Wydra - herb szlachecki - Polski Serwis Naukowy

Herb Wydra

Wydra (Rybiński, Otterfeld-Rybiński) − kaszubski herb szlachecki.

Opis herbu

Opis z wykorzystaniem zasad blazonowania, zaproponowanych przez Alfreda Znamierowskiego:

W polu czerwonym wydra naturalna, trzymająca rybę srebrną w pysku, stojąca na ostrzewiu naturalnym w pas. Klejnot: nad hełmem w koronie dwie róże czerwone na łodygach zielonych, ulistnionych (po dwa listki na stronę), w wachlarz. Labry błękitne, podbite złotem.

Najwcześniejsze wzmianki

Herb wzmiankowany m.in. przez Nowego Siebmachera (jako Rybinski II), Ledebura (Adelslexikon der preussichen Monarchie von..., jako Rybinski III), Żernickiego (Der polnische Adel, jako Otterfeld i Rybiński, Die polnischen Stamwappen) i Winckler (Die nationalitaten Pomerellens).

Jakub Zygmunt Rybiński herbu Radwan (zm. 1725) – generał artylerii koronnej 1714-1725, generał kawalerii narodowej od 1710, wojewoda chełmiński 1714-1725, łowczy wielki koronny 1710-1714, marszałek Trybunału Koronnego w 1715 i 1725 roku, dowódca dywizji saskiej operującej w Prusach w 1705 roku, starosta wiślicki, kowalewski, lipieński i śniatyński, podkomorzy chełmiński.

Herb szlachecki - charakterystyczny znak rodowy ustalony według określonych reguł heraldycznych. W założeniu jest znakiem niepowtarzalnym, jednak może się nim posługiwać - w heraldyce polskiej - wiele rodów tzw. herbownych, tworzących w konsekwencji charakterystyczny dla polskiej heraldyki ród herbowy, grupujący rodziny czasem ze sobą wcale niespokrewnione. Wynika to m.in. z historii kształtowania się w Polsce stanu szlacheckiego, zachowującego tradycję przynależności do dawnych wielkich rodów lub klanów, także z praktyki przyjmowania jednego herbu przez rodziny niespokrewnione, ale służące w jednej chorągwi, a także w pewnym stopniu z prawnej możliwości tzw. adopcji herbowej osoby nobilitowanej przez jej szlacheckiego patrona należącego do genealogicznej linii danego rodu herbowego. Tylko polskim zwyczajem jest fakt, że różne rodziny szlacheckie mogą pieczętować się takim samym herbem. Rodziny te nawet nie są lub nie muszą być ze sobą skoligacone. Gdzie indziej herb jest własnością tylko jednej rodziny i tylko dla niej jest jej godłem, pieczęcią i znakiem. Dlatego zmiana koloru tła lub inności tego samego wizerunku powoduje powstanie innego herbu, jednak w Polsce jest to tylko inna odmiana herbu już istniejącego. Wywodzi się to z polskiego średniowiecznego systemu prowadzenia wojen i bitew, zwanego systemem chorągwi. Tym samym rycerze jednej chorągwi zwykle używali jej godła i nosili takie same herby. Stąd wiele rodzin szlacheckich w Polsce ma podobne lub identyczne herby. Często towarzyszyła temu formalna odmiana herbu. Praktyka ta została z czasem zakazana. W innych krajach europejskich dany herb przysługuje tylko jednej rodzinie. Choć znane są też sytuacje, gdy grupa rodzin noszących różne nazwiska odmiejscowe od różnych włości, ale wspólnego pochodzenia, nosi herby identyczne lub podobne, jak w Polsce. W średniowieczu wymagane było nawet wyróżnianie herbów poszczególnych członków rodziny, przez dodawanie specjalnych oznaczeń, bordiur itp. Ten zwyczaj przetrwał w heraldyce brytyjskiej. Charakterystycznym przykładem jest tu herb Księcia Walii, różniący się od herbu królewskiego nałożonym na tarczę kołnierzem turniejowym. W Polsce takie odróżnianie herbów osobistych było stosowane u zarania naszej heraldyki, przyczyniając się m.in. do powstawania odmian herbowych.

Rodzina Rybińskich

Kaszubska szlachta wywodząca się ze wsi Rybno. Pierwsza wzmianka o członkach rodu pochodzi z 1570 (Bartholomaeus, Petrus, Martinus, Franciscus Ribinski). Członkowie rodu piastowali pomniejsze urzędy oraz służyli w wojsku. Wymienić można tutaj następujących rodowców:

Seweryn Uruski, właśc. hrabia Seweryn Maciej Leon Uruski herbu Sas (ur. 1 czerwca 1817 w Biłce Szlacheckiej koło Lwowa, zm. 16 sierpnia 1890 w Pizie), marszałek szlachty guberni warszawskiej, tajny radca i ochmistrz dworu cesarskiego, heraldyk - prezes Heroldii Królestwa Polskiego, autor 15-tomowego Herbarza szlachty polskiej, hrabia od 1844.

Częstkowo (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Czãstkówó) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, w gminie Szemud.

Jan Rybiński (zm. 1628), rotmistrz wojsk koronnych, poległy w walkach ze Szwedami,

Jerzy Rybiński (zm. ok. 1716), ławnik ziemski pucki (1679-1700), sędzia ziemski pucki,

Syn poprzedniego, Jakub Zygmunt Rybiński (ok 1670-1724 lub 1725), poseł na sejm elekcyjny 1697 i 1699, dowódca wojskowy i komisarz ekonomii malborskiej (od 1703), podkomorzy chełmiński (od 1705), dobry organizator i dowódca, generał artylerii koronnej (od 1712), wojewoda chełmiński (od 1714),

Brat poprzedniego, Zygmunt (Jan) Adolf (zm. 1746), generał artylerii koronnej (od 1735),

Ernest Rybiński, ławnik pucki (1713-18),

Franz Rybiński, dzierżawca starostwa lipieńskiego w ziemi chełmińskiej, składał hołd królowi pruskiemu 1772,

Teodor Rybiński, porucznik w pruskim Pułku Huzarów von Hanstein.

Rybińskich wymieniano jako właścicieli działów w innych wioskach, oprócz gniazdowej. Były to: Częstkowo, Kocborowo, Płachty, Podjazy, Nowy Wiec, Obory. Rodzina używała przydomków, które odnotowano w latach 1616 (Paweł Rybka Rybiński), 1620 (Jerzy Szuba Rybiński). Herb Rybińskich przypomina nieco herb Łętowskich, którzy pochodzić mają z kolei od Kunostowiczów. Być może zatem Rybińscy również od niej pochodzą i są z Łętowskimi spokrewnieni. W herbarzach Uruskiego oraz Niesieckiego (dopisek Bobrowicza), mylnie przypisano Jakubowi Zygmuntowi synów: Józefa Jacka i Łukasza Tadeusza, którzy wywodzili się z innej rodziny Rybińskich herbu Radwan. Rodzina ta wywodziła się z Mazowsza i osiadła w kijowskiem.

Płachty – mała wieś pogranicza kaszubsko-kociewskiego w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim, w gminie Liniewo przy DW224 w pobliżu Wietcisy.

Johann Ambrosius Siebmacher (także: Sibmacher), (ur. 1561 w Norymberdze, zm. 23 marca 1611 tamże) autor i założyciel wielokrotnie publikowanego herbarza, ważnego źródła heraldyki dla niemieckiego obszaru językowego.

Herbowni

Rybiński (Ribinski, Rybienski, Rybiensky, Rybinski). Rodzina używała także przydomków: Rybka, Szuba, Otterfeld.

Przydomek Otterfeld pochodzi zapewne od herbu (niem. Otter = wydra, feld = pole). Za jego sprawą powstała teoria, że Rybińscy to niemiecka rodzina pierwotnie nazwiska Otterfeld, która przyjęła następnie polskie nazwisko odmiejscowe Rybiński od posiadanej wioski. Teoria ta nie znajduje potwierdzenia, przydomek Otterfeld znany jest dopiero od XIX wieku.

Ziemia chełmińska (niem. Kulmerland) – kraina historyczna i region geograficzny, do których początkowo zaliczano obszar leżący w łuku Wisły pomiędzy jej prawym, wschodnim brzegiem a Drwęcą na południu i Osą aż do jej ujścia na północy. Dwa główne i najstarsze (prawa miejskie 1233 r.) miasta ziemi chełmińskiej to Chełmno – od którego pochodzi nazwa regionu i Toruń, położone nad Wisłą.

Województwo kijowskie – województwo Wielkiego Księstwa Litewskiego utworzone przez Kazimierza Jagiellończyka, istniejące w latach 1471-1569. Od czasu unii lubelskiej część prowincji małopolskiej, województwo Korony I Rzeczypospolitej, istniejące do 1793.

Przypisy

Alfred Znamierowski, Paweł Dudziński: Wielka księga heraldyki. Warszawa: Świat Książki, 2008, s. 104–108. ISBN 978-83-247-0100-1.

Bibliografia

Przemysław Pragert: Herbarz szlachty kaszubskiej T.3. Gdańsk: Wydawn. BiT, 2009, s. 161-163, 270. ISBN 9788392738367.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

Łętowski (Landten, Landtow, Lantosch, Lantoske, Lantow, Ostrzew odmienny) − kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Ostrzew.