Wymienialność waluty - Polski Serwis Naukowy

Wymienialność waluty – gwarantowana prawem możliwość swobodnej wymiany waluty krajowej na dowolną walutę obcą lub odwrotnie według jednolitego kursu walutowego - tzw. wymienialność finansowa (ang. financial convertibility). Jest ona odwrotnie proporcjonalna do ograniczeń dewizowych, czyli restrykcji walutowych występujących w systemie monetarnym danego kraju. W stosunkach gospodarczych częściej stosowanym pojęciem jest raczej wymienialność towarowa pieniądza, czyli zdolność wymiany środka płatniczego na towary i usługi.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW, ang. International Monetary Fund, IMF) – międzynarodowa organizacja w ramach ONZ, zajmująca się kwestiami stabilizacji ekonomicznej na świecie. Dostarcza pomocy finansowej zadłużonym krajom członkowskim, które w zamian są zobowiązane do dokonywania reform ekonomicznych i innych działań stabilizujących.

Waluty wymienialne (nazywane także potocznie dewizami) – określenie używane w PRL odnoszące się do walut krajów kapitalistycznych na czele z dolarem, które podlegały pełnej wymienialności, zarówno pomiędzy sobą jak i na waluty krajów tzw. Bloku Wschodniego. Dotyczyło więc ono de facto tylko części dewiz.

Standardy wymienialności walutowej

Wymienialność zewnętrzna

Wymienialność zewnętrzna (ang. external convertibility) to zapewnienie przez władze monetarne jednostkom nierezydującym w danym kraju swobody w płatnościach z racji dokonywania transakcji bieżących z rezydentami danego państwa. Wymiana ta nie podlega restrykcjom dewizowym w przeciwieństwie do płatności między państwem a zagranicą, transakcji jednostek rezydujących w danym kraju czy też operacji kapitałowych rezydentów i nierezydentów. Wymienialna waluta ma zastosowanie zewnętrzne i jest notowana na międzynarodowym rynku walutowym. Przykładem jej wprowadzenia może być decyzja z 28 grudnia 1958 dotycząca zaadaptowania tego standardu przez 14 krajów Europy Zachodniej.

Eksport (z łac. ex "poza" + portare "nieść") - wywóz za granicę dóbr, które zostały wytworzone w danym kraju. Dla krajów należących do Unii Europejskiej eksport dotyczy sprzedaży towarów lub usług poza UE. Sprzedaż towarów w obrębie państw należących do Unii Europejskiej to tak zwana sprzedaż wewnątrzwspólnotowa a nie eksport.

Waluta (jednostka monetarna) – pojęcie używane zamiennie z pojęciem pieniądz. Jednak nazwę waluta stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej. Waluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych.

Wymienialność według zaleceń MFW

Wymienialność według zaleceń Międzynarodowego Funduszu Walutowego (ang. International Monetary Fund convertibility standard) to standard obowiązujący kraje członkowskie na podstawie artykułu VIII statutu MFW. Tyczy się to braku restrykcji dewizowych w transakcjach zarówno jeśli chodzi o rezydentów, jak i nierezydentów, stosowania się do polityki jednolitego kursu walutowego, stronienia od porozumień walutowych dyskryminujących inne kraje, a także wykupu waluty innego kraju członkowskiego MFW pod wpływem władz monetarnych, jednak przy założeniu, że uczestniczy ona w transakcjach bieżących. W 1996 około 130 krajów zadecydowało o przestrzeganiu wymagań tego artykułu.

Wymienialność ta występuje w trzech różnych wariantach:

jednostkom rezydującym w danym kraju nie zostaje narzucony obowiązek odsprzedania dewiz państwu oraz sprowadzania ich do kraju, co sprowadza się do zezwolenia przez władze monetarne na posiadanie rachunków w zagranicznych bankach';

istnieje obowiązek sprowadzania dewiz do kraju, ale nie jest obowiązkowa ich odsprzedaż;

narzucony jest obowiązek zarówno sprowadzania jak i odsprzedaży dewiz.

Zgodnie z ustawą z 18 grudnia 1998: Prawo dewizowe, art. 5 pkt 1 z Dziennika Ustaw nr 160 w Polsce zarówno rezydenci w kraju i za granicą oraz nierezydenci mogą posiadać na własność wartości dewizowe. Są oni jednocześnie zobowiązani do natychmiastowego transferu z zagranicy tychże wartości, z pewnymi wyjątkami.

Wymienialność całkowita

Wymienialność całkowita (ang. total convertibilty) to założenie o niczym nieograniczonej zdolności do wypełniania międzynarodowych funkcji oraz niestosowaniu się do żadnych restrykcji dewizowych bez względu na podmiot wymiany czy przedmiot i rodzaj transakcji. Już 1 maja 1996 aż 44 kraje stosowały standard całkowitej wymienialności waluty. Między wymienialnością całkowitą waluty a wymienialnością zgodną z zasadami MFW istnieje kilka różnic przejawiających się przede wszystkim w stopniu i zakresie reglamentacji obrotów kapitałowych.

Wymienialność wewnętrzna

Stosunkowo znacząca modyfikacją było wdrożenie przez państwa postsocjalistyczne na przełomie lat 80' i 90' nowego standardu - wewnętrznej wymienialności walut. Dotyczyła ona przede wszystkim założeń, że nienaruszony jest swobodny dostęp do dewiz niezbędnych do płatności z racji większości lub całkowitej liczby transakcji bieżących; rezydenci mają obowiązek odsprzedania państwu wpływów z eksportu w walutach zagranicznych i nie wolno im posiadać rachunków dewizowych w kraju i poza jego granicami; nie należy stosować restrykcji dewizowych w większości, albo też czasem w żadnych z transakcji jednostek nierezydujących w danym kraju; istnieje zakaz używania waluty krajowej do fakturowania i płatności w handlu poza granicami danego kraju oraz stosowane poważne restrykcje dewizowe wobec transakcji kapitałowych zagranicą.

Bibliografia

Henryk Ćwikliński [red.], Polityka gospodarcza, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk, 2000.

Zobacz też