Wrszowcy - Polski Serwis Naukowy

Rawicz, Ursin - herb szlachecki

Vraclav (Czechy), pomnik Wrszowców

Wrszowcy, Werszowcy (łac. Vrsines, czes. Vršovci), zobacz też Rawici, początkowo czeski, następnie polski ród możnowładczy o początkach historii w X-XII wieku. Posiadali swe domeny w północnych Czechach wokół Žatca i Litomierzyc. W 995 r. aktywnie uczestniczyli w wyniszczeniu Sławnikowiców, prawdopodobnie w zemście za rzucenie na nich klątwy przez świętego Wojciecha. Wiele wskazuje, że przejęli po nich także Libice.

Mazowsze (łac. Mazovia) – kraina historyczna położona w środkowym biegu Wisły oraz dorzeczu jej dopływów w centralnej oraz północno-wschodniej Polsce. Historyczną Stolicą Mazowsza jest Płock, który jest także najstarszym miastem tego regionu – prawa miejskie – 1237.

Rawicz (Rawa, Ursyn, Ursowic, Panna na niedźwiedziu, Miedźwiada, Miedźwioda, Niedźwiada, Niedźwiadek,Niedźwieda, Niedźwioda, Rawic, Rawita) – polski herb szlachecki, używany również przez szlachtę litewską, ukraińską i rosyjską. Według pierwszej wersji, początkowo przysługiwał jakoby polskim potomkom czeskich Wrszowców, druga (wg Kaspra Niesieckiego "lepsza") wersja podaje, że bardziej prawdopodobne jest polskie (jeszcze z czasów pogańskich) pochodzenie rodów posługujących się herbem Rawicz.

Początkowo powiązani i skoligaceni z Przemyślidami, wraz ze wzrostem potęgi rodu zaczęli z nimi rywalizować. Sprzymierzeni z młodszymi braćmi Bolesława III Rudego doprowadzili do usunięcia go z tronu w 1003 roku, co spowodowało interwencję w Czechach Bolesława Chrobrego. Część rodu została wymordowana przez Rudego, część jednak utrzymała wysokie stanowiska w państwie, być może dlatego, że z rodu Wrszowców pochodziła żona księcia.

Sławnikowice (czes. Slavníkovci) - rywalizujący w X w. z Przemyślidami możnowładczy ród czeski. Ich domeny leżały w północnych Czechach, wg Kroniki Kosmasa zaliczała się do nich także ziemia kłodzka (o Sławniku: posiadacz Kłodzka, grodu obronnego przeciw Polsce, w pobliżu rzeki zwanej Nysa). Nazwa rodu pochodzi od Sławnika (zm. 981), pana na Libicach, za którego uzyskali największe znaczenie.

Przemyślidzi (czes. Přemyslovci) - czeska dynastia wywodząca się od legendarnego Przemysła, męża Libuszy. Panowała w Czechach od czasów Borzywoja, który ok. roku 871 przyjął chrzest. Główna linia wygasła w 1306 roku wraz ze śmiercią Wacława III. Boczna linia zapoczątkowana przez Mikołaja I (nieślubny syn Przemysła Ottokara II) panowała w księstwach śląskich (opawskim, karniowskim i raciborskim) między 1269 a 1521.

Do ponownej eskalacji waśni doszło po zjednoczeniu Czech przez Brzetysława II, który wypędził przywódców rodu. Spiskując doprowadzili oni do zamordowania Brzetysława w 1100 r. Schronili się w Polsce - głównie na Śląsku, gdzie szybko się spolonizowali.

Upadek rodu w Czechach nastąpił w 1108 r., po konspiracyjnym spotkaniu na zamku Vraclav, gdy Świętopełk II wygubił pozostałych Wrszowców za rzekomą zdradę. Niedobitki uszły na Śląsk i na Węgry, stamtąd na Mazowsze.

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).

Kosmas z Pragi - (ur. ok. 1045, zm. 21 października 1125), kanonik praski, uważany za pierwszego czeskiego dziejopisarza, autor łacińskiej kroniki Chronica Boëmorum opisującej dzieje narodu i państwa czeskiego od czasów bajecznych aż do roku 1125. Kronika ta znana jest w polskiej literaturze historiograficznej jako Kronika Kosmasa.

O historii rodu Wrszowców pisał Kosmas z Pragi w swojej Chronica Boëmorum.

Bibliografia

Thietmar z Merseburga. Chronicon;

Cosmas z Pragi. Chronica Boëmorum;

Jan Długosz, Annales seu cronici incliti regni Poloniae;

Simon Okolski. Orbis Polonus. Krakow, 1642. V.2. 581-602;

Kasper Niesiecki, Herbarz, VIII, 97-99;

Bartosz Paprocki, Herby rycerstwa polskiego; Kraków, 1584 (II ed. Kraków, 1858);

Josef Teige: "Blätter aus der altböhmischen Genealogie. Slavnikiden /Die Vrsovcen /Die Herren von Lichtenburg", Damböck 2005, ISBN 3-900589-45-3.

Kopal, Petr. Neznámý známý rod. Pokus o genealogii Vršovců. Sborník archivních prací 2001/1, 3–84.

Zobacz też

święty Wojciech, Sławnikowice, Przemyślidzi, Rawicz