Wulkany Islandii - Polski Serwis Naukowy

Wulkany Islandii na Grzbiecie Śródatlantyckim

Ze względu na szczególne położenie geologiczne, na granicy płyt tektonicznych, Islandię cechuje wysoka aktywność wulkaniczna. Na wyspie oraz mniejszych sąsiednich wysepkach znajduje się około 130 wulkanów, z tego 18 czynnych było w czasach historycznych, tj. od czasów zasiedlenia Islandii w 874. Szacuje się, że w ciągu ostatnich 500 lat z islandzkich wulkanów wydostała się ilość lawy równa połowie ilości lawy ze wszystkich innych erupcji w tym okresie na całym świecie. Najwięcej zaś lawy wydostało się podczas trwającej 8 miesięcy erupcji wulkanu Laki w 1783-84 – był to największy odnotowany wypływ lawy w czasach historycznych. Część aktywnych stożków wulkanicznych znajduje się pod grubą pokrywą lodowców. Eksplozje takich wulkanów powodują topienie się lodu i tworzenie ogromnych fal powodziowych - zwanych jökullhlaupa. Na drodze do morza tworzą one olbrzymie piaszczysto-żwirowe równiny - sandry. Występujące na ich powierzchni głazy, niekiedy znacznych rozmiarów, są świadectwem siły tych powodzi.

Vatnajökull – lodowiec o powierzchni 8100 km², położony w południowo-wschodniej części Islandii na terenie parku narodowego Vatnajökull. Pod względem powierzchni jest to drugi co do wielkości lodowiec Europy a czwarty na świecie. Jednak pod względem objętości (3.100 km³) jest największym lodowcem w Europie.

Energia geotermalna (energia geotermiczna, geotermia) - jeden z rodzajów odnawialnych źródeł energii. Polega na wykorzystywaniu cieplnej energii wnętrza Ziemi, szczególnie w obszarach działalności wulkanicznej i sejsmicznej. Woda opadowa wnika w głąb ziemi, gdzie w kontakcie z młodymi intruzjami lub aktywnymi ogniskami magmy, podgrzewa się do znacznych temperatur. W wyniku tego wędruje do powierzchni ziemi jako gorąca woda lub para wodna.

Aktywność wulkaniczna na Islandii, poza położeniem na Grzbiecie Śródatlantyckim, stanowiącym granicę między Płytą Północnoamerykańską a Płytą Eurazjatycką, wynika także z istnienia pod wyspą tzw. plamy gorąca. Większość wulkanów skoncentrowana jest właśnie wzdłuż granicy płyt tektonicznych, ciągnącej się z południowego zachodu wyspy na północny wschód.

Islandia to państwo położone na wyspie pochodzenia wulkanicznego o tej samej nazwie. Powierzchnia Islandii wynosi 103 tys. km², a liczba ludności nie sięga 300 tysięcy. Najwyższy szczyt Islandii to Hvannadalshnukur (2119 m n.p.m.). 11% powierzchni wyspy zajmują lodowce, w tym Vatnajökull – największy lodowiec Europy (8400 km²). Islandię dzieli od brzegów Norwegii 950 km, a od brzegów Grenlandii tylko 400. Jest w przeważającej części płaskowyżem.

Lawa – ciekły produkt działalności wulkanicznej, składający się głównie ze stopionych tlenków krzemu, żelaza, sodu, potasu, wapnia i innych metali. Ma podobny skład jak magma, z której stopienia powstaje, ale jest zubożona o składniki lotne.

Właśnie na Islandii, a konkretnie przy niewielkim lodowcu Snaefellsjokull na zachodzie wyspy Juliusz Verne umiejscowił swoją słynną powieść "Podróż do wnętrza Ziemi". Wulkan na szczycie którego znajduje się lodowiec ostatni raz wybuchł 1700 lat temu.

Jest takie specyficzne miejsce w Islandii, gdzie są podziemne lochy, korytarze – wprawdzie nie pod samym wulkanem, ale w złożach lawy, która kiedyś wypłynęła po wybuchu wulkanu. Miejsce to nazywa się Surtshellir. Podziemne przejście w lawie ciągnie się 1 310 m, chociaż turyści zwiedzają zaledwie krótki odcinek. Nie jest to jedyny w Islandii tunel w lawie, krótszy jest Stefánhellir – 680 m.

Herðubreið (1682 m n.p.m.) – wygasły wulkan w północno-wschodniej części Islandii. Na szczycie wulkanu znajduje się mały subaeralny stożek popiołu, u podnóży rozległe stożki osypiskowe.

Juliusz Gabriel Verne, Jules Gabriel Verne (ur. 8 lutego 1828 w Nantes, zm. 24 marca 1905 w Amiens) – francuski pisarz, jeden z pionierów gatunku science fiction, nazywany "dziadkiem science fiction".

Ważniejsze wulkany

Wulkan Grimsvötn

Do ważniejszych islandzkch wulkanów należą:

południowo-zachodnia Islandia: Hekla, Mýrdalsjökull z Katlą, kratery Eldgjá i Laki, Hvannadalshnúkur (znany też jako Öræfajökull), Snæfellsjökull oraz Baula.

południowa Islandia: Eyjafjallajökull

północna i środkowa Islandia: na lodowcu Vatnajökull – Bárdarbunga, Grimsvötn i Kverkfjöll, oraz Krafla, Askja i Herðubreið.

archipelag Vestmannaeyjar: Surtsey oraz Eldfell na wyspie Heimaey.

Osobny artykuł: Erupcja Eyjafjallajökull w 2010.

Energia geotermalna

Na Islandii znajduje się wiele obszarów aktywności geotermalnej, m.in. Hengill, Haukadalur czy Hveravellir. W związku z tym kraj wykorzystuje ten rodzaj energii do ogrzewania większości budynków.

Eldfell – wulkan stożkowy o wysokości 279 metrów, zlokalizowany na islandzkiej wyspie Heimaey w leżącym u południowych wybrzeży kraju archipelagu Vestmannaeyjar. Powstał 23 stycznia 1973 nieopodal miejscowości Heimaey w wyniku niespodziewanej erupcji. Nazwa wulkanu oznacza w języku islandzkim Ognistą Górę.

Dzięki szczególnemu położeniu Islandii na grzbiecie śródoceanicznym, gdzie mamy do czynienia z podwyższoną aktywnością wulkaniczną, mieszkańcy wyspy mogą także korzystać z bogatych zasobów energii geotermalnej. Jest ona wykorzystywana do ogrzewania oraz do produkcji energii elektrycznej. Koszty jej uzyskania są względnie niskie, stąd też w zimie niektóre chodniki w Reykjavíku czy Akureyri są podgrzewane.

Osobny artykuł: Energia geotermalna na Islandii.

Zobacz też

geografia Islandii

przyroda Islandii

Przypisy

↑ Ciekawostki o Islandii (pol.). http://www.islandia.org.pl. [dostęp 2012-04-09].

Linki zewnętrzne

Nordycki Instytut Wulkanologiczny