Woolworth Building - Polski Serwis Naukowy

Woolworth Building to jeden z najstarszych i najsłynniejszych drapaczy chmur w Nowym Jorku. Po 94 latach od wzniesienia wciąż jest jednym z 50 najwyższych budynków w USA, jak i również znajduje się w dwudziestce najwyższych nowojorskich wieżowców.

Projekt

Gmach został wzniesiony w stylu neogotyckim, zaprojektował go architekt Cass Gilbert zatrudniony przez Franka Woolwortha do stworzenia nowej siedziby firmy na Broadwayu, pomiędzy Park Place i Barclay Street na Dolnym Manhattanie, naprzeciw nowojorskiego Ratusza. Wieżowiec oddano do użytku 24 kwietnia 1913. Pierwotnie planowano wysokość 190,5 metra, ale ostatecznie budynek ma 241 m i 60 pięter. Koszt budowy wyniósł 13,5 miliona dolarów, które Woolworth zapłacił gotówką.

Neogotyk – styl w architekturze, a także rzemiośle artystycznym, nawiązujący formalnie do gotyku, powstały około połowy XVIII wieku w Anglii i trwający do początku XX wieku, zaliczany do historyzmu.

Broadway (ang. szeroka droga) – ulica w Nowym Jorku, w dzielnicy Manhattan; jedna z najdłuższych ulic na świecie. Biegnie od Manhattanu aż do miasta Albany – 150 mil (241km) na północ od Nowego Jorku. W jej środkowej części mieszczą się liczne teatry (rozrywkowe i musicalowe) stanowiące centrum teatralne USA, przyciągające wielu turystów z całego świata. Jest to także jedna z głównych ulic dzielnicy Manhattanu i jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Nowego Jorku i Stanów Zjednoczonych.

Najwyższy budynek na świecie

Ze względu na rozmach i podobieństwo do europejskich katedr gotyckich, podczas ceremonii otwarcia Wielebny Pastor S. Parkers Cadman nazwał gmach "katedrą handlu". Był najwyższym budynkiem świata do 1930, kiedy wzniesiono 40 Wall Street. Ten ostatni nie cieszył się zbyt długo palmą pierwszeństwa, kilka miesięcy później przewyższył go Chrysler Building. Platforma widokowa na 58. piętrze była wolno dostępna do 1945.

World Trade Center (WTC, w języku polskim zwyczajowo, choć gramatycznie i znaczeniowo błędnie nazywany Światowym Centrum Handlu) – kompleks kilku budynków na Manhattanie w Nowym Jorku. Został zaprojektowany przez amerykańskiego architekta japońskiego pochodzenia Minoru Yamasakiego razem z Antonim Brittiochim. Budowa rozpoczęła się 5 sierpnia 1966 r., oficjalne otwarcie nastąpiło 4 kwietnia 1973 r. Kompleks składał się z 7 budynków, z których najwyższe były dwie bliźniacze wieże zwane Twin Towers. Każdego dnia pracowało w nich około 25 000 osób. 11 września 2001 r. 7 budynków WTC zostało zniszczonych w wyniku zamachu terrorystycznego przygotowanego przez Al-Kaidę. W skład zniszczonych budynków wchodzą: One World Trade Center, Two World Trade Center, WTC3, WTC4, WTC5, WTC6 oraz World Trade Center 7.

Stefan Władysław Bryła (ur. 17 sierpnia 1886 w Krakowie, zm. 3 grudnia 1943 w Warszawie) – inżynier budowlany, pionier spawalnictwa, polityk lwowskiej chadecji i poseł na sejm II RP

Konstrukcja

Zdjęcie z budowy

Zwrócona główną fasadą w kierunku Broadwayu wieża zastała wzniesiona w oparciu o trzon z wąskimi wewnętrznymi dziedzińcami wpuszczającymi światło do środka. Zewnętrzną elewację wykonano z cytrynowożółtych emaliowanych płyt terakotowych. Nad i pod oknami nie ma gzymsów, co w połączeniu z wyraźnie zaznaczonymi filarami międzyokiennymi na całej wysokości budynku doskonale podkreśla smukłość konstrukcji. Gotyckie detale skupione w najwyższej części budowli przeskalowano tak, by były wyraźnie widoczne z poziomu ulicy. Ozdobny hall w kształcie krzyża ma sklepiony sufit, podłogę i ściany pokryte mozaikami, znajdują się tam również karykaturalne rzeźby, przedstawiające m.in. Gilberta i Woolwortha. Prywatny gabinet Woolwortha, wyłożony marmurem i urządzony w stylu Empire, pozostał niezmieniony do dziś.

