersytet Ukraiński.

Dmytro Doroszenko (ukr. Дмитро Іванович Дорошенко, ur. 27 marca 1882, zm. 19 marca 1951) - ukraiński działacz polityczny, historyk.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Wolny Uniwersytet Ukraiński powstał 17 stycznia 1921 w Wiedniu, jednak w tym samym roku został przeniesiony do Pragi. Był finansowany przez rząd czechosłowacki, przy wsparciu prezydenta Czechosłowacji Tomasza Masaryka.

Wolny Uniwersytet Ukraiński w Pradze i Ukraińska Akademia Gospodarcza w Poděbradach były w tym okresie jedynymi wyższymi uczelniami ukraińskimi na świecie.,

Początkowo Uniwersytet posiadał tylko dwa fakultety: filozoficzny i prawno-społeczno-ekonomiczny. Wykładowcami byli: Dmytro Antonowycz, Łeonid Biłećkyj, I. Horbaczewski, Stanisław Dnistrianski, Dmytro Doroszenko, Fedir Szczerbyna, Ołeksandr Kołessa, Stepan Rudnyćkyj, Wołodymyr Starosolskyj, Roman Smal-Stocki, Stepan Smal-Stocki, Andrij Jakowliw, Augustyn Wołoszyn, Opanas Andrijewśkyj, Jurij Klen.

Ołeksandr Kolessa (ukr. Олександр Михайлович Колесса, ur. 12 kwietnia 1867 w Chodowiczach, zm. 23 maja 1945) – ukraiński działacz społeczny, literaturoznawca, językoznawca.

Roman Smal-Stocki (ukr. Роман Смаль-Стоцький) (ur. 8 stycznia 1893 w Czerniowcach zm. 27 kwietnia 1969) - ukraiński naukowiec, dyplomata, polityk, działacz ruchu prometejskiego.

Po II wojnie światowej Uniwersytet został przeniesiony do Monachium. Wykładowcami jego byli: M. Wasyljiw, Hryhor Waszczenko, Wołodymyr Derżawyn, Wiktor Domanycki, Pawło Zajcew, Bohdan Krupnyćkyj, Wołodymyr Kubijowycz, Zenon Kuzelia, O. Kulczycki, Petro Kurinnyj, Iwan Mirczuk, Ołeksandr Ohłobłyn, Lew Okinszewycz, Jurij Panejko, Natalia Połonska-Wasylenko, Iwan Rakowski, Wadym Szczerbakiwski, Jarosław Rudnyćkyj, a później Jurij Starosolski, O. Jurczenko, Ołeksander Horbacz, Wołodymyr Janiw, Jarosław Padoch, l. Koszeliwec, Dmytro Czyżewśkyj, Jurij Szewelow, Jurij Bojko-Błochyn.

Jarosław Rudnyćkyj (ur. 26 listopada 1910 w Przemyślu - zm. 19 października 1995 w Montrealu) – ukraiński działacz społeczny, uczony, w latach 1980–1989 przedostatni premier emigracyjnego rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej.

Włodzimierz Stefan Starosolski, ukr. Володи́мир Старосо́льський (ur. 8 stycznia 1878 w Jarosławiu, zm. 25 lutego 1942 w obozie w Marijsku) - ukraiński działacz społeczny i polityczny, adwokat, socjolog.

Od 16 września 1950 stopnie nadawane przez Wolny Uniwersytet zostały uznane przez rząd niemiecki, a od 12 listopada 1992 przez rząd ukraiński.

Przypisy

Art. 24. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwali utworzenie uniwersytetu ruskiego i zapewni mu potrzebne środki finansowe ze Skarbu Państwa. Uniwersytet ten, zorganizowany autonomicznie, zgodnie z przepisami, dotyczącymi szkół akademickich, podlegać będzie bezpośrednio Ministrowi Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego (Dz. U. z 1922 r. Nr 90, poz. 829)
Nie uwzględniając ZSRR, gdzie po okresie względnie liberalnej polityki kulturalnej na terenie Ukraińskiej SRR (polityka ukrainizacji w latach 1921–1929), w latach trzydziestych, poczynając od roku 1930 nastąpiła fizyczna zagłada elit ukraińskich przez OGPU – NKWD, a życie akademickie w konsekwencji na kilkadziesiąt lat (do lat 60. XX w.) zamarło.

Linki zewnętrzne

Strona Uniwersytetu

Ołeksandr Ohłobłyn, ukr. Олександр Петрович Оглоблин (ur. 6 grudnia 1899 w Kijowie - zm. 16 lutego 1992 w Ludlow) - ukraiński działacz społeczny i polityczny, historyk.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Ustawa z 26.09.1922 zobowiązująca RP do utworzenia w ciągu dwóch lat uniwersytetu ukraińskiego w Polsce (Art.24. i Art.26. ustawy)