Wynohradiw - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 48°08′59″N 23°01′30″E / 48.14972, 23.025

Wynohradiw (dawniej Wielki Sewlusz, ukr. Виноградів, Vynohradiv,rus. Севлюш lub Сивлюш, ros. Виноградoв, łac. Szeuleus, węg. Nagyszőllős, niem. Großweinstadt, słow. Veľký Sevľuš/Vinohradov, cz. Velká/Velký Sevljuš/Vinohradov, jidysz Sejlesz lub Söjlesz, rum. Seleuşu Mare) - miasto powiatowe w obwodzie zakarpackim Ukrainy. 25,2 tys. mieszkańców (2004), w tym około 15% Węgrów. Leży na Nizinie Zakarpackiej, na północ od Cisy, u zbiegu granic Ukrainy, Węgier i Rumunii. Od najdawniejszych czasów ośrodek produkcji wina.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Jidysz – ייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.

Czas i okoliczności powstania Wielkiego Sewlusza nie są znane. Pierwsza wzmianka o miejscowości Zceuleus, już wtedy mieście królewskim, pochodzi z 1262. W 1329 król Węgier Karol Robert nadał miastu dodatkowe przywileje handlowe. Od tego czasu Sewlusz był siedzibą władz komitatu Ugocsa. 23 stycznia 1662 doszło pod miastem do bitwy oddziałów tureckich, sprzymierzonych z węgierskim księciem Mihály’em Apafi, z wojskami siedmiogrodzkiego wojewody Jánosa Kemény’ego, który przegrał tę bitwę i poległ. W 1717 zagon tatarski wymordował bądź zabrał w niewolę niemal wszystkich mieszkańców miasta. W 1880 Sewlusz miał 4,4 tys. mieszkańców, w 1910 - 7,8 tys, z czego 5,9 tys. Węgrów, 1,3 tys. Rusinów i 0,5 tys. Niemców.

Węgrzy albo Madziarzy (węg. l.poj.: magyar, l.mn.: magyarok) – naród liczący w sumie ok. 14,5 mln, w tym na Węgrzech 10,5 mln, pozostałe ok. 4 mln tworzy mniejszości w Rumunii (Siedmiogród), Serbii (Wojwodina), Słowacji, Słowenii, Ukrainie (rejon Karpat) i Austrii. Jedna z grup mniejszości węgierskojęzycznej zamieszkującej rumuński Siedmiogród zwana jest Szeklerami (węg. l.poj.: Székely, l.mn.: Székelyek). Część badaczy skłania się ku poglądowi, że Szeklerzy są nie Węgrami, lecz potomkami Hunów.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.

W 1919 Sewlusz znalazł się w nowo powstałej Czechosłowacji. W marcu 1939 wraz z całą Rusią Zakarpacką został anektowany przez Węgry. W 1944 został zajęty przez oddziały 4 Frontu Ukraińskiego. Około 4 tys. mieszkańców miasta zostało wywiezionych w głąb ZSRR, około 70% z nich zginęło. W 1945 Sewlusz przyłączono do sowieckiej Ukrainy. W 1946 zmieniono nazwę na współczesną.

Cisa (węg. Tisza, ukr. Тиса – Tysa, słow. i rum. Tisa, serb. Тиса – Tisa, niem. Theiß) – rzeka w środkowej Europie, lewostronny dopływ Dunaju. Długość wynosi 966 km (201 km na Ukrainie, 597 km na Węgrzech, 168 km w Serbii; przed regulacją – 1419 km), powierzchnia zlewni – 157 218 km², średni przepływ u ujścia – 776 m³/s.

Język ukraiński (українська мова, ukrajinśka mowa) to język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich. Posługuje się nim ponad 47 mln ludzi, głównie na Ukrainie, gdzie ma status języka urzędowego, używany jest również przez Ukraińców w Rosji, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Mołdawii, Polsce i na Białorusi. Współczesny alfabet ukraiński stanowi odmianę cyrylicy, a obecna ortografia ustalona została zasadniczo na początku XX wieku.

Ruiny zamku Ugocsa

pałac Perényich

Ruiny zamku

Zabytki

ruiny XIII-wiecznego zamku Ugocsa z małą kapliczką z XIV wieku,

pałac Perényich z 1399, przebudowany w stylu barokowym,

klasztor i kościół franciszkanów z 1744,

kościół NMP z XIII wieku, przebudowany na gotycki w XV wieku, odbudowany na początku XX wieku,

neoklasycystyczny kościół protestancki z 1828

Linki zewnętrzne

Wynohradiw

Google Maps

Panoramio Maps

Rusini (Rusnacy, Ruśniacy lub Rusowie, dawniej też Rusacy, Rosjanie od gr. Ρωσία = Ruś/Русь) – termin odnoszący się do wschodniosłowiańskich narodów bądź grup etnicznych:

Język rusiński (w Polsce posiadający nazwę urzędową język łemkowski; zwany również łemkowsko-rusińskim, rusińsko-łemkowskim, karpatorusińskim, baczwańsko-rusnackim) – język słowiański używany przez Rusinów (nazywających siebie Rusnakami), mieszkających na Ukrainie Zakarpackiej, we wschodniej Słowacji, w Polsce (Łemkowie i Bojkowie), na Węgrzech i w Rumunii. Język rusiński jest bliski odmianie języka ukraińskiego używanego od XVIII w. przez Rusnaków w Wojwodinie (Serbia) i w Chorwacji,[2] a od początku XX w. też w Kanadzie i USA. Dobrze skodyfikowany tylko w byłej Jugosławii.