Wyżyna Dieczyńska - Polski Serwis Naukowy

Góry Połabskie (czeski: Děčínská vrchovina, niem.: Elbsandsteingebirge) – rejon geomorfologiczny w Czechach i Niemczech.

Góry Połabskie w okolicy wzniesienia Lilienstein

Góry Połabskie - w okolicy Decina

Położenie

Góry Połabskie położone są w północno-zachodnich Czechach, w kraju usteckim i południowo-wschodnich Niemczech. Rozciągają się między jednostkami geomorfologicznymi Rudawy czes. Krušné hory na zachodzie i Góry Łużyckie czes.Lužické hory na wschodzie, oraz Czeskim Średniogórzem czes. České středohoří na południu, aż poza granicę z Niemcami na północy, gdzie swym zasięgiem obejmuje Szwajcarią Saksońską.

Tiské stěny (czes. Přírodní památka Tiské stěny) – pomnik przyrody nieożywionej, obszerny zespół formacji skalnych w Czechach, w południowo-zachodniej części Wyżyny Dieczyńskiej, na obszarze chronionego krajobrazu Łabskie Piaskowce, na północnych obrzeżach miejscowości Tisa, około 10 km na zachód od centrum miejscowości Děčín.

Kamenice (pols. Kamienica, niem. Kamnitz) – rzeka w Czechach. Rzeka górska, o długości 35,6 km, w północno-zachodnich Czechach, na Wyżynie Dieczyńskiej czes. Děčínská vrchovina, należąca do zlewiska Morza Północnego, prawostronny dopływ Łaby.

Charakterystyka

Góry Połabskie z geomorfologicznego punktu widzenia stanowią część czes. Krušnohorské subprovincie. Specyfikiem gór są liczne skupiska form skalnych: pionowe ściany, baszty, iglice, wąwozy, szczeliny, głębokie doliny, kaniony, skalne miasta i wąskie tarasy skalne, oraz bazaltowe wzniesienia w kształcie stożków o wyspowym charakterze, położone na rozległej płycie zbudowanej ze skał osadowych: piaskowców i margli, w której sieć dolin rzecznych utworzyła system odrębnych masywów o charakterystycznym krajobrazie dla gór płytowych. Powierzchnia regionu w przeszłości praktycznie nie była osiedlona w związku z czym, obecnie bioregion w większości pokrywa las. Lasy tworzy kultura drzew iglastych, są to w większości suche bory sosnowe na skałach. Mniejszą część zajmują tereny bezleśne, gdzie pierwotne łąki i pastwiska mają wyrównany poziom z wprowadzoną agrocenozą.

Góry Łużyckie (323.31) (czes. Lužické hory, niem. Lausitzer Gebirge) – niewielkie pasmo górskie w Sudetach Zachodnich, leżące na zachód od Gór Izerskich, na pograniczu czesko-niemieckim, między Ústí nad Labem, Żytawą a Libercem.

Drzewostan - zespół większej liczby drzew rosnących na pewnej powierzchni leśnej w odpowiednim zagęszczeniu i zwarciu koron, wzajemnie na siebie oddziałujących.

Podział

Pod względem krajobrazowym na obszarze Gór Połabskich wydziela się:

