Wornie - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 55°44′N 22°22′E / 55.733, 22.367

Wornie (lit. Varniai, żmudz. Varnē, niem. Medeniken) – miasto na Litwie, jeden z głównych historycznych grodów Żmudzi, położone na Wysoczyźnie Żmudzkiej, nad rzeką Wirwitą (Wornianką) między jeziorami Łukszta i Birżule. Do XV wieku znane pod nazwą Medininkai (pol. Miedniki). W latach 1417–1864 były stolicą biskupstwa żmudzkiego, w latach 1219–1795 uważane były za stolicę Księstwa Żmudzkiego.

UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization; Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.

Bitwa pod Miednikami – jedno ze starć w wojnach Wielkiego Księstwa Litewskiego z Zakonem krzyżackim, stoczone 27 lipca 1320 roku w okolicach Miedników.

Historia

W XIII wieku gród Żmudzinów wzmiankowany po raz pierwszy w 1255, ośrodek kultu pogańskiego (była tu najważniejsza świątynia pogańska na Żmudzi), często niszczony przez wyprawy krzyżackie z Prus i Inflant. 27 lipca 1320 pod Miednikami rozegrała się zwycięska bitwa wojsk litewskich podczas której unicestwiony został oddział wojsk zakonu krzyżackiego. W 1329 wielka wyprawa krzyżacka zdobyła zamek.

Jan Rzeszowski (zm. 12 sierpnia 1436) – biskup rzymskokatolicki, profesor i rektor Akademii Krakowskiej, arcybiskup metropolita halicki w latach 1412–1414, arcybiskup metropolita lwowski w latach 1414–1436.

Litwini (lit. Lietuviai) – bałtycka grupa etniczna zamieszkująca głównie Litwę, a również Łotwę, USA, Niemcy, Polskę, Rosję i Białoruś, posługująca się językiem litewskim.

Od początku XIV wieku Wornie stanowiły ważne miejsce w chrystianizacji Litwy. W 1413 król Władysław Jagiełło razem z księciem Witoldem osobiście dopilnowali zburzenia pogańskiej świątyni i wygaszenia wiecznego ognia, a przybyli z nimi kapłani ochrzcili ludność. Był to symboliczny akt chrztu całej Żmudzi. W miejsce świątyni pogańskiej wybudowano kościół.

Witold (lit. Vytautas, Vytautas Didysis (Witold Wielki), biał. Вітаўт, ros. Витовт) (ur. ok. 1350 - zm. 27 października 1430 w Trokach) – wielki książę litewski od 1401, syn Kiejstuta i Biruty, byłej kapłanki Praurimy z Połągi, brat stryjeczny Władysława Jagiełły.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

W 1417 zostało założone tutaj za sprawą arcybiskupa lwowskiego Jana Rzeszowskiego biskupstwo, którego erygowanie potwierdził w 1421 papież Marcin V. Diecezja żmudzka z siedzibą w Worniach istniała do 1864. Później nakazem władz carskich siedziba biskupa została przeniesiona do Kowna.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Inflanty (, niem. Livland, łot. Vidzeme) to nazwa krainy historycznej nad Dźwiną i Zatoką Ryską powstałej w średniowieczu w obrębie posiadłości zakonu kawalerów mieczowych, a zamieszkanej przez plemiona bałtyckie i ugrofińskie, na których kulturę od najdawniejszych czasów wpływała kultura niemiecka i skandynawska. Dawne Inflanty obejmują terytoria dzisiejszej Estonii i Łotwy.

W 1491 biskup żmudzki Marcin nadał Worniom prawa miejskie, odnowione w 1635 przez króla polskiego Władysława IV Wazę.

Miejscowość nigdy nie rozwinęła się w większy ośrodek miejski. W XVII wieku była wielokrotnie grabiona i palona przez wojska szwedzkie. Podobny los spotkał miasto na początku XVIII wieku, gdy stało się łupem armii Karola XII.

Zabytki

kościół pokatedralny św. Piotra i św. Pawła - zbudowany w miejscu wcześniejszych świątyń, barokowy, wystawiony przez biskupa Kazimierza Paca w 1691, w XIX wieku przebudowany. Cenne wyposażenie wnętrza. W podziemiach groby 13 biskupów żmudzkich. Obiekt wpisany do rejestru zabytków UNESCO.

kościół św. Aleksandra - kościół farny na Starych Worniach. Pierwotny kościół został ufundowany przez wielkiego księcia Witolda w XIV wieku, w 1774 świątynia została przebudowywana. Po II wojnie światowej zamieniona na magazyn i zdewastowana. W latach 90. XX wieku zwrócona wiernym i odnowiona.

gmach Seminarium Duchownego wzniesiony w XVIII wieku z fundacji biskupa Jana Dominika Łopacińskiego, istniało do 1864 – przeniesiono je do Kowna. W latach 1926–1931 było więzieniem politycznym. Obecnie w jego wnętrzach mieści się muzeum. Obok dom wikariuszy.

drewniany dwór - dawna siedziba biskupów żmudzkich.

pomnik profesora teologii, historyka, pisarza i biskupa żmudzkiego Macieja Wołonczewskiego (1801–1875)

Galeria

Katedra w Worniach

Władysław IV Waza (ur. 9 czerwca 1595 w Łobzowie, zm. 20 maja 1648 w Mereczu) – król Polski w latach 1632–1648 i tytularny król szwedzki 1632–1648, tytularny car rosyjski do 1634, syn Zygmunta III Wazy i jego pierwszej żony Anny Habsburżanki.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Pomnik Macieja Wołonczewskiego

Dwór biskupów żmudzkich

Kościół św. Aleksandra

Muzeum

Zobacz też

Biskupi żmudzcy

Diecezja żmudzka

Bitwa pod Miednikami

Przypisy

Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza granicami Polski: Polskie Nazwy Geograficzne Świata. T. II: Europa Wschodnia i Azja. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 1996, s. 33. ISBN 83-7144-733-7.

Linki zewnętrzne

Varniai.lt (lit.)

Varnių regioninis parkas (lit.)

Žemaičių vyskupystės muziejus (lit.)

Rzeczpospolita wirtualna Wornie

Wornie w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.