Wróżki - dialog - Polski Serwis Naukowy

Wróżki – prozatorski dialog społeczno-polityczny Jana Kochanowskiego, opublikowany w Drukarni Łazarzowej w 1587 roku (a więc już po śmierci autora). Wydanie poprzedzała Pieśń VIII z Ksiąg wtórych [inc. "Nie frasuj sobie, Mikołaju, głowy"]. Tytułowe słowo "wróżki" użyte jest w znaczeniu dzisiejszego wyrazu "wróżby".

Jerzy Ziomek (ur. 7 sierpnia 1924 w Dąbrowie Górniczej, zm. 13 października 1990) – polski historyk literatury. Doktorat uzyskał na Uniwersytecie Wrocławskim w 1951 jako uczeń Tadeusza Mikulskiego. Karierę akademicką rozpoczął we Wrocławiu, jednocześnie pracował także w IBL PAN. Od 1953 był związany z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza, gdzie pracował do końca życia, w ostatnich latach pełniąc funkcję kierownika Katedry Teorii Literatury.

Marcus Tullius Cicero (ur. 3 stycznia 106 p.n.e., zm. 7 grudnia 43 p.n.e.) – mówca rzymski, popularyzator filozofii greckiej, polityk, słynny ze stłumienia spisku Katyliny. Stronnik optymatów. Zamordowany wraz z bratem Kwintusem na polecenie Marka Antoniusza, który zemścił się w ten sposób za obelżywe słowa Filipiki.

Dokładna data powstania utworu nie jest znana. Na pewno Wróżki zostały napisane po Satyrze (1563) – zawierają liczne aluzje do tego poematu (m.in. postacie odwołują się do wypowiedzi jego tytułowego bohatera). Na podstawie uwag politycznych zawartych w dialogu, badacze określają prawdopodobny rok jego powstania na 1564, 1566 lub 1569.

Jan Kochanowski (ur. 1530 w Sycynie koło Zwolenia, zm. 22 sierpnia 1584 w Lublinie) – poeta polski epoki renesansu, sekretarz królewski. Był przedstawicielem filozofii eklektycznej – stoicyzmu, epikureizmu, renesansowego neoplatonizmu i głębokiej wiary w Boga, łącząc tradycję antyku i chrześcijaństwa.

Janusz Pelc, ur. 5 września 1930 w Warszawie, zm. 9 maja 2005 – uczony polski, historyk literatury polskiej, badacz epok dawnych, zwłaszcza renesansu i baroku, edytor, organizator życia naukowego, profesor zwyczajny. Członek PAU i polskiego PEN Clubu. Wdową po nim jest profesor Paulina Buchwald-Pelcowa, historyk literatury dawnej i bibliotekoznawca.

Treścią utworu jest dialog pomiędzy Plebanem (pouczającym) i Ziemianinem (zadającym pytania). Rozmówcy rozważają niebezpieczeństwa grożące krajowi, narzekają na szlachecką niezgodę i beztroskę w dziedzinie praw i obronności państwa oraz na upadek dawnych obyczajów. Obawiają się również kłopotów wynikających z braku silnej władzy królewskiej i jasnych zasad elekcyjnych.

Wolna elekcja – wybór monarchy nie przestrzegający zasad sukcesji dynastycznej. Na elekcji szlachta głosowała województwami w obecności posłów, którzy zanosili jej głosy do senatu: wybór króla ogłaszał marszałek, mianował natomiast prymas. Pierwsza wolna elekcja w Polsce odbyła się w roku 1573 we wsi Kamień pod Warszawą, rok po bezpotomnej śmierci ostatniego z Jagiellonów – Zygmunta Augusta. Później ustalono stałe miejsce, w którym odbywała się elekcja – była to wieś Wola pod Warszawą, aczkolwiek elekcja, w trakcie której na króla wybrano Augusta III Sasa, również miała miejsce w Kamieniu.

Platon (gr. Πλάτων, Plátōn, ur. 427 p.n.e. prawdopodobnie w Atenach (według niektórych świadectw na wyspie Eginie), zm. 347 p.n.e. w Atenach) (inne źródła podają, że żył 428-348 p.n.e.) – grecki filozof. Był twórcą systemu filozoficznego zwanego obecnie idealizmem platońskim.

Dialog pisany jest stylem spokojnym i dostojnym, zawiera cytaty i parafrazy z dzieł Cycerona oraz nawiązania do Homera i Platona.

Przypisy

Jerzy Ziomek: Renesans. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999, s. 267. ISBN 83-01-11766-4.
Janusz Pelc: Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 256. ISBN 83-01-13133-0.

Bibliografia

Janusz Pelc: Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13133-0.

Jerzy Ziomek: Renesans. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1999. ISBN 83-01-11766-4.

Zobacz też

Zobacz w Wikiźródłach tekst
dialogu "Wróżki"

lista dzieł Jana Kochanowskiego