Děčínské stěny

Tiské stěny

Sněžnická hornatina

Růžovská hornatina

Jetřichovické stěny

Szwajcarię Saksońską

Rozwój budowy geologicznej

Góry Połabskie powstały około 100 mln lat temu. W mezozoiku, w okresie kredy górnej kiedy wody morskie pokrywały ten teren, osadziły się osady piaszczyste, podrzędnie ilaste i ilasto-węglanowe, o grubości kilkuset metrów. Po ustąpieniu morza, w wyniku procesów diagenetycznych, nagromadzone osady przekształciły się w skały osadowe: piaskowce oraz margle (skały ilasto-wapienne). Kilkadziesiąt milionów lat później, wskutek działalności wulkanicznej na sąsiednim Czeskim Średniogórzu, warstwy piaskowca układem załamań i spękań zostały zaburzone. W wielu miejscach nastąpiło przełamanie pierwotnie jednolitej płyty piaskowcowej na kry, która następnie zostały przebite przez kominy wulkaniczne w wyniku wypływu lawy na powierzchnię ziemi. Przez następne miliony lat rzeźba krajobrazu była kształtowana przez siły erozyjne. W wyniku tych procesów, ponieważ szybciej ulegały zniszczeniu skały osadowe niż odporne bazalty, na powierzchni płyty powstały odosobnione stożkowe wzniesienia. Istniejące w płycie piaskowca pęknięcia, zostały stopniowo w wyniku procesów erozyjnych coraz bardziej poszerzane i przekształciły się w rozległe szczeliny i wąwozy oddzielające samotnie stojące wieże oraz przeróżne formy skalne.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Saska Szwajcaria, Szwajcaria Saksońska (niem. Sächsische Schweiz) - pasmo górskie w Czechach i wschodnich Niemczech (Saksonia) w sąsiedztwie doliny rzeki Łaba. Stanowi część Średniogórza Niemieckiego. Wzniesienia w paśmie nie przekraczają 1000 m n.p.m. Największe miasto w pobliżu to Drezno.

Krajobraz

Góry Połabskie, krajobraz po niemieckiej stronie - widok z Liliensteinu

Góry Połabskie przedstawiają krajobraz niskich gór, z niezwykle różnorodną rzeźbą terenu. Powierzchnia jest pofałdowana z niewielkimi wzniesieniami, występują tu niewielkie doliny i głębokie kaniony. Rzeźbę masywu kształtują wyniesione szczyty o wyraźnych stożkowych kształtach, powstałych w wyniku wzmożonej działalności wulkanicznej. Najwyższe wzniesienia nie przekraczają 750 metrów n.p.m. Wzniesienia mimo niewielkich wysokości posiadają strome zbocza. Krajobrazowo jest to teren bardzo urozmaicony o znacznych kontrastach, obok zurbanizowanych dolin wyrastają strome, zalesione wzniesienia oraz pionowe piaskowcowe ściany skalne. Większość obszaru, w których położone są wzniesienia, zajmują lasy. Krajobraz częściowo przeobrażony o znacznie zurbanizowanych obrzeżach. Pierwotny charakter krajobrazu w większości został zachowany.

Kukułka szerokolistna (Dactylorhiza majalis) - gatunek byliny należący do rodziny storczykowatych. Inne nazwy zwyczajowe: stoplamek szerokolistny, storczyk szerokolistny. Występuje w Europie i Azji na obszarach o klimacie suboceanicznym, od niżu po położenia górskie. W Polsce roślina pospolita (ostatnio coraz rzadsza).

Rezerwat przyrody Pavlínino údolí (czes. Přírodní rezervace Pavlínino údolí, pol. Rezerwat przyrody Dolina Pauliny) – rezerwat przyrody w Czechach.

Roślinność

Rośnie tu cenna i niezwykła roślinność na niewielkich powierzchniach na małych wysokościach nad poziomem morza występują gatunki roślin zimnolubnych, a na wyżej położonych skałach wystających ponad las, występują podgórskie i górskie rośliny ciepłolubne. Resztki pierwotnego drzewostanu zachowały się na niedostępnych skałach oraz na szczytach niektórych wzniesień stożkowych pochodzenia wulkanicznego.

Przełom - odcinek doliny rzecznej o wąskim dnie i stromych zboczach, w którym ciek wodny (rzeka) pokonuje przeszkodę obecną na jej drodze (np. pasmo górskie lub inna wypukłość terenu)

Buczyna (Fagion sylvaticae) – syntakson w randze związku należący do klasy europejskich mezo- i eutroficznych lasów liściastych – (Querco-Fagetea). Leśne zbiorowisko roślinne, zazwyczaj z dominacją buka w drzewostanie. Dno tych lasów jest silnie zacienione, występują w nim rośliny cieniolubne i takie, które kwitną przed listnieniem drzew (geofity). W podszycie i podroście zwykle niemal wyłącznie młode buki. Często runa niemal brak – jest tylko gruba warstwa ściółki (tzw. buczyny nagie).

