Woski - Polski Serwis Naukowy

Świeży plaster z miodem

Woski – grupa substancji stałych pochodzenia naturalnego lub syntetycznego o stosunkowo niskiej temperaturze topnienia i niskiej lepkości w stanie stopionym. Parametry wosków są różnie określane przez różne źródła. Według Niemieckiego Stowarzyszenia Nauki o Tłuszczach woski mają następujące właściwości:

Wydawnictwo Wiedza Powszechna w Warszawie - wydawca słowników dwujęzycznych i podręczników do nauki języków obcych, słowników i poradników języka polskiego, podręczników do nauki języka polskiego dla cudzoziemców oraz popularnych rozmówek, a także leksykonów i książek popularnonaukowych z różnych dziedzin.

Alkany (łańcuchowe węglowodory nasycone, parafiny od łac. parum affinis- mało reaktywne) – organiczne związki chemiczne zbudowane wyłącznie z atomów węgla i wodoru, przy czym atomy węgla połączone są ze sobą wyłącznie wiązaniami pojedynczymi.

ugniatalne w temperaturze 20°C

kruche

gruboziarniste do drobnokrystalicznych

półprzeźroczyste do matowych

po stopieniu wykazujące względnie małą lepkość nawet nieznacznie powyżej temperatury topnienia

nieskłonne do włóknistości

o konsystencji i gęstości zależnej od temperatury

możliwe do polerowania przy niewielkim nacisku

Według innych definicji są to substancje nierozpuszczalne w wodzie, o temp. topn. 50–95 °C i gęstości 0,875–0,999 g/cm³ lub substancje będące zwykle mieszaninami, topiące się bez rozkładu >40 °C.

Hydroliza - reakcja chemiczna polegająca na rozpadzie cząsteczek związku chemicznego na dwa lub więcej mniejszych fragmentów w reakcji z wodą lub parą wodną. W przypadku soli jonowych przez hydrolizę rozumie się zbiór wtórnych reakcji jonów powstałych w wyniku solwolizy tej soli, które niekiedy prowadzą do zmiany pH środowiska.

Parafiny (w l. mn.) [nazwa pochodzi od zwrotu "Parum Affinis" oznaczający-słabo reaktywny] - w przemyśle petrochemicznym nazwa zwyczajowa alkanów niecyklicznych, w odróżnieniu od cykloalkanów nazywanych naftenami.

Woski pochodzenia zwierzęcego to przede wszystkim estry wyższych kwasów tłuszczowych monokarboksylowych (do 80 atomów węgla) oraz wyższych alkoholi monowodorotlenowych. Kwasy tłuszczowe są zwykle nasycone, natomiast alkohol może być nasycony lub nienasycony. Niektóre woski składają się z alkoholi złożonych z grupy steroli (np. cholesterol). Są nierozpuszczalne w wodzie ze względu na zbyt słaby charakter polarnej główki (tj. grupy estrowej). Powoli rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych. Ulegają trudniej hydrolizie niż glicerydy, przez co są od nich bardziej trwałe.

Ozokeryt, dawniej: wosk ziemny – mieszanina stałych wielkocząsteczkowych węglowodorów, głównie n- i izoparafinowych. Nazwa została nadana przez E.F. Glockera w 1833 r.

Świeca to źródło światła, zazwyczaj wykonane z paliwa stałego uformowanego w walec, wewnątrz którego, przez całą długość, umieszczony jest knot. Dawniej świece wykonywane były głównie z wosku pszczelego dla wyższych sfer. Biedniejsi używali zwierzęcego tłuszczu. Obecnie świece najczęściej produkowane są z parafiny lub stearyny.

Rodzaje wosków

Woski pochodzenia zwierzęcego

wosk pszczeli

lanolina

spermacet (olbrot)

Woski pochodzenia roślinnego

olej jojoba

carnauba

kandelila

Woski mikrokrystaliczne

montanowy (wosk)

cerezyna

Woski mineralne

wosk ziemny – produkt kopalny będący mieszaniną stałych alkanów

parafina

Woski syntetyczne

Funkcje w kosmetykach

nadaje połysk

poprawia smarowność

poprawia przyleganie

poprawia trwałość

podwyższa temperaturę topnienia

trwałe w środowisku kwaśnym i zasadowym

Funkcje biologiczne

Woski w organizmach żywych spełniają rolę ochronną, powlekają cienką warstwą pióra, liście (chroniąc przed transpiracją), owoce; w skórze zwierząt wpływają na jej elastyczność, hydrofobowość i chronią przed wnikaniem drobnoustrojów.

Wydawnictwa Naukowo-Techniczne (WNT) – polskie wydawnictwo założone w roku 1949 z siedzibą w Warszawie. Do roku 1961 funkcjonowało pod nazwą Państwowe Wydawnictwa Techniczne.

Spermacet, olej spermacetowy, olbrot (łac. cetaceum) – półpłynna substancja występująca w głowie, a dokładniej - w olbrzymim zbiorniku nad prawym przewodem nosowym kaszalota.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Strona o produktach pszczelich

Bibliografia

Red. Paweł Kozyra, Słownik szkolny chemia, Wydawnictwo Zielona Sowa Kraków 2005, str. 406

Przypisy

Wolfmeier, U., Schmidt, H., Heinrichs, F.-L., Michalczyk, G., Payer, W., Dietsche, W., Boehlke, K., Hohner, G., Wildgruber, J.. Waxes. „Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry”, 2000. doi:10.1002/14356007.a28_103.
Encyklopedia techniki CHEMIA. Warszawa: WNT, 1965.
Mały słownik chemiczny. Jerzy Chodkowski (red.). Wyd. V. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.