Marmur (z gr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów definiuje jako marmur wyłącznie skały węglanowe przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 st. C, wysokie ciśnienie), skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) nazywając wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu "wapień krystaliczny" używa się w przypadku skał metamorficznych jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej poddanej metamorfizmowi.

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i powszechnie uważany jest za kulturalną stolicę świata.

Inżynier Gunvald Aus zaprojektował stalową ramę wspartą na masywnych kesonach, sięgającą głęboko w ziemię, najprawdopodobniej wspierającą się bezpośrednio na granitowej skale będącej podstawą całego Manhattanu. Windy ekspresowe były na owe czasy rozwiązaniem nowatorskim, dzięki dobremu ich rozplanowaniu budowla była niezwykle wydajna i wygodna w użytkowaniu. Wśród najemców znalazły się takie instytucje, jak bank Irving Trust czy Columbia Records, która miała w Woolworth Building swoje główne studio nagraniowe. Przy konstrukcji wieżowca pracował także polski pionier spawalnictwa oraz światowy autorytet w tej dziedzinie - Stefan Bryła.

Termin architektura gotycka odnosi się do stylu w architekturze europejskiej okresu późnego średniowiecza, od około połowy XII do początku XVI wieku. Za wzorcowy przykład budynku gotyckiego uważa się gotycką katedrę, choć w rzeczywistości był to również okres rozwoju architektury świeckiej (mieszczańskiej i rezydencjonalnej). Architektura gotycka w zamierzeniu jej twórców miała w doskonały sposób odzwierciedlać boską naturę i wielbić Boga. Strzelista i ogromna bryła kościoła stała się symbolem czasów, w których religijność łączyła w sobie wyprawy krzyżowe i pragnienie wzniesienia się ku Bogu. W bryle dominują kierunki pionowe. Ich powtarzalność w bliskim sąsiedztwie, rozczłonkowanie bryły, delikatna dekoracja tworzą budowle ekspresyjne i lekkie. Barwne światło przenikające do wnętrza przez wysokie witraże stwarza wrażenie uduchowienia, a powtarzające się we wnętrzu wertykalne linie i znaczna odległość do sklepienia kieruje wzrok ku górze.

Sklepienie – konstrukcja budowlana o przekroju krzywoliniowym, służy do przekrycia przestrzeni pomieszczenia w budynku (w konstrukcji inżynierskiej), ograniczona murami, łękami, belkami itp. Oparta na kolumnach, filarach, arkadach. Wykonana z kamienia (klińców), cegieł, betonu lub żelbetu. Pierwsi, na szeroką skalę, sklepienia zastosowali starożytni Rzymianie. Jednak pierwsze próby użycia tej konstrukcji pojawiły się znacznie wcześniej.

Kwestia własności

Szczyt wieży

Drapacz chmur przez 85 lat pozostawał własnością Woolworth Company, w roku 1998 Ventor Group (pod taką nazwą działa obecnie F.W. Woolworth Company) sprzedała go Witkoff Group za 155 milionów dolarów.

Po 11.09.2001

Po atakach terrorystycznych 11.09.2001 kilka przecznic dalej, budynek był przez kilka tygodni pozbawiony prądu i dostępu do sieci telefonicznej, nie został jednak w żaden sposób bezpośrednio uszkodzony.

Dziś

Z powodu zwiększonego poziomu bezpieczeństwa, dostęp do większości hallu, wcześniej często odwiedzanej atrakcji turystycznej, został ograniczony. Obecnie wśród najemców znajduje się m.in. jeden z wydziałów Uniwersytetu Nowojorskiego.

Emalia (dawniej: szmelc, smalc) – technika zdobienia wyrobów metalowych, najczęściej złotych lub miedzianych, za pomocą szklistych powłok składających się z mieszaniny sproszkowanych minerałów (piasek, kreda, glina) oraz topników (boraks) z dodatkiem pigmentów, stopionej w temperaturze ok. 800-900°C w specjalnym piecu.

Gzyms – element architektoniczny w postaci poziomej, zwykle profilowanej listwy wystającej przed lico muru, która chroni elewację budynku przed ściekającą wodą deszczową. Nierzadko pełni też funkcję ozdobną. W tym ostatnim przypadku gzyms tworzyć może kilka profilowanych listew z dodatkowymi ozdobami umieszczonymi nad lub pod listwami.

Zobacz też

World Trade Center

Lista najwyższych budynków w Nowym Jorku

Nowy Jork