Wody

Góry Połabskie należą do zlewiska Morza Północnego, położone są w dorzeczu Łaby. Największą rzeką jest Łaba, zbierająca wraz ze swoimi dopływami wody z obszaru gór.

Ważniejsze wzniesienia

Děčínský Sněžník (723 m n.p.m.) - najwyższy szczyt Gór Połabskich

Růžovský vrch (619 m n.p.m.) - najwyższe wzniesienie narodowego parku Czeska Szwajcaria (czes. NP České Švýcarsko)

Ochrona Przyrody

Na obszarze Gór Połabskich w celu ochrony przyrody utworzono:

Lawa – ciekły produkt działalności wulkanicznej, składający się głównie ze stopionych tlenków krzemu, żelaza, sodu, potasu, wapnia i innych metali. Ma podobny skład jak magma, z której stopienia powstaje, ale jest zubożona o składniki lotne.

Meander (inaczej zakole) – fragment koryta rzeki o kształcie przypominającym pętlę lub łuk. Jest to forma związana z krętym przebiegiem koryta rzeki, tworzącym zakręty, pętle i nawroty.

Parki narodowe

Parku Narodowego Czeska Szwajcaria czes. České Švýcarsko

Parku Narodowego Szwajcaria Saksońska niem. Sächsische Schweiz

Obszar chronionego krajobrazu

Obszaru chronionego krajobrazu Łabskie Piaskowce‎ czes.CHKO Labské pískovce

Rezerwaty przyrody

NPR Růžák – stożkowe wzniesienie pochodzenia wulkanicznego z lasem mieszanym i ciepłolubną roślinnością.

PR Arba – mokradła z roślinnością wilgociolubną.

PR Babylon – skalne labirynty z sosnowym drzewostanem. Jest to miejsce o dużej wartości geomorfologicznej.

PR Čabel – z lasem i roślinnością kwitnącą typową dla tego zespołu.

PR Pavlínino údolí – dolina rzeczna o dużej wartości geomorfologicznej.

PR Ponova louka – z buczyną i ciepłolubną roślinnością.

PR Stará Oleška – obejmujący część stawu z wilgociolubną roślinnością i przybrzeżną roślinnością rosnącą na podmokłej łące.

PR Pekelský důl – wielka kwiecista łąka ze storczykami kukułka (stoplamek szerokolistny).

PR Za pilou – łąka z dużą ilością flory wodnej.

PR Pod lesem – wielka kwiecista łąka z roślinnością fauną wodną. Występuje tam storczyk kukułka (stoplamek szerokolistny).

pomniki przyrody

Rudolfův kámen (Ostroh) (pol. Skała Rudolfa, nem.Rudolfstein) - forma skalna na wzniesieniu (484 m n.p.m.) na Wyżynie Dieczyńskiej czes. Děčínská vrchovina w północnych Czechach.

Zlewisko - obszar lądowy, z którego wszystkie wody powierzchniowe i podziemne spływają do jednego morza, oceanu bądź też innego zbiornika wodnego. Inaczej: zbiór dorzeczy.

NPP Pravčická brána – najwyższy naturalny most skalny w Europie.

PP Meandry Chřibské Kamenice – naturalne meandry rzeki na dł. 700 m. oraz oddziaływanie meandrującej rzeki na przyległy teren.

PP Nad Dolským mlýnem – z rośliną bagno zwyczajne.

Atrakcyjne miejsca

Děčínský Sněžník - wieża widokowa na wzniesieniu.

Pravčická brána - naturalna forma skalna, most skalny.

Edmundova soutěska, Divoká soutěska - kanionowate przełomy na rzece Kamenice.

Hřensko - miasto nad Łabą i Kamenice.

Tiské stěny - ciekawe formy skalne.

Jetřichovice - śródgórska, miejscowość letniskowa o ciekawej i zabytkowej architekturze.

Rudolfův kámen‎, Vilemínina stěna‎, Mariina skála ‎- ciekawe formy skalne.

i wiele innych