Wstrząs septyczny - Polski Serwis Naukowy

Wstrząs septyczny – forma sepsy, w której dochodzi do rozwoju wstrząsu. Do jego wystąpienia dochodzi w momencie wyczerpania mechanizmów kompensacyjnych organizmu chorego. Wstrząs septyczny ze względu na wyjątkowe cechy jest kwalifikowany jako zupełnie osobna forma wstrząsu. Często termin ten jest błędnie używany jako synonim ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, sepsy czy posocznicy. Sam wstrząs septyczny nie jest chorobą samą w sobie. Nie istnieją genetyczne uwarunkowania rozwoju wstrząsu septycznego, predysponowane do jego rozwoju są osoby z zaburzeniami odporności.

Sepsa, posocznica (łac. sepsis) – stosowany w medycynie termin odnoszący się do specyficznej reakcji organizmu na zakażenie. Sepsa nie jest samodzielną jednostką chorobową, a obecnie definiuje się ją jako zespół ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (SIRS) wywołany zakażeniem.

Niewydolność wielonarządowa (ang. multiple organ dysfunction syndrome, MODS; wcześniej - multiple organ failure, MOF) - stan, w którym u chorego doszło do niewydolności co najmniej dwóch narządów lub układów: centralnego układu nerwowego, układu krążenia, niewydolności oddechowej, niewydolności wątroby lub niewydolności nerek.

Patofizjologia

U podstaw patofizjologii wstrząsu septycznego leży nieadekwatna do potrzeb synteza tlenku azotu (NO) w komórkach śródbłonka naczyń krwionośnych. Upośledza to znacznie autoregulację mikrokrążenia krwi, w efekcie czego następują zaburzenia dystrybucji tlenu w poszczególnych narządach i tkankach. Spowodowana tym niewydolność tych narządów prowadzi z kolei do rozwoju zespołu niewydolności wielonarządowej. Cząsteczki bakteryjne prowadzą do uwolnienia przez komórki TNF-α i interleukin: 1, 6 i 8. Klinicznie wstrząs septyczny charakteryzuje się opornym na standardowe leczenie spadkiem ciśnienia tętniczego krwi. Rzut serca w początkowym stadium może być wyższy od normalnego ("ciepła" faza wstrząsu), w miarę narastania zaburzeń metabolicznych spada poniżej normy ("zimna" faza wstrząsu).

TNF-α (ang. Tumor Necrosis Factor, czynnik martwicy guza, czynnik nekrozy nowotworów), kacheksyna lub kachektyna (z łac. cachexia - wyniszczenie, ang. cachectin) - cytokina związana z procesem zapalnym produkowana głównie przez aktywne monocyty i makrofagi oraz w znacznie mniejszych ilościach przez inne tkanki (adipocyty, keratynocyty, fibroblasty, neutrofile, mastocyty oraz niektóre limfocyty).

Interleukina 6 (IL-6) stanowi jedną z najważniejszych i najbardziej wielokierunkowo działających cytokin. Jest wydzielana głównie przez monocyty i makrofagi pod wpływem Interleukiny 1 i innych cytokin prozapalnych. Z jednej strony silnie pobudza procesy zapalne, ale także uczestniczy w zwrotnym hamowaniu wytwarzania TNF.

Rokowanie

Śmiertelność w wyniku wstrząsu septycznego utrzymuje się na niezmiennym poziomie od kilkudziesięciu lat i wynosi ok. 40%. Paradoks ten jest prawdopodobnie spowodowany większą liczbą rozpoznanych przypadków wstrząsu septycznego, co niweluje lepsze wyniki leczenia.

Leczenie

Jak każdy chory we wstrząsie pacjent ze wstrząsem septycznym powinien być leczony w oddziale intensywnej terapii lub spełniającym jego standardy. Podstawą leczenia jest leczenie zakażenia, które wywołało sepsę. Sam wstrząs leczony jest objawowo.

Interleukina 1 (IL-1) – zbiorcza nazwa, którą określa się cytokiny o kluczowym znaczeniu dla procesu zapalnego i szerokim spektrum działania. Cytokina ta jest wydzielana w odpowiedzi na różne antygeny pochodzenia wirusowego, bakteryjnego i grzybiczego. Oprócz komórek układu odpornościowego wydzielać ją mogą również komórki "nieimmunologiczne", takiej jak keratynocyty, co jeszcze podkreśla jej rolę jako uniwersalnego czynnika pobudzającego reakcję zapalną. IL-1 jest także zdolna do indukowania wydzielania innych cytokin prozapalnych, takich jak: IFN-γ, Interleukina 6 czy TNF. IL-1 wpływa również na procesy odpowiedzi swoistej, indukując wydzielanie interleukiny 6 przez limfocyty T oraz wpływając na rozwój limfocytów B. Ogólnie można powiedzieć, że IL-1 wpływa aktywująco na leukocyty oraz wiele innych komórek nie związanych bezpośrednio z układem odpornościowym, bierze bowiem udział także w przebudowie tkanek, syntezie białek ostrej fazy, wywołuje senność i jest pirogenem.

Zakażenie, infekcja (z łac. infectio) – wtargnięcie do organizmu drobnoustrojów chorobotwórczych. W celu wywołania choroby muszą one pokonać odporność organizmu. Jeżeli wrota zakażenia znajdują się w pobliżu miejsca występowania infekcji mówi się o zakażeniu miejscowym. Gdy zakażeniu towarzyszą objawy ogólnoustrojowej reakcji zapalnej taki stan nazywa się sepsą.

Profilaktyka

Zapobieganie właściwie sprowadza się do zapobiegania zakażeniom szpitalnym i rozwojowi sepsy.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Strona internetowa o sepsie prowadzona przez Polską Grupę Roboczą ds. Sepsy Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Interleukiny – grupa cytokin, czynników wzrostowych stymulujących podziały limfocytów. Wytwarzane przez makrofagi i limfocyty. Są czynnikiem wywołującym gorączkę.

Śródbłonek (łac. endothelium) – wysoce wyspecjalizowana wyściółka naczyń krwionośnych i limfatycznych, utworzona z jednej warstwy płaskich komórek o niewielkim jądrze. W naczyniach krwionośnych komórki śródbłonka są ze sobą dość ściśle połączone przy pomocy tzw. obwódek zwierających (łac. zonula occludens) i spoczywają na kolagenowej błonie podstawnej, tworząc wraz z nią błonę wewnętrzną (łac. tunica intima) - wewnętrzną warstwę tych naczyń. Śródbłonki naczyń chłonnych leżą na nieciągłej błonie podstawnej i mają znacznie luźniejszą strukturę (są przepuszczalne nawet dla dużych cząsteczek chemicznych).