Wrony - Indianie - Polski Serwis Naukowy

przekierowanie z „Crow”. Zapoznaj się również z: Crow – miejscowość w hrabstwie Hampshire (Anglia).

Indianie Crow

Wrony (oryg. Absaroka lub Apsáalooke, ang. Crow, także Kruki) – Indianie Ameryki Północnej. Słowo "Apsáalooke" oznacza dosłownie "Dzieci wielkodziobego ptaka" (prawdopodobnie wymarłego gatunku, który biali – zapewnie błędnie – uznali za wrony).

Jeleń wirginijski, jeleń wirgiński (Odocoileus virginianus) – ssak z rodziny jeleniowatych, rzędu parzystokopytnych, pospolity na obszarze Ameryki Północnej, na południe od Kanady. Występuje także w południowej Kanadzie, w Meksyku i północnej części Ameryki Południowej aż po Peru. W wyniku introdukcji jelenie wirginijskie można znaleźć także w niektórych regionach północnej Europy. Jelenie wirginijskie zasiedlają różne biotopy. Mimo że zwykle preferuje obszary zalesione z niewielkimi otwartymi przestrzeniami, gatunek ten może się przystosować do życia w bardziej otwartym środowisku takim jak sawanna. Te jelenie charakteryzują się większym porożem proporcjonalnie do swojego rozmiaru oraz większymi ogonami. Dodatkowo istnieje znacząca różnica wielkości między samicą a samcem.

Crow – wieś w Anglii, w hrabstwie Hampshire, w dystrykcie New Forest. Leży 37 km na południowy zachód od miasta Winchester i 137 km na południowy zachód od Londynu.

Historia

Grupa mężczyzn Apsáalooke siedzących przed tipi.

Pierwotnie Apsáalooke zamieszkiwali tereny Gór Skalistych wzdłuż Rzeki Pudrowej, Rzeki Wiatrowej, rzeki Big Horn, oraz na południe od brzegu Yellowstone aż po Fort Laramie nad rzeką Platte.

W czasach historycznych sami Apsáalooke dzielili swoje plemię na trzy lokalne grupy: Mine'sepe're, A'c'araho', Erarapi'o (Obecnie stosują podział wg dystryktów w rezerwacie, tj.: Black Lodge, Reno, Lodge Grass, Big Horn (górne i dolne), Pryor).

Fort Laramie, zbudowany nad brzegami rzeki Laramie, niedaleko jej ujścia do rzeki Platte Północnej, mieszczący się dziś w Hrabstwie Goshen, Wyoming w USA.

Taniec słońca (ang.: Sun Dance) był charakterystyczną dla Indian Prerii uroczystością religijną, gromadzącą corocznie (zwykle w połowie lata) w jednym miejscu całe plemię. Około dwudziestu plemion prerii dokonywało tego obrzędu, a nie spotykano go tylko u Paunisów, Wichita i Omaha oraz u kilku południowych plemion Dakotów. Szczególnie dużą wagę do obrzędów Tańca Słońca przywiązywali Dakotowie, Szejenowie i Arapahowie.

Podobnie jak sąsiednie plemiona, Apsáalooke dostosowali się do nomadycznego stylu życia, hodując konie oraz psy. Pierwotnie zorganizowani w egzogamiczne i matrylinearne klany, żyli ze zbieractwa (np. owoców leśnych) oraz z myślistwa – polowali na bizony, owce kanadyjskie, jelenie oraz inną zwierzynę. Ich język był jednym z języków z rodziny siouańskiej.

Pasmo Wind River (ang. Wind River Range lub w skrócie "Winds") – jedno z głównych pasm górskich w Górach Skalistych w zachodnim Wyomingu w Stanach Zjednoczonych.

Matrylinearny system pokrewieństwa – w antropologii system pokrewieństwa, w którym dzieci automatycznie po urodzeniu włączane są do grupy matki i pozostają jej członkami przez całe życie (zasada matrylinearności).

Pierwszy kontakt tego plemienia z białymi osadnikami miał miejsce w 1743 kiedy to napotkali oni handlarzy skór z francuskiej Kanady.

Od 1868 Apsáalooke zamieszkują między innymi rezerwat (Crow Indian Reservation) w południowo-wschodniej części stanu Montana.

Współcześność

Przewodniczący Rady Plemiennej Carl Venne i Barack Obama podczas kampanii prezydenckiej w 2008 roku

Współcześnie Crow Indian Reservation zamieszkuje około 7900 członków plemienia Apsáalooke. Rezerwat zajmuje powierzchnię 2,3 miliona akrów i obejmuje północną część Pasma Bighorn oraz Pasma Wolf w hrabstwach Big Horn i Yellowstone.

Montana – stan w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, przy granicy z Kanadą. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od hiszpańskiego słowa „montaña”, które znaczy „góra”. Chociaż Montana kojarzona jest przede wszystkim z położonymi na jej obszarze górami, około 60% terytorium stanu pokrywa preria, wchodząca w skład Wielkich Równin. Region nazywany jest Stanem Skarbów, Krainą lśniących gór i Krainą wielkiego nieba. Montana jest czwartym co do wielkości stanem USA, co w połączeniu ze stosunkowo małym zaludnieniem plasuje ją wśród regionów o wyjątkowo niskiej gęstości zaludnienia. Gospodarka Montany bazuje na rolnictwie, górnictwie i przemyśle drzewnym. Duże znaczenie ma także rozwinięta turystyka. W Montanie znajduje się Park Narodowy Glacier i duża część Parku Narodowego Yellowstone.

Egzogamia - reguła nakazująca jednostce wybierać sobie małżonka poza grupą, do której należy. Jej przeciwnością jest endogamia. Pewne formy egzogamii mogą czasem powstawać wewnątrz społeczności endogamicznych, jako np. egzogamia rodowa. Egzogamię tłumaczy się względami biologicznymi (skutki związków między krewnymi) i społecznymi (chęć wymiany między grupami rodzinnymi).

Dziś Apsáalooke są w większości chrześcijanami lub należą do Native American Church (Kościoła Tubylczoamerykańskiego), ale niektórzy są też wyznawcami tradycyjnych wierzeń (uczestnicząc m.in. w Tańcu Słońca, czy obrzędach Stowarzyszenia Tytoniowego). Największą imprezą, odbywającą się na terenie rezerwatu w trakcie roku, jest Crow Fair, festyn odbywający się od 1918 r.

Powder River – długi na ok. 604 km dopływ rzeki Yellowstone w południowo-wschodniej Montanie i północno-wschodnim Wyoming w Stanach Zjednoczonych. Przepływa przez obszar historycznie znany jako Kraj rzeki Powder na wysoczyźnie Wielkich Równin na wschód od pasma górskiego Bighorn.

Pasmo Bighorn (ang. Bighorn Mountains) – pasmo górskie w północnym Wyoming i południowej Montanie w Stanach Zjednoczonych będące północno-wschodnią odnogą Gór Skalistych, ciągnące się na długości około 320 km na północ, na obszar Wielkich Równin. Od pasma Absaroka, które tworzy główną grań Gór Skalistych w zachodnim Wyoming, oddziela je szeroka dolina, którą płynie rzeka Bighorn.

W roku 2001 Apsáalooke przyjeli nową konstytucję w miejsce obowiązującej od 1948 r. Na jej mocy, rząd plemienny posiada obecnie odrębną władzę sądowniczą, wykonawczą i ustawodawczą. Wymieniono w niej m.in. uprawnienia władzy wykonawczej i ustawodawczej i wydłużono – z 2 do 4 lat – długość kadencji. Od 2002 do 2008 roku przewodniczącym Rady Plemiennej był Carl Venne (zmarły 15 lutego 2009). Obecnym przewodniczącym jest Cedric Black Eagle (Czarny Orzeł).

Yellowstone – rzeka, prawy dopływ Missouri. Długość 1080 km, znajduje się w zachodniej części USA. Nazwa pochodzi od nazwy nadanej jej przez Indian, z powodu żółtych skał leżących na jej brzegach.

Tipi – rodzaj namiotu Indian Ameryki Północnej, głównie północnej części obszaru Wielkich Równin. Nazwa pochodzi z języka siou i oznacza "miejsce gdzie się żyje". Używane były do mieszkania przez koczownicze plemiona, utrzymujące się z polowania na bizony (m.in. Dakotowie).

Populacja

Według danych U.S. Census Bureau, podczas spisu powszechnego w 2000 roku 9117 obywateli USA zadeklarowało, że ma pochodzenie wyłącznie Crow, zaś 13 394 oświadczyło, że ma pochodzenie wyłącznie lub między innymi Crow. Dla 85% członków plemienia pierwszym językiem jest język apsáalooke (crow).

Języki siouan - rodzina języków Indian północnoamerykańskich, według niektórych klasyfikacji zaliczana do fyli makrosiouańskiej. Do rodziny siouańskiej należą takie języki, jak:

Rezerwat Indian – autonomiczny obszar przeznaczony dla tubylczych ludów Ameryki (Indian), ustanowiony przez dane państwo (lub jego jednostkę administracyjną, np. stan, prowincję) – zazwyczaj w celu ochrony terytorium, tożsamości, integralności, odrębności i innych praw tubylczej grupy, będącej jego właścicielem lub użytkownikiem.

Przypisy

David S.Lewis: How Do You Say Absaroka? (ang.). [dostęp 22 czerwca 2010].
Crow Tribal Government (ang.). [dostęp 22 czerwca 2010].
Crow Tribal Chairman Carl Venne dies at age 62 (ang.). [dostęp 22 czerwca 2010].

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Wrony (Indianie)

Bibliografia

http://www.crowtribe.com/about.htm

"The American Plains Indians", Osprey Publishing 1985.

Góry Skaliste (ang. Rocky Mountains, fr. Montagnes Rocheuses), wschodnie łańcuchy Kordylierów, ciągnące się na długości ok. 4800 km, od rzeki Liard w Kolumbii Brytyjskiej do rzeki Rio Grande w stanie Nowy Meksyk. Najwyższy szczyt pasma to Mount Elbert (4401 m n.p.m.) w amerykańskim stanie Kolorado. Najwyższy szczyt w kanadyjskiej części gór to Mount Robson (3954 m n.p.m.).

. Podczas ostatniej epoki lodowcowej ludzie przedostali się do niej przez Cieśninę Beringa. Późniejsze zróżnicowanie antropologiczne Indian jest wynikiem działania takich czynników jak dryf genetyczny i dobór naturalny, a także możliwego asymilowania jednostek czy małych grup z Oceanii i Australii (być może nawet z Europy).