Wymiana pieniędzy - Polski Serwis Naukowy

Reforma walutowa – całkowita lub częściowa zmiana ustroju pieniężnego państwa. Może ona nastąpić z powodów politycznych lub ekonomicznych, w celu przywrócenia lub zabezpieczenia równowagi rynkowej.

Polega ona na wycofaniu przez bank centralny znajdujących się dotychczas w obiegu znaków pieniężnych, na nowo wyemitowane znaki pieniężne. Może ona być przeprowadzona np. poprzez:

denominację – redukcję wartości nominalnej znaków pieniężnych o wyższej wartości,

gorszą relację wymienną dotychczasowej waluty na nową w stosunku do przeliczenia cen ze starej na nową,

niedopuszczenie do wymiany starych znaków pieniężnych na nowe.

Wymiana pieniędzy w Polsce w 1950

30 października 1950 roku nastąpiła druga wymiana pieniędzy w powojennej Polsce. Pierwszej wymiany pieniędzy dokonano dekretem PKWN w 1944 roku. Wymiana z roku 1950 była równocześnie denominacją. Będące w obiegu w latach 1948–1950 złotówki wymieniono w ciągu kilku dni na nowe, przy czym wymiany dokonano tak, że pieniądze zdeponowane w bankach wymieniano, tak jak równocześnie przeliczono wszystkie ceny i płace pracownicze, w proporcjach 100 zł starych na 3 zł nowe, a gotówkę w stosunku 100 zł starych na 1 zł nowy. Ta trzykrotna dysproporcja skierowana była przeciw wszystkim, którzy (nie ufając bankom) obracali gotówką lub trzymali ją w domu. Technika wymiany - z zaskoczenia, w krótkim czasie - utwierdziła przedsiębiorczych obywateli w braku zaufania do gospodarczej rzetelności "władzy ludowej". W 1950 roku osoby przedsiębiorcze, a także rolnicy indywidualni często nie przechowywali pieniędzy w bankach ale dokonywali wzajemnych rozliczeń w gotówce i w nich głównie godził mechanizm tej wymiany.

W 1944 roku na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej zaszła konieczność wprowadzenia środka płatniczego. Dekretem PKWN z 24 sierpnia 1944 r. wprowadzono pierwsze banknoty z nazwą nieistniejącego jeszcze Narodowego Banku Polskiego. Banknoty o nominałach 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych weszły do obiegu 27 sierpnia. Banknoty zaprojektowane przez grafików rosyjskich wyprodukowano w Moskwie w drukarni GOZNAK. Były zaopatrzone w błędną klauzulę prawną przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem. Jedynie banknot 50-groszowy nie miał pełnej klauzuli.

Równowaga rynkowa jest jednym z fundamentalnych pojęć w ekonomii i w teorii ekonomii. Ogólnie, określa się tak sytuację, w której wszystkie siły rynkowe równoważą się a wartości zmiennych ekonomicznych pozostają niezmienne. W szczególności, najczęściej mianem równowagi rynkowej określa się stan rynku, w którym ilość dóbr nabywanych przez konsumentów równa jest ilości tych dóbr wytwarzanych przez producentów, czyli stan w którym wielkość popytu na danym rynku jest równa wielkości podaży. Czynnikiem równoważącym podaż i popyt jest zazwyczaj cena. Cena, przy której występuje równowaga rynkowa nazywana jest ceną równowagi rynkowej.

Należy zauważyć, że denominacja z 1950 roku miała również elementy pozytywne. Wprowadzono trudniejsze do sfałszowania banknoty i praktycznie niepodrabialne monety aluminiowe 1gr, 2gr i miedzianoniklowe 5gr, 10gr, 20gr, 50gr i 1zł. Bilon ułatwił drobne płatności i umożliwił powrót do stosowania automatów pieniężnych, głównie telefonów. Wprowadzenie równoczesne ostrej dyscypliny finansowej praktycznie zatrzymało inflację.

Denominacja złotego w 1995 – reforma rozpoczęta 1 stycznia 1995, wprowadzająca w Polsce nową jednostkę pieniężną. Od tego dnia obowiązuje nowa jednostka pieniężna o nazwie "złoty" (PLN), która zastąpiła tzw. "starego złotego" (PLZ). W przeliczeniu 1 nowy złoty odpowiada 10 000 starych złotych.

Denominacja – reforma pieniężna, polegająca na zastąpieniu dotychczasowej waluty narodowej nową, bez ingerencji w kurs walutowy. Denominacji nie należy mylić z dewaluacją, ta bowiem zakłada realne obniżenie wartości waluty narodowej wobec innych walut, podczas gdy denominacja ma charakter usprawnienia czysto technicznego, a wszelkie obniżki mają w tym wypadku charakter wyłącznie nominalny.

Z powodu wyścigu zbrojeń oraz doktrynalnej likwidacji prywatnej przedsiębiorczości w pierwszej połowie lat pięćdziesiątych ujawniło się zaniedbanie produkcji artykułów konsumpcyjnych. Skłoniło to władze partyjno-państwowe do obniżania płac robotniczych metodą podnoszenia norm produkcyjnych. Wywoływało to protesty, z których najbardziej znanym był masowy strajk w Poznaniu w czerwcu 1956.

W 1944 roku na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej zaszła konieczność wprowadzenia środka płatniczego. Dekretem PKWN z 24 sierpnia 1944 r. wprowadzono pierwsze banknoty z nazwą nieistniejącego jeszcze Narodowego Banku Polskiego. Banknoty o nominałach 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych weszły do obiegu 27 sierpnia. Banknoty zaprojektowane przez grafików rosyjskich wyprodukowano w Moskwie w drukarni GOZNAK. Były zaopatrzone w błędną klauzulę prawną przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem. Jedynie banknot 50-groszowy nie miał pełnej klauzuli.

Penalizacja (od łac. poena - kara), to uznanie przez ustawodawcę określonego czynu za czyn zabroniony (przestępstwo), wykroczenie lub delikt dyscyplinarny. Dla prawa karnego penalizacja czynu jest podstawą odpowiedzialności karnej i zasądzenia przez sąd kary (nullum crimen sine lege, nulla poena sine lege). Przeciwieństwem penalizacji jest depenalizacja.

Warto mieć na uwadze że od około 1948 roku posiadanie walut zagranicznych, a tym bardziej obrót walutami było penalizowane.

Wspomnienie tamtej wymiany pieniędzy pozostało wśród mieszkańców Polski na wiele lat i napawało ich strachem przed powtórzeniem się sytuacji w czasie, kiedy zdecydowano o denominacji złotego w 1995.

Zobacz też

Reforma walutowa Władysława Grabskiego

Przypisy

Bibliografia

Andreas Freytag: Success and failure in monetary reform: monetary commitment and the role of institutions. Edward Elgar Publishing, 2002. ISBN 1840